Nog mooier dan de Atlas Maior van Joan Blaeu

De Österreichische Nationalbibliothek was er zo zuinig op, dat bijna niemand hem mocht raadplegen. Nu is er een facsimile...

Amsterdam De perkamenten kaft is vervaardigd van dikbuikgeitenhuid uit de Camarque. De bladzijden zijn met goud op snee uitgevoerd. De afbeeldingen en kaarten zijn naar de originele vorm gekopieerd.

Na tien jaar is de klus vrijwel geklaard. Vandaag wordt op een symposium van de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam een facsimile-uitgave gepresenteerd van de Atlas Blaeu-Van der Hem, een kolossaal, achtdelig boekwerk, dat is geënt op de vijftigdelige 17de-eeuwse atlas van de Amsterdamse advocaat Laurens van der Hem (1621-1678).

Van der Hem, een verwoed verzamelaar in de cartografisch rijke Gouden Eeuw, stelde een verzamelatlas samen, met meer dan 2.400 zee- en landkaarten, afbeeldingen van landschappen, mensen, dieren, schepen, stads-, haven- en zeegezichten. Hij gebruikte daarvoor de beroemde Atlas Maior van Joan Blaeu, het grootste en duurste boekwerk van de 17de eeuw, met bijna zeshonderd kaarten van de hele wereld, die tussen 1662 en 1672 in negen tot twaalf delen in verschillende talen werd uitgegeven.

Van der Hem bracht een andere ordening aan en voegde er meer dan achttienhonderd kaarten, prenten, platen en portretten aan toe. Een groot aantal werd gekleurd door de inkleurspecialist Dirck Jansz. van Santen.

De belangrijkste aanvullingen waren vier delen met kaarten en beschrijvingen die voor de VOC waren gemaakt en die het stempel ‘geheime atlas’ hadden gekregen. Uiteindelijk zou de Atlas Van der Hem de Atlas Maior in omvang, kwaliteit en reikwijdte verre overstijgen.

De atlas kwam in 1730 in handen van de Oostenrijkse prins Eugene van Savoie. Een erfgename verkocht hem in 1736 voor 150.000 gulden aan de Österreichische Nationalbibliothek. Wetenschappers kunnen er moeilijk bij. Onderzoek is slechts in uitzonderlijke gevallen toegestaan.

Voor de faculteit Geowetenschappen in Utrecht was dat de belangrijkste reden om in de jaren negentig van de vorige eeuw een zesdelige catalogus samen te stellen met een inventarisatie van de Atlas Van der Hem, inclusief kaarten en tekeningen. De facsimile-uitgave is daaruit voortgekomen.

Vier delen zijn nu klaar. Eind van dit jaar moet de complete set van acht banden er liggen. De oplage is beperkt tot honderd sets. Wereldwijd zijn er volgens de uitgever nu een kleine zestig exemplaren verkocht. De kosten per set: 79.500 euro. Met bijpassende kersenhouten ladenkast: ruim 91.000 euro.

Meer over