Niet tot wederhoor bereid, wel klagen

Een interessante vraag van een collega van het Engelse dagblad The Guardian aan de ONO, de internationale vereniging van nieuwsombudsmannen....

Zijn krant publiceerde een artikel over een organisatie die werd bekritiseerd door een aantal andere organisaties. De kritiek was nogal fors, dus probeerde de verslaggever die het artikel schreef een reactie te krijgen van de organisatie die werd bekritiseerd. Die weigerde tot tweemaal toe de verslaggever te woord te staan. Daarop besloot de krant het stuk te publiceren, zonder weerwoord van de bekritiseerde instelling.

Na de publicatie diende de bekritiseerde organisatie een klacht in de bij de ombudsman van de krant. Het artikel was volgens de organisatie oneerlijk, partijdig en onvoldoende afgewogen, onevenwichtig dus.

De klagende organisatie voegde er aan toe dat het feit dat zij niet had willen reageren op de aantijgingen van andere organisaties, geen vrijbrief is voor The Guardian om dan maar onvolledige of onjuiste informatie in de krant te zetten.

Hoe zouden jullie kranten zo’n zaak aanpakken, luidde de vraag van de ombudsman van de krant.

Op het eerste gezicht denk je dan eigen schuld dikke bult. Je hebt geen commentaar willen geven, dus is het je eigen schuld als er onjuiste of onvolledige informatie over je in de krant komt.

Maar zo eenvoudig ligt het gelukkig niet. Een krant moet altijd proberen zo volledig mogelijk te informeren. Dat een organisatie niet wil meewerken aan een artikel, ontslaat de redactie niet van haar onderzoeksplicht. De vraag is wel hoe ver die plicht gaat. Is het voldoende als je zegt dat andere organisaties beschuldigingen uiten, of moet je ook proberen uit te zoeken of die beschuldigingen waar zijn?

Ik ben geneigd voor het laatste te kiezen. Je moet op zijn minst proberen zelf uit te zoeken of de aantijgingen ergens op zijn gebaseerd. Alleen melden dat anderen kritiek hebben zonder te onderzoeken of die kritiek ook hout snijdt is in zijn algemeenheid niet voldoende. De critici kunnen immers ook een belang hebben bij hun kritiek op de andere organisatie.

Dan het weerwoord. Je staat niet erg sterk als je eerst pertinent weigert te reageren, hoewel je dat tot tweemaal toe is gevraagd. Maar dan nog ontslaat dat de krant niet van de plicht om eerlijk en evenwichtig te informeren. Waarom zou de bekritiseerde instelling moeten meewerken aan een artikel waarvan op voorhand vaststaat dat het negatief zal uitpakken voor die organisatie? Je hoeft natuurlijk niet bij te dragen aan je eigen ondergang.

En er is nog iets. Journalisten willen wederhoor ook nog wel eens gebruiken om aan informatie te komen. Wellicht laakbaar, maar het gebeurt wel. Wij zijn van plan dit en dat over u of uw bedrijf, organisatie of club te publiceren, zegt u maar wat er niet klopt. En als het niet klopt, wilt u dan even aan ons laten weten hoe het dan wel zit?

Zo krijg je mogelijk informatie die je anders niet had gekregen. Maar het heeft wel iets van chantage. We publiceren hoe dan ook, dus het is in uw eigen belang dat u meewerkt en ons de gevraagde informatie geeft.

Het Stijlboek van de Volkskrant heeft in de journalistieke gedragsregels een aantal paragrafen opgenomen over wederhoor en het brongebruik. ‘Onderzoek zelf of door derden gedane mededelingen juist zijn. Zoek steeds naar een tweede onafhankelijke bron. Pas wederhoor toe.’ En ook: ‘Pas altijd wederhoor toe in geval van beschuldigingen of negatieve kwalificaties over personen, instellingen of bedrijven.’

Dat is duidelijke taal. Maar wat ontbreekt is een volgende paragraaf, namelijk een die gaat over de vraag wat je moet doen als de beschuldigde partij weigert mee te werken aan wederhoor. Wanneer mag je dan publiceren en onder welke condities? Volstaat het om te melden dat de beschuldigde niet tot wederhoor bereid was?

Tot nu toe lost de redactie dat probleem op door inderdaad te melden dat de betrokkene niet voor commentaar bereikbaar was.

Beter nog is het mijns inziens als er ook wordt gemeld hoeveel pogingen zijn gedaan om wederhoor te krijgen en op welke wijze dat is gebeurd. Om tien uur in de avond bellen met de mededeling dat je morgen publiceert, lijkt misschien op wederhoor, maar is journalistiek hoogst onfatsoenlijk. Je maakt je artikel voor de lezer veel geloofwaardiger als je laat zien dat je echt moeite hebt gedaan om alle partijen te spreken te krijgen.

Uiteindelijk is het altijd aan de redactie om de afweging te maken, publiceren of niet. Anders zou iedereen die onder vuur ligt onwelgevallige artikelen uit de krant kunnen houden door simpelweg wederhoor te weigeren.

Meer over