Taalgebruik!Lezerspost

Niet elke mogelijke verhaspeling is een contaminatie

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om consequenties trekken gaat niet.

Meerdere lezers sloegen afgelopen week aan op een kop op de voorpagina, daags na het aftreden van een minister: ‘Kaag trekt consequentie uit afkeuring’.

‘Contaminatie!’, klonk het alom. ‘Volgens mij trek je een conclusie en verbind je ergens een consequentie aan, maar een consequentie trekken kan volgens mij niet’, aldus Sander Mateman. Twee andere lezers dachten min of meer hetzelfde. ‘Zo niet fout, dan zeker lelijk’, vond Jeroen Soutberg.

Interessant om te zien dat alle lezers een slag om de arm hielden: ‘volgens mij’, ‘in mijn ogen’, ‘zo niet fout, dan...’, hier en daar een afzwakkend vraagteken erbij – ze wisten het kennelijk zelf ook niet helemaal zeker.

Uit een motie van afkeuring van het parlement had de minister dus de ‘consequentie getrokken’: ze stapte op. (Die ene dan, want voor die andere moest de consequentie getrokken wórden.) Politiek mogelijk, maar hoe zit dat taalkundig? Een kies kun je trekken, en een kurk, en kijkers, lering, rente, touw, wortel en stuip, en ook conclusies – maar consequenties?

Soms kan iets heel erg klinken als een contaminatie, terwijl het dat helemaal niet hoeft te zijn; dan blijkt een op het oog verhaspelde uitdrukking gewoon te kloppen. Onze eerste reflex is dan ook meestal: even het woordenboek erop naslaan, je hoeft immers niet alles uit je hoofd te weten. Sommige lezers hebben die reflex niet – geen probleem, lezers die dingen roepen voor ze iets opzoeken maken deze rubriek mede mogelijk. En kijk, dit zegt Van Dale ervan: ‘de consequenties trekken, de logische gevolgtrekkingen maken en daarnaar handelen’. Helemaal niets mis mee dus, of het probleem moet ’m zitten in de enkelvoudsvorm in de kop, maar dat zal toch niet?

Even terzijde: op ‘De Contaminatie-Site’, waar mensen aangifte kunnen doen van in het wild gesignaleerde verhaspelingen, staat dat Johan Cruijff in 2004 gezegd zou hebben: ‘...daar betaal je nu de consequenties van’. Daar is tenminste geen twijfel over mogelijk.

Misschien gold ‘consequenties trekken’ ooit wel als contaminatie, maar inmiddels niet meer, net zoals ‘per ongeluk’ en ‘tussen de middag’. Maar dat is lastig te achterhalen. Het moet dan hoe dan ook een flinke tijd geleden zijn, want we komen de constructie ook tegen in wat oudere teksten, zoals in een verslag uit 1989 van een conferentie van de Taalunie (en die kan het weten).

Tijd voor een conclusie. De consequentie trekken: niet iedereen doet het, maar het kan dus wel.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over