Ombudsman onder vuur, maar waarom?

Op de dag van de mensenrechten, donderdag 10 december, spreekt de nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer op de universiteit van Tilburg....

Het ANP citeerde: ‘De politie gebruikte op het strand excessieve maatregelen om zich te verdedigen. Het leven van het aanwezige publiek liep hierbij gevaar.’

De ombudsman sprak in het Engels. Van zijn toespraak is geen geschreven versie voorhanden en zijn geen opnames gemaakt door de universiteit. Volgens een woordvoeder spreekt hij altijd zonder uitgeschreven tekst.

De uitspraken van Brenninkmeijer haalden de Volkskrant niet. Wat op zaterdag wel de krant haalde, was een reactie van vice-premier Wouter Bos die na de wekelijkse ministerraad de pers te woord stond. De krant schreef: Het kabinet heeft vrijdag geschokt gereageerd op het commentaar van de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer dat de politie in Hoek van Holland ten onrechte zou hebben geschoten. Vicepremier Bos noemde de uitspraken van de ombudsman ‘onverantwoord en ongepast’.

Volgens de Haagse redactie zei Wouter Bos letterlijk: ‘Het kabinet is geschrokken en geschokt door de kritiek. Zonder eigen onderzoek zegt hij dat de agenten niet hadden mogen schieten. Dat is in zon gevoelige zaak, waar een mens is gesneuveld, een onverantwoorde en ongepaste uitspraak.’

De krant hield in haar berichtgeving dus een slag om de arm door te kiezen voor de formulering: zou hebben geschoten.

Maandag kwam de ombudsman zelf aan het woord, geciteerd uit het tv-programma Buitenhof. ‘Ik heb geen oordeel gegeven, ik heb alles in vragende zin aan de orde gesteld.’ In het zelfde stukje werd ook geschreven: het OM verwijt de ombudsman voor zijn beurt te spreken en zonder de feiten te kennen. Die conclusie baseerde de krant op een opiniestuk dat maandag op Forum stond. Dat stuk was van een andere Wouter Bos, persofficier in Den Haag. Zijn functie werd onder het opiniestuk vermeld, maar ook stond er: Deze bijdrage is geschreven op persoonlijke titel.

Dat laatst lijkt me ongeloofwaardig. Het kan er bij mij niet goed in dat een persofficier over zo’n gevoelige zaak zonder overleg met zijn superieuren een opiniestuk schrijft. Kennelijk geloofde de redactie het ook niet, want zij trok de conclusie dat ‘het OM’ de ombudsman kapittelt.

Achteraf zegt de redactie dat het zinnetje ‘op persoonlijk titel’ er niet bij had mogen staan. Op Forum schrijf je altijd op persoonlijke titel. Maar als dat zo is, waarom zou je dan melden dat de man persofficier is? Door de functie te noemen, koppel je volgens mij het persoonlijke aan het functionele. Het stuk wint aan gezag als je weet wat de persoon doet die het heeft geschreven.

Als deze Wouter Bos een gewone burger, zeg een postbesteller, was geweest, dan had zijn opinie nooit de kolommen gehaald. Wat het pikant maakte, was nu juist dat de man persofficier is.

Gek genoeg werd ook uit dit opiniestuk niet duidelijk wat Brenninkmeijer had gezegd. Wouter Bos, de officier, citeerde het verslag van het ANP en meldde dat de nationale ombudsman vond dat hij niet goed was geciteerd, maar hij bracht mij niet verder in de vraag: wat heeft Brenninkmeijer dan wel gezegd?

De persofficier mag schrijven wat hij wil, maar de redactie moet de lezer informeren. Die lezer heeft recht op informatie, niet alleen op meningen. Een kadertje met daarin de gewraakte citaten, al waren ze dan afkomstig van het ANP, had niet misstaan in de krant van zaterdag of maandag. Wat heeft Brenninkmeijer gezegd en in welke context? Heeft hij zich vragenderwijs uitgelaten, zoals hij stelde in Buitenhof? Dinsdag schrijft de ombudsman in NRC Handelsblad: ‘over mijn opmerking dat de politie excessieve maatregelen heeft genomen bij de confrontatie.’

Dat wordt woensdag geciteerd in de Volkskrant, zes dagen na dato. Volgens de Haagse redactie heeft zij opgeschreven wat bekend was. Meer tekst was er niet.

Zo bezien heeft de ombudsman zijn eigen rel in de hand gewerkt door de media onwetend te laten.

Het was niet handig in zijn lezing over deze zaak te spreken, zeker niet nadat net een onderzoeksrapport was gepresenteerd dat een ander geluid liet horen.

Het is vooral onhandig dat er geen letterlijke weergave is van zijn toespraak. Dat ontslaat de media echter niet van de plicht de waarheid te zoeken. Die is hier lang uit beeld gebleven. Wat heet. We weten nog steeds niet wat er daadwerkelijk is gezegd.

Thom Meens

Meer over