Niemand zal huilen zoals Amalia huilde

Lissabon huilt, maar Lissabon zingt ook. Zwaait met witte zakdoekjes, en begeleidt zijn koningin op haar laatste reis met een eindeloos applaus zoals haar zelfs tijdens haar rijke carrière niet ten deel viel....

De stad is vrijdag uitgelopen om afscheid te nemen van Amalia Rodrigues, de diva van de fado wier stem het symbool van het Portugese volk was, zoals een collega-zangeres zei. De stem van Portugal is verstomd, en het land toont nog een keer hoezeer het Amalia aanbidt. Kortweg Amalia, alsof het onbestaanbaar is dat een andere vrouw dezelfde naam zou dragen.

'Wanneer ik sterf, huil dan alsjeblieft om mij', had de ster bij leven en welzijn gezegd. Nu ze op 79-jarige leeftijd is heengegaan, geven tienduizenden gehoor aan de oproep. Zij omzomen de korte route van de kerk naar de begraafplaats Prazeres, sluiten aan bij de rouwstoet, en zingen massaal fragmenten van Amalia's beroemdste fado's. Een enkeling kiest voor een persoonlijke noot, zoals de oude man met twee tranen op de wangen die met een breed gebaar met zijn hoed in stilte afscheid neemt.

Tijdens de dienst in de Basilica de Estrela huilt een enorm koor van fado-gitaren, en aan het slot van de dienst schalt Amalia's Vreemde manier van leven door de kerk. Als het lied verstomt, staan de aanwezigen spontaan als één man op en barsten los in een applaus, dat door de mensen buiten en langs de route wordt overgenomen en dat niet verstilt eer de met de Portugese vlag bedekte kist in een nis op de begraafplaats rust.

Het is slechts de voorlopige laatste rustplaats, want de Portugese regering bereidt de ultieme eer aan Amalia voor: een graf in het Mosteiro dos Jeronimos. Het zestiende eeuwse klooster is het voormalige pantheon van de Portugese koningen, waar in de loop der eeuwen slechts bij hoge uitzondering enkele nationale helden als Vasco da Gama en Camoes zijn begraven. In 1985 werd de dichter Pessoa naar dit Walhalla overgebracht, en Amalia, meent de regering, verdient een plaats in dit elite-gezelschap. 'Het pantheon der koningen is een goede plaats', zegt een oude vrouw langs de route. 'Ten slotte was zij de koningin van de fado.'

Amalia is het klassieke verhaal van het arme volksmeisje, het fruitventstertje, dat voor een paar stuivers zingt in de kroegen aan de haven, wordt ontdekt en uitgroeit tot een wereldster. 'Toen nog niemand in de wereld Portugal kende, kende de wereld Amalia al', is een veel herhaald compliment in de zee van lofzangen die de afgelopen dagen is gepubliceerd. En Amalia is de belangrijkste Portugees van deze eeuw; in de wereld kent zij slechts haar gelijken in vrouwen als Maria Callas, Edith Piaf en Billie Holiday.

De zangeres voelde zich geboren voor de fado, de Portugese blues, die mengeling van nostalgie, tederheid, eenzaamheid, verdriet. 'Het was de wil van God, dat ik leef met dit verdriet', is de eerste regel van het door haarzelf geschreven Vreemde manier van leven. Amalia was altijd een gedeprimeerd persoon, met plotselinge aanvallen van droefheid: 'Ik ben een vreemd mens, ik huil veel.'

Maar zij meende dat de muziek rechtstreeks van God tot haar kwam en dat zij voorbestemd was de 'collectieve Portugese ziel' te zijn. Zij gaf de volkse fado dramatiek en waardigheid, en raakte een heel land in het hart. De bejaarde eigenaar van de club Severa, waar zij naam maakte: 'Ze bracht zelfs intellectuelen aan het huilen.'

Amalia wekte de Portugese poezie tot leven, van vrijwel alle grote dichters zong zij teksten. Tot aan Camoes, Portugals nationale dichter die, zoals een bewonderaar opmerkte, 'waarschijnlijk voor haar schreef, wist dat er ooit een vrouw als zij zou komen om zijn sonetten te zingen'. 'Een dichter is om gezongen te worden', stelde Amalia. 'Hij maakt zijn werk niet om het in de bibliotheek op te sluiten.'

Portugal heeft zijn muze verloren, en 'Lissabon voelt het verdriet van een moeder die haar dochter heeft verloren'. In tranen neemt de bevolking afscheid. Maar, zegt een vrouw als de rouwstoet is langs getrokken: 'We kunnen huilen wat we willen, maar huilen zoals zij zal nooit iemand.'

Meer over