Nootebooms mistige omweg door Spanje

Reizen is voor auteur Cees Nooteboom zijn lust en zijn leven. Om brood op de plank te hebben schrijft Nooteboom boeken en essays over zijn omzwervingen....

Met een Belgische televisieploeg in zijn kielzog deed Nooteboom die reis een paar jaar later nog eens dunnetjes over. Het resultaat is de documentaire Nooteboom's omweg naar Santiago, die door de TROS in twee delen wordt uitgezonden.

Voor liefhebbers van Nooteboom moet dit smullen zijn: zij hebben dat boek allang gelezen, weten de reden voor deze reis en horen de meester een beknopte samenvatting geven van zijn papieren verslaggeving. Wie het boek niet kent, zit zich daarentegen af te vragen waar deze documentaire in 's hemelsnaam over gaat. Wat gaat Nooteboom doen, waartoe, langs welke route?

Daarover geeft het eerste deel nauwelijks uitleg. Pas halverwege deel twee - volgende week op tv -, dat opvallend veel coherenter, mooier en informatiever is dan het eerste, wordt gaandeweg duidelijk wat de bedoeling is.

Nooteboom reist langs oeroude stadjes en steden, zoals pelgrims en bedevaartgangers dat eeuwenlang te voet deden op weg naar de veronderstelde rustplaats van de botten van de heilige Johannes. Maar feitelijk, stelt hij, was en is elke Compostela-ganger op zoek naar de diepere zin van het leven.

Deel een van Omweg naar Santiago gaat evenwel goeddeels verloren met Nooteboom die zittend voor de camera in rafelige zinnen herinneringen ophaalt. Uit zijn geheugen graaft hij hap-snap historische informatie op over de plaatsen en de gebouwen die hij ziet. Regisseur Luckas Vander Taelen houdt bijna voortdurend Nooteboom zelf in beeld; de kerken, beeldhouwwerken en schilderijen waarover hij praat, zijn slechts in korte flitsen te zien. Hij vertelt over een schilderij; de camera scheert in vogelvlucht langs het doek en komt dan weer terug bij het pratende gezicht.

Nooteboom praat liever met Spanjaarden dan met zijn eigen filmploeg. Hij laat zich rondleiden door priesters, monnikken en reisleiders, met wie hij niet-ondertiteld Spaans spreekt. Veelal vertaalt hij ook achteraf niet wat ze nou zeiden. Een vrouw legt hem uit wat de stenen kikker heeft te betekenen op een gebeeldhouwde schedel aan een gebouw in Salamanca. Jaja, zegt Nooteboom. Om vervolgens over te gaan op het volgende onderwerp. De kijker komt niet te weten waar die kikker nou voor staat.

Wat deze documentaires desondanks het aanzien waard maakt, is het zuivere, onopgesmukte, niet-toeristische beeld van Spanje dat eruit spreekt. Zeker wanneer de camera in deel twee meer en meer kiest voor landschappen, gebouwen en pleinen, wanneer Nooteboom niet aldoor sprekend in beeld is, is het land in al zijn pracht te zien. In wintertooi nog wel, het is dikke-jassenweer, en veelal grauw, regenachtig, mistig.

Dan wordt ook zichtbaar waarom Nooteboom er steeds terugkeert. Buiten het toeristenseizoen, buiten de platgetreden rondleidingenroutes. Zo willen wij ook nog wel een keer op bedevaart.

Meer over