Columnfloortje smit

Onderzoekers analyseerden 10.766 films en weten nu wat films succesvol maakt – zéggen ze

Naomi Watts (links) en Laura Harring in Mulholland Drive (2002).  Beeld
Naomi Watts (links) en Laura Harring in Mulholland Drive (2002).

Floortje Smit, filmrecensent, werpt haar blik op de hedendaagse beeldcultuur.

Mulholland Drive, de surrealistische klassieker van David Lynch rondom twee vrouwen, heeft meer gemeen met de komedie Hot Tub Time Machine 2 dan met de lesbische, eveneens in Cannes vertoonde arthousefilm La Vie d’Adèle. Gevoelsmatig klopt dat niet, maar het is wetenschappelijk aangetoond, dus waar.

In The Simpsons did it onderzoeken vier Spaanse wetenschappers welke standaard verhaalelementen (‘tropes’) succesvolle films gemeenschappelijk hebben. Die kennis kun je gebruiken, zo schrijven ze, bij het ontwikkelen van nieuwe filmideeën. Zowel Mulholland Drive als Hot Tub Time Machine 2 heeft een LongLostRelative en HauntedTechnology, zegt dat LongHairIsFeminine en valt op te vatten als een CosmicHorrorStory.

Verdraaid. Wat je nog meer kunt opmerken dankzij het door hen ontwikkelde model: superheldenfilms grossieren inderdaad in ‘tropes’ en films waarvan de kijker de afloop al weet (denk: Titanic) nemen in populariteit toe. Met de kanttekening dat de onderzoekers 10.766 films analyseerden aan de hand van de waarderingen op IMDb.com en gebruik maakten van 25.776 tropes van tvtropes.org – sites waaraan een zekere groep gebruikers zélf informatie toevoegt en waardoor vooral de recentere grote films zijn meegenomen in het onderzoek. Beïnvloedt dat de resultaten?

Maar bij de staafdiagrammen, netwerkschema’s en tabellen vol algoritmen drong zich een andere vraag op: afgezien van de neurotische menselijke behoefte om dingen in zorgvuldig gelabelde hokjes te stoppen, wat toont dit aan? Als uit de schilderkunst blijkt dat de kleur rood en vrouwenlichamen geliefd zijn, zegt dat toch niet dat die combinatie meteen een populair meesterwerk oplevert?

Bovendien: waarom zou wat populair is leidend moeten zijn voor scenaristen? Het lijkt het zoveelste voorbeeld dat film tegenwoordig serieuzer wordt genomen als commercieel product dan als kunst. Bedoeld om geld te verdienen, niet om mensen te betoveren of verrassen. Eerder presenteerde een bedrijf trots een computermodel dat vooraf zou kunnen bepalen of een film succesvol is. Bij de lancering van Disney+ werd niet gerept over films en series die ze zouden aanbieden, maar over ‘content’ – een nietszeggend containerbegrip dat de afgelopen tien jaar verontrustend in opkomst is, zo schreef regisseur Martin Scorsese onlangs: ‘Cinema als kunstvorm is systematisch gedevalueerd, in de zijlijn gedrukt, vernederd en gereduceerd tot zijn laagste gemeenschappelijke deler: ‘content’.’

Toch is er hoop: succes is en blijft ongrijpbaar. Juist dat het onderwerp van onderzoek is aan universiteiten, bewijst dat uiteindelijk niemand nog echt kan voorspellen wat werkt en wat niet.

Meer over