DE NEDERLANDSE POPCULTUUR IN 100 VOORWERPENBakfiets

Ondanks de vijandigheid jegens de bakfiets bleken de voordelen gewoon te groot

Omdat ook de naoorlogse Nederlandse popcultuur een geschiedschrijving verdient: 100 voorwerpen uitgekozen, belicht en verklaard. Aflevering 99: De bakfiets, plus jaartal.

Bakfiets van Bakfiets.nlBeeld Annabel Miedema

Over wie de vader of moeder is van het succes wordt nog altijd gesteggeld. Maar zeker is dat de bakfiets waarmee je je kinderen naar school brengt niet meer uit het straatbeeld zal verdwijnen De klassieke driewielige filibak en de lange tweewieler van bakfiets.nl hebben inmiddels gezelschap gekregen van de elektrische Urban Arrow: prijskaartje 5.000 euro, ook als leasebak verkrijgbaar.

Die onweerstaanbare opmars is opmerkelijk, want de bakfiets wordt gehaat. Gehaat op het krappe fietspad. In het volle fietsenrek. Door De Telegraaf, voor wie het transportmiddel een synoniem is voor de grachtengordel-elite. Het woord bakfietsmoeder – officieel in de Van Dale – was nooit bedoeld als compliment.

Maar tegen deze stroom in zijn de praktische voordelen gewoonweg te groot, ondanks de hoge aanschafprijs. ‘Een stelletje staat in de fietsenwinkel’, vertelt Maarten van Andel die in 2000 bakfiets.nl begon. ‘De vrouw wil die fiets. ‘Zo veel geld’, zegt haar man. ‘Oh, dan moeten we een tweede auto.’ De man trekt meteen zijn pinpas.’

De anekdote verraadt dat de bakfiets niet concurreert met een fiets, maar met een auto. Dan lijkt de prijs een stuk draaglijker. ‘De eerste elektrische auto op twee wielen’, was de slogan waarmee het Nederlandse bedrijf Urban Arrow tien jaar terug met e-bakfietsen begon. Zeker in de volle stad, waar de auto steeds minder welkom is, is de ‘nieuwe’ bakfiets voor jonge gezinnen een optie om aan mobiliteit te winnen.

Waar is dat begonnen? Wanneer waren die stoeltjes op de bagagedrager niet meer goed genoeg? Rijwielhistorici wijzen naar Kopenhagen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw bouwden Annie Lerche en Lars Engstrøm daar onder de naam Christiania Bikes zware oerbakfietsen om tot een lichte variant waarmee je kinderen kon vervoeren. Dat werd een lokale trend.

In de jaren negentig kwam de Amsterdamse fietsenbouwer ’t Mannetje met een variant op de Deense driewieler: de filiban. Het voordeel van een driewieler is dat het stabiel aanvoelt, maar hij is lastiger te sturen dan de tweewielvariant. Die laatste werd eind jaren negentig populair via bakfiets.nl, een idee van Maarten van Andel toen hij als kersverse vader zocht naar een fiets om zijn dochter naar school te brengen.

Van Andels model doel denken aan de Long John, een lange klassieke transportfietsuit 1923 met klein voorwiel. Wie is nu de uitvinder van de moderne bakfiets? ‘De hele discussie over wie het eerst die nieuwe bakfiets bedacht is een beetje onzinnig’, vindt Van Andel. ‘Op fietsgebied was alles al bedacht.’ Voor zijn ontwerp waren drie zaken cruciaal: de fiets moest goed stuurbaar zijn (dus twee wielen); stabiel zijn (een laag zwaartepunt) en veilig staan (een brede standaard waardoor de fiets overeind blijft als de kinderen erin klimmen).

Bakfiets van bakfiets.nlBeeld Annabel Miedema

Van Andel heeft nooit reclame hoeven maken. ‘Iedere ouder die mij met mijn dochter zag fietsen, begreep meteen wat er handig aan was.’ Omdat de tweewieler niet goedkoop was, kreeg de bakfiets al snel een yuppenimago. ‘Zeker toen die foto in de bladen verscheen van prins Maurits en Marilène’, zegt Van Andel. Societyfotograaf Peter Smulders fotografeerde het echtpaar met hun prinsenkinderen in het houten bakje in 2005 in het Amsterdamse Vondelpark.

Van Andel – 60 inmiddels – heeft bakfiets.nl al een tijdje geleden van de hand gedaan. Veel meer merken brengen nu een tweewielervariant. ‘Elke keer als ik een beurs bezoek, zie ik er nieuwe merken bij komen’, zegt Tiberius Benders van Urban Arrow, dat sinds 2010 actief is. Zeker de e-biketechnologie heeft een stroomversnelling veroorzaakt. Urban Arrow ziet zijn omzet elk jaar bijna verdubbelen. ‘Het gaat allang niet meer alleen om de familiefiets.’ Steeds meer bedrijven gebruiken e-bakfietsen, webshop Coolblue bezorgt ermee en de ANWB heeft een wegenwachtversie.

Geen goed nieuws voor de bakfietshater: het wordt druk op het fietspad.

Geschiedenis van de bakfiets

1923 Long John, Deens bedrijf brengt lange transportfiets op twee wielen op de markt

1972 Start Christiania Bikes, Kopenhagen

1990 Uitspraak Raad van State: De bakfiets geldt wettelijk niet langer als ‘onbespannen wagen’ en mag op het fietspad

1991  Fietsenmaker ’t Mannetje komt met driewiels filibak

1999 Maarten van Andel bouwt bakfiets op twee wielen

2005 Peter Smulders fotografeert prins Maurits en Marilène met kinderen in bakfiets

2010 Urban Arrow begint met productie elektrische bakfiets

Bijna 100!

De bakfiets is nummer 99 in de rubriek Een geschiedenis van de Nederlandse popcultuur in 100 voorwerpen. Op vrijdag 9 oktober staat aflevering 100 in de V, aan de vooravond van de opening van de tentoonstelling Asjemenou! in het Noordbrabants Museum, gebaseerd op de serie in de Volkskrant. Tegelijkertijd verschijnt het gelijknamige boek met de 100 afleveringen en de foto’s van Annabel Miedema bij uitgeverij Thomas Rap. In de tentoonstelling zullen zoveel mogelijk van de voorwerpen te zien zijn die in de serie zijn gepasseerd, van het patatje kapsalon tot de legendarische PSP verkiezingsposter uit de campagne van 1971, van de Oscar voor de film Karakter tot aan een van de eerste Dafjes. 

Meer over