Niet zo smakelijk eten

De anekdotes die Clark en Scott opdissen over de eetgewoontes van 26 dictators zijn niet te versmaden. Dat geldt minder voor al hun lievelingsgerechten.

Beeld AFP

Een vraag om over na te denken: waarom vluchtte Mussolini's echtgenote 's nachts vaak naar de kinderkamer? U vermoedt dat de fascistische brultoespraken doorgingen in bed, waardoor de slaapkamer trilde, of dat Il Duce losse handen had? Rachelle Guidi Mussolini maakte jaren na de executie van manlief gewag van een ander soort probleem. De Leider met de breedste kaken van de 20ste eeuw hield van salade van rauwe knoflook, aangemaakt met olijfolie en citroensap. Stond deze lekkernij op tafel, dan verorberde hij steevast de hele schaal, met alle fatale gevolgen voor de lucht rond het echtelijk bed.

Mensenvlees

Er worden meer mysteries ontrafeld in Dineren met dictators. Dat er in de laatste decennia van de 20ste eeuw rond lunchtijd zo vaak vliegtuigen in Kinshasa landden met verse mosselen uit Zeebrugge had te maken met het feit dat Mobutu Sese Seko van het toenmalige Zaïre (Congo) geen genoegen nam met diepvriesversies van zijn lievelingsgerecht.

De leider die een tijdlang gestalte gaf aan het keizerrijk ten noorden van Zaïre, Jean-Bédel Bokassa, had andersoortige culinaire voorkeuren: hij deed voor zijn lievelingsgerecht naar verluidt geen beroep op vliegtuigen maar op oppositieleden. De verhalen dat de Centraal-Afrikaanse keizer genoot van sierlijk geserveerd mensenvlees zijn vermoedelijk niet allemaal apocrief. Een Franse minister die in 1977 Bokassa's kroning bijwoonde, had zijn bord tot zijn spijt al leeg toen de reeds dronken keizer hem inlichtingen over het vlees verschafte.

Uitleg over delicatessen kan ten koste gaan van onze eetlust: Josip Broz 'Tito', ruim drie decennia de dictator en het cement van de Socialistische Federale Republiek Joegoslavië, kreeg tijdens een proletarisch diner in de Volksrepubliek China te horen dat hij heerlijke mussen ging eten. Tito, notoir gourmand en playboy, verzon toen een rotsmoes. De mus, zei hij, is 'de proletariër van het vogelrijk', die eet je net zo min op als een Nieuwe Socialistische Mens.

Beeld Getty

Verband

Culinaire avonturen van dictators kunnen even onversmadelijk zijn als seksuele. Die laatste zijn aanmerkelijk vaker te boek gesteld. Geen wonder dat de Britse buitenlandjournalisten Victoria Clark en Melissa Scott een gat in de markt zagen. Dineren met dictators - 26 tirannen en hun lievelingsgerecht heet de vers verschenen vertaling van Dictators' Dinners - A Bad Taste Guide to Entertaining Tyrants. Dat dit werk vol foto's en recepten in het Verenigd Koninkrijk even gretig aftrek vond als de zoete ciambellone die de Mussolini's als nagerecht serveerden, mag geen verbazing wekken.

Een prangende vraag is evenwel of er verband is tussen eetgewoonten en dictatoriale neigingen. Verschaffen de vele voedselanekdotes uit Dineren met dictators inzicht in de aard van de dictator? Het antwoord kan niet anders luiden dan: even weinig als de geboekstaafde sekslevens van dictators dat deden. Tirannen bleken net als andere stervelingen voor te komen als casanova's en seksverslaafden, maar ook als asceten en 'saaie' monogamen. Op het culinaire vlak blijkt dat niet anders.

Geheelonthouders

Grote leiders als Stalin, Tito, Mobutu en Kim Jong-il mochten zich graag aan lange, vlezige, met drank overgoten maaltijden te buiten gaan, Kim Jong-il dronk in zijn eentje meer whisky dan de andere 25 uit dit boek samen. Idi Amin wist helemaal niet te matigen, zelfs niet met sinaasappels, waaraan hij heilzame libidineuze bijwerkingen toeschreef.

Evengoed waren er onder de tirannen van de 20ste eeuw nogal wat matige eters en geheelonthouders. Hitler is het bekendst, maar Salazar uit het culinair hoogstaande Portugal was ook alcoholvrij en had zijn maaltijden graag calvinistisch. Afrika kende met Banda van Malawi en Nkrumah van Ghana zijn eigen ascetische eters.

Andere dictators waren op culinair vlak simpelweg doodgewoon. Mao Zedong, Erich Honecker en Nicolae Ceaucescu aten respectievelijk als een typische Chinees, een typische Duitser en een typische Roemeen. Het verschil met landgenoten bestond er vooral in dat zij nooit voor ingrediënten in de rij stonden, laten staan bij Grote Sprongen Voorwaarts van de honger stierven.

Beeld Getty

Kookboek

Clark en Scott serveren bij Mao een heerlijk recept voor zoet varkensvlees uit zijn geboortestreek Hunan: bij de Roerganger lag dat gewoon op het bordje tijdens door hem veroorzaakte hongersnoden. Het hoofdstukje over Pol Pot - over wiens eetgewoontes bijna niets bekend is - sluiten ze af met een recept voor een Cambodjaanse vissalade. Wie zou die met dit kookboek in de hand gaan bereiden? Dineren met dictators is, mag je zeggen, een ideaal boek voor in het kleinste kamertje, niet voor in de keuken.

Meer over