Interview

Ongeveer honderdduizend Nederlanders zijn aseksueel, maar wat is het eigenlijk?

In Nederland zijn naar schatting honderdduizend mensen aseksueel. Hoe ziet een leven zonder lust eruit?

Een leven zonder lust.  Beeld Elodie Lascar
Een leven zonder lust.Beeld Elodie Lascar

Er zijn mensen die gelukkig door het leven huppelen zonder ook maar één gedachte aan de vleselijke genoegens. Lijnrecht ­tegenover de veronderstelling dat lichamelijke liefde een vast onderdeel zou zijn van een gezonde menselijke ontwikkeling. Als je ze voorlegt: ‘Seks?’ Antwoorden ze: ‘Dank u vriendelijk’, en huppelen verder. Ze zijn niet ziek of zielig. Ze zijn aseksueel.

Sinds het internet de leden van seksuele minderheden de gelegenheid heeft gegeven zich relatief makkelijk te organiseren, heeft de emancipatie van die groepen een boost gekregen. De laatste tien jaar resulteerde dat in meer zichtbaarheid en acceptatie van transgenders. Aseksuelen lijken op dezelfde weg. Dus hoe aseksueel zijn we in Nederland?

Uit het onderzoek Seksuele Gezondheid in Nederland (2017) van kenniscentrum Rutgers blijkt dat 1 procent van de vrouwen en 0 procent van de mannen helemaal geen seksuele aantrekkingskracht voelt. Rond de 1 procent van beide groepen tast, wat betreft het begrip ‘seksuele aantrekkingskracht’, in het duister. Dat betekent dat het aantal volwassenen (14 miljoen) dat je aseksueel kunt ­noemen tussen 0,5 en 1 procent ligt. Rond de honderdduizend Nederlanders voelt niets lichamelijks voor een ander.

Maar waar afgelopen jaren gestaag letters aan het lhbti-snoer werden geregen, is er in Nederland nog geen plek voor de ‘a’. Sterker nog, aseksualiteit als fenomeen blijkt voor de meeste mensen ook in andere landen niet te bestaan. Uit een poll van Sky Data in 2019 bleek dat 75 procent van de Britse volwassenen niet wist wat aseksualiteit was.

Tja, wat doe je dan, als je behoort tot een seksuele minderheid waar de meeste mensen niets van afweten? Als er alleen een online forum (Aseksueel Voorlichtings- en Educatie Netwerk) bestaat voor mensen die zich, net als jij, aseksueel noemen? Dan begin je zelf een organisatie.

De 27-jarige vertaler Amber uit Hoorn is nu ongeveer een jaar voorzitter van de negentien man sterke ­Nederlandse Organisatie Aseksualiteit (NOA) die actief de belangen van aseksuelen, of aces, wil behartigen. De NOA informeert en werkt samen met de andere groepen binnen de lhbti-gemeenschap. De ace-vlag, met zwarte, grijze, witte en paarse banen zwaait steevast op de Pride.

Meer zichtbaarheid

Wie meer zichtbaarheid en bewustzijn wil creëren, haakt aan bij de ­bestaande infrastructuur. Amber, die zichzelf een activist noemt, heeft aan voorlichtersgroepen van het COC workshops gegeven over aseksualiteit.

‘Ik heb aangekaart dat het COC nog steeds niet officieel aseksuelen ver­tegenwoordigt. In een gesprek met de directeur sprak zij wel het voornemen uit. Maar de vraag was meteen hoe dat te verkopen aan de andere groepen binnen de lhbti-gemeenschap.’

Want in hoeverre moest de vereniging er ook zijn voor een groep waarvan niet duidelijk is of die ook maatschappelijke achterstelling ondervindt door geaardheid. Was hier wel sprake van seksuele geaardheid?

Dat laatste is misschien niet eens zo belangrijk. Volgens Amber, die op 22-jarige leeftijd merkte anders te zijn op seksueel vlak, zijn de problemen van aces vergelijkbaar met die van ­andere minderheidsgroeperingen. Er mogen dan geen klappen zijn gevallen of nare opmerkingen zijn gemaakt op straat, maar nadat Amber een interview had gegeven over ­aseksualiteit volgden Facebookreacties die tierden van seksuele agressie. ‘In de trant van: ‘Ik kom wel even langs, dan ben je zo geen aseksueel meer.’ Dezelfde dreiging van corrective rape waar ook lesbiennes mee te maken hebben.’

En dan de coming-out. Als geen van de beschikbare labels voldoen, weet je nog niets. Amber spreekt uit ervaring. ‘Tijdens seksuele voorlichting op de middelbare school plakte ik post-its op de plaatjes van ­genitaliën in het biologieboek. Ik had niets met het onderwerp. Ik wilde de tekst best lezen maar hoefde de plaatjes niet te zien. Sterker nog, ik kon me niet voorstellen dat mijn klasgenoten er wel iets mee konden. Ik dacht dat ­iedereen zoals ik was.’

Eigenlijk zoals elke seksueel persoon geneigd is te denken dat ieder ander volwassen persoon ook seksueel is. Geconfronteerd met een ace heerst er meer dan eens de overtuiging dat diens aseksualiteit een symptoom is van iets dat mis is, een pathologisch verschijnsel. Zo wordt een ace een probleem aangepraat. Sterker nog, in 2013 is na gelobby van leden van de ace-gemeenschap, een voor­behoud opgenomen in de DSM-5, het diagnostische handboek van de psychiatrie: aseksualiteit is geen psychische stoornis maar een seksuele oriëntatie. Daarvoor werd elk gebrek aan seksuele drive toegeschreven aan ­hypoactive sexual desire disorder (HSDD). Nu kon dat ook onder aseksualiteit vallen.

‘Aseksualiteit is net zo goed een ­variant van seksuele identiteit als bijvoorbeeld homoseksualiteit en heteroseksualiteit. Als er persoonlijk lijden in het spel is, kunnen mensen hulp zoeken bij een seksuoloog’, zegt seksuoloog Astrid Kremers, aangesloten bij de Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie. ‘Net als bij homoseksualiteit weten we niet precies wat aan de basis ligt van die identiteit.’

Vooroordelen

En zoals er klassieke vooroordelen bestaan over gays, zijn die er ook over aces. Amber: ‘Als er in de popcultuur een personage voorkomt dat aseksueel is, of van wie daarvan sterk de suggestie wordt gewekt, heeft die vaak een robotachtige afstandelijkheid. Denk aan Sheldon Cooper in The Big Bang Theory.’

Juist een goede representatie zou de erkenning en aanvaarding van aces helpen. Het kan. Amber vindt het personage Todd Chavez in de Netflixserie BoJack Horseman het ideale voorbeeld. Todd is een warme, empathische ace die een robot in elkaar knutselt. Naar onze maatstaven hoort die juist kil te zijn, maar Todds robot is zwaar oversekst. Amber: ‘Geestig ook, omdat het met de vooroordelen over aces speelt.’

En in Groot-Brittannië zette het activistische fotomodel Yasmin Benoit zichzelf in de Instagrametalage met 30 duizend volgers. Ze begon de ­mediacampagne This Is What Asexual Looks Like om de diversiteit van de ­gemeenschap te vieren en sierde als eerste openlijk aseksuele vrouw de ­cover van een tijdschrift.

Niets menselijks is de ace vreemd. De fysieke aantrekkingskracht mag dan ontbreken, dat betekent niet dat er geen romantische liefde kan zijn, ook al noemen sommige aces zich aromantisch, oftewel aro’s.

Kremers: ‘Het feit dat een aseksueel geen seksuele aantrekkingskracht voelt voor anderen betekent niet dat er per definitie weerzin is tegen seks. Sommigen staan neutraal tegenover seks. Anderen vinden seks leuk, zonder seksuele fantasieën over iemand. Masturbatie komt ook voor. Het spectrum is breed en divers.’

En er is altijd wel de behoefte aan vriendschap, intimiteit of een ­afspraakje. Daarvoor kun je je aan­melden bij datingsites speciaal voor aseksuelen. Acebook, de grootste, heeft meer dan 46 duizend leden.

Gemengde stellen

Niettemin kan juist een relatie tot problemen leiden. Kremers: ‘Ik zie in mijn praktijk stellen die verdriet hebben. Als een aseksueel persoon met een seksueel persoon een relatie aangaat, kunnen er problemen ontstaan, ook al wordt er gesproken over het thema seksuele aantrekkingskracht. Ik hoor dat mensen die niet aseksueel zijn het soms lastig vinden als hun partner die aantrekkingskracht niet voor hen voelt. En dat aseksuelen zich schuldig voelen dat ze dit hun partner niet kunnen geven.’

Ze kent ‘gemengde stellen’ – zij ace, hij seksueel – die als compromis soms seks met elkaar hebben. ‘Zij voelt het niet, maar haar lichaam reageert wel op seksuele prikkels. Dan doet ze het maar voor hem, zegt ze. Door het gesprek met elkaar aan te gaan en te ­zoeken naar consensus worden er ­oplossingen gevonden.’

Amber is ook heel erg van de communicatie en verspreidt de boodschap, soms tegen de klippen op. ‘Op de COC-federatiedag in september 2018 had ik een speech gehouden om te pleiten voor het opnemen van de a in het rijtje lhbti. Iedereen was er in het begin enthousiast over. Maar ­tijdens de paneldiscussie kwam de vraag weer op of het COC wel de belangen moest behartigen van nog een ­gemarginaliseerde groep. Vooral de oudere witte mannen – laat ik ze zo maar even noemen – vonden het lastig, weer zo’n letter erbij.’

Maar het gaat niet om een ijdele ­representatie van een groep die weer zo nodig moet. Er is wel degelijk een goede reden voor. ‘Ik werd er laatst weer aan herinnerd. Iemand in ons team was vrijwilliger bij Amnesty en was op een zaak gestuit van een vluchteling die naar Nederland was gekomen om te ontsnappen aan een ­gearrangeerd huwelijk. Hij was ace.

‘Nu worden lhbti-vluchtelingen sneller in Nederland opgenomen en krijgen ze eerder een verblijfsvergunning, maar omdat die a nu eenmaal niet in dat rijtje staat, mocht de vluchteling niet hier blijven.

‘Dat lettertje kan wel degelijk een groot verschil maken.’

null Beeld Elodie Lascar
Beeld Elodie Lascar

Voor Ashley, 19 jaar en aseksueel, was het een eyeopener toen een romanpersonage zich ook niet seksueel aangetrokken bleek te voelen tot anderen. Ashley is fan van de boekenreeks Shadowhunters. Ze heeft de zes delen verslonden toen ze 16 was, mede omdat er een personage in voorkomt met wie ze zich verwant voelde.

Herkenbaarheid

‘Raphael Santiago wimpelt mensen af door wie hij romantisch benaderd wordt. Heb ik ook vaak gedaan. Maar helemaal aan het eind van de serie wordt dat gedrag pas benoemd. Ik kwam erachter dat er een woord voor bestaat. Ik dacht toen: dus dát ben ik.’

Ashley is aseksueel. Noch Santiago, noch Ashley voelt seksuele aantrekkingskracht voor anderen. Het was een eyeopener. ‘Ik realiseerde me dat het niet alleen een persoonlijk iets was. Ik móést na die ontdekking met mensen praten die zich ook zo voelden.’

De 19-jarige student vaktherapie uit Nijmegen vond aansluiting. ‘Online is er een enorme gemeenschap. In het begin zocht ik veel contact met de community, checkte de site van het AVEN (Aseksueel Voorlichtings- en Educatie Netwerk) en las blogs van andere aseksuelen die zich met de term ‘aces’ aanduiden.’

Nu heeft ze met andere aces geregeld uitjes. ‘Van een mij-ding is het een ons-ding geworden. Dat betekent dat je je gedrag niet voortdurend hoeft te verantwoorden of aan anderen hoeft uit te leggen.’

Het gaf haar zelfvertrouwen een boost. Dat terwijl de Ashley van vóór Shadowhunters zich misschien niet ongelukkig, maar toch vaak ongemakkelijk voelde. ‘Zat je als 14-jarige tussen je klasgenootjes die bezig zijn met porno en relaties. Je komt er dan snel achter dat het bij jou allemaal niet binnenkomt. Ik heb vaak gedacht: waarom blijf ik achter? Waarom zijn ze er zo mee bezig? Ben ik dan gay ofzo?’

‘Niets zijn’ is in een sociale context geen optie. Van mensen om je heen is er altijd de druk om je tot iets te bekennen.

‘Dan zeggen ze: ‘O, je wacht tot het huwelijk en doet niet aan seks om een religieuze reden’, of: ‘Je bent gewoon de ware nog niet tegengekomen.’

En als er dan een bijzonder aantrekkelijk specimen het pad van Ashley kruiste, werd er, om alles uit te sluiten toch even welwillend geïnformeerd: ‘Wat vind je daar dan van?’

Waarom mensen een bepaalde seksualiteit projecteren op anderen? Het zal te maken hebben met het feit dat het ontbreken van seksuele aantrekkingskracht voor de meeste mensen wezensvreemd is; geen seksueel verlangen hebben is radicaal, misschien voor sommigen zelfs ondenkbaar. En om Ashleys gedrag toch te laten passen in dat bestaande beeld proberen ze sluitende verklaringen te vinden voor een seksloos bestaan.

Ashley: ‘Wat ze niet beseffen is dat wat voor hen ongerijmd is met hun dagelijkse leven voor mij volstrekt normaal is.’

Let wel, het omgekeerde komt ook voor. Iets alledaags als flirten was in Ashleys beleving non-existent.

‘Ik had daar een blinde vlek voor. Als ik met vrienden uit was en ik kreeg veel aandacht, zei ik altijd dat mensen gewoon aardig tegen me waren. Ik raakte in een heel ongemakkelijke positie als ik in een club of café iemand moest afwijzen. Als de vraag ‘ben ik je type niet?’ kwam bovendrijven, wist ik nooit een beter antwoord te geven dan een heel ongemakkelijke ‘ik weet het niet’. Zie maar in de club uit te leggen dat je aseksueel bent.

Relaties dan? Ze zijn er geweest. ‘Weliswaar niet met een andere ace en ook niet heel serieus. En ze zijn uiteindelijk uitgegaan, maar daar was de afwezigheid van seks niet de voornaamste oorzaak van.’

Als Ashley datet met iemand, is van tevoren al de aseksualiteit ter sprake gekomen, als een disclaimer. Het is niet iets wat je aan de grote klok hangt, sowieso heeft Ashley het idee dat uit de kast komen voor een ace moeilijker is dan voor een homoseksueel persoon. ‘Hetero’s hebben daar al een hokje voor. En ze kunnen de vergelijking maken: wat zij voelen, voel ik ook, maar dan de andere kant op. Zo kunnen ze ermee dealen. Maar vaak weten ze helemaal niet wat aseksueel zijn inhoudt. Dan zit je met een dubbel probleem: je moet uitleggen dat jij het bent én wat het dan is.’

Ashley heeft het vaak genoeg gekscherend erover dat een powerpointpresentatie van pas zou komen om mensen het te laten begrijpen.

‘Het komt erop neer dat je mensen moet uitleggen dat iets waar zij allemaal gek op zijn, jou he-le-maal niets doet. Ik probeer het te vergelijken met de liefde voor een hobby, voetbal bijvoorbeeld. Voor sommige mensen bepaalt het hun leven, bij anderen slaat het dood. Het betekent verder niks. Het is gewoon zo.’

Wat helpt is als een gesprekspartner al aan het fenomeen heeft mogen ruiken via popcultuur. Het aseksuele personage Todd uit de populaire animatieserie BoJack Horseman heeft voorwerk verricht. Toen Ashley in een gesprek over daten aan een klasgenoot vertelde over het leven van een aseksueel, had die een kleine aha-erlebnis: ‘O ja, uit die Netflixserie.’

Representatie is nodig, vindt Ashley. Het werkt twee kanten op. ‘Voor een aseksueel voelt het als een schouderklopje wanneer een gelijkend persoon voorbijkomt in een boek of film. En alle andere mensen zullen aseksualiteit eerder als gewoon beschouwen als ze het al ergens hebben gezien of gehoord.’

Met al dat onbegrip voor aces kun je je nog steeds afvragen in hoeverre aseksuelen met dezelfde maatschappelijke problemen zitten als homoseksuelen of transgenders. Er bestaan toch geen morele sancties of veroordelingen voor geen seks willen hebben?

‘Wat ik van mijn eigen leven weet en wat ik van andere aces hoor, is dat het veel moeilijker is dan de meeste mensen denken. Je voelt je zo anders, zonder dat je kunt benoemen wat het is. Anders dan bij homo’s, die meteen aansluiting kunnen vinden bij een bepaalde groep die al erkenning en herkenning heeft opgebouwd. Ik heb echt een tijd in het duister getast. Echt, als mensen er meer over zouden weten, zou het een stuk makkelijker zijn.’

Beroemdheden

De Britse popzanger Morrissey verklaarde ooit in een interview dat hij altijd een kopje thee zou verkiezen boven seks. Hoewel hij zich nooit letterlijk aseksueel heeft verklaard, wordt de zanger wel als zodanig beschouwd. En de aandacht voor het fenomeen mag dan zijn gegroeid de laatste jaren, de geschiedenis kent meerdere beroemdheden die seks nooit op de agenda hadden staan. De Italiaanse uitvinder Nikola Tesla, superverpleegster Florence Nightingale, schrijver H.P Lovecraft, natuurkundige Isaac Newton, de Amerikaanse celebrity Caitlyn Jenner en Lawrence of Arabia/T.E. Lawrence om er een paar te noemen.

Meer over