Interview

Niemand in Nederland kende Henri Garcin, tot hij een telefoontje kreeg van Alex van Warmerdam

Henri Garcin in Abel (1986). Beeld
Henri Garcin in Abel (1986).

Dankzij een toevallige ontmoeting in Parijs maakte acteur Henri Garcin (92) vijfendertig jaar geleden zijn Nederlandse filmdebuut, als vader Victor in Abel. Het verhaal maakt hem nog altijd aan het lachen. ‘Er zit humor in zonder te grappen.’

Henri Garcin (92) is het nog niet verleerd. Officieel speelt hij niet meer, maar op het terras van Fratelli, in het chic-artistieke zesde arrondissement van Parijs, zit onmiskenbaar een filmster. Grote zonnebril, overhemd in lichtblauw linnen, zilvergrijze haren achterover gekamd. ‘Weet u hoe ik die lange lokken in mijn nek tot een knotje krijg gebonden?’

Vijfendertig jaar geleden was hij een heel gewone Hollandse knul die door niemand in Nederland werd herkend, zegt Garcin zelf. Zo een naar wie Alex van Warmerdam op zoek was, voor zijn filmdebuut Abel. Hij vond hem in Parijs, dankzij een toevallige ontmoeting van scenarioschrijver Frans Weisz in het mythische Café de Flore.

Jean-Paul Sartre was al een paar jaar dood, maar in gedachten ziet Garcin hem nog zitten in dat beroemde Parijse koffiehuis. ‘De hele dag zat hij daar, als je binnenkomt aan het tafeltje rechts, met zijn pijp. Bonjour, zei ik dan, maar aanschuiven deed je niet. Een enorme ster was het.’ Zelf was Garcin in 1949 in de stad komen wonen, toen nog als Anton Albers uit Antwerpen. Zijn Nederlandse ouders waren na de Eerste Wereldoorlog naar België verhuisd, waar zijn vader een margarinefabriek begon. Maar de 20-jarige Anton droomde van een acteercarrière. En wie droomde van kunst en vrijheid ging naar Parijs.

Even lurkt Garcin aan zijn fictieve pijp, als ware hij de Franse existentialist, dan spoelt hij vooruit in de tijd. Garcin is nog steeds een ‘jonge man’, die ‘zoals zo vaak een glaasje zit te drinken in de Flore’, waar op een dag Frans Weisz binnenloopt. Ze raken aan de praat, Garcin vertelt dat hij theateracteur is in Parijs. Ja, hij spreekt nog Nederlands. Heel goed, zegt Weisz, en hij belt Alex van Warmerdam.

‘Ik zit hier met een man in Parijs’, imiteert Garcin Weisz op het terras van Italiaans restaurant Fratelli. ‘Een Hollander. Goed voor die ene rol in je film. Jonge man, jouw pa. Hij moet rond de 45 zijn.’ De auditie die volgt bestaat uit een telefoongesprek van een half uur met Van Warmerdam. Die vindt het ‘niet slecht’ en vraagt of Garcin naar Amsterdam kan komen. ‘Ik zei: ik kom vanmiddag nog.’

Voor Van Warmerdam was het zijn eerste film, voor Garcin de eerste rol in Nederland. ‘Ik vroeg hem: waarom neemt u geen Hollander? Een beetje verandering, zei hij. Dat is echt Alex. Bij zijn eerste film al zo slim. En ik was dolblij. Ik voelde me Hollander, maar had hier nog nooit gewerkt.’

Olga Zuiderhoek en Henri Garcin in Abel (1986). Beeld
Olga Zuiderhoek en Henri Garcin in Abel (1986).

In Frankrijk is Garcin vooral bekend dankzij zijn theatercarrière, hoewel hij ook in tientallen Franse films en tv-series speelde. Na Abel maakte hij nog vier films samen met Alex van Warmerdam, waarvan een aantal ook in Frankrijk was te zien. Het leverde hem daar de bijnaam acteur fétiche, geluksacteur, van Van Warmerdam op, al wil Garcin daar niets van weten. ‘Dat zeggen ze hier ja, maar niet in Holland, nee nee. Alex heeft fantastische acteurs. Ik heb vijf films met hem gemaakt. Mooie rollen, maar nooit de hoofdrol. Mijn Nederlands is niet goed genoeg voor hem. Alex is heel direct en tegelijkertijd heel charmant. ‘Henri, geen grote rol. Maar we hebben jou graag.’ Hij geeft me niet de langste zinnen, in heel gewoon Nederlands. Hij heeft de taal goed in de hand.’

In Abel speelt Garcin de rol van Victor, een steile man en de autoritaire vader van Abel, gespeeld door Van Warmerdam zelf. Abel is een jongen die maar niet volwassen wil worden en zijn dagen slijt met het doormidden knippen van vliegen. ‘Victor is een zeer vervelende man. Heerlijk was dat. En dan die zoon die niet met zijn vader kan, maar er wel met diens maîtresse vandoor gaat…’

Het volstrekte onbegrip tussen vader en zoon leidt tot een absurdistisch en humoristisch gezinsdrama dat bloedserieus wordt opgevoerd. Zo had Van Warmerdam het ook gevraagd: je speelt het serieus, niet lollig doen. ‘Er zit humor in zonder te grappen’, zegt Garcin. ‘Alex houdt niet van gags.’

Vijfendertig jaar later maakt Abel hem nog altijd aan het lachen. In een poging de toekomst van zijn zoon eigenhandig in scène te zetten, nodigt vader Victor op een avond een jonge vrouw uit, Christine, gespeeld door Loes Luca. Zorgvuldig repeteert hij van minuut tot minuut het verloop van de avond met Abel en zijn vrouw Duif. Van het handen schudden – ‘niet knijpen, een normale hand!’ – tot het breken van het ijs: ‘Het IJzeren Gordijn wil ik niet horen. [ … ] Er worden hier vanavond gewone gesprekken gevoerd. Ik wil een spontane avond!’

Henri Garcin bij de première van Van Warmerdams film Schneider vs. Bax in 2015. Beeld ANP
Henri Garcin bij de première van Van Warmerdams film Schneider vs. Bax in 2015.Beeld ANP

Op het terras in Parijs onderdrukt Garcin zijn lach. Met een ironisch-serieuze blik brengt hij zijn vinger naar zijn gezicht en strijkt langzaam over zijn neusvleugel. Vader Victor is terug. ‘Als ik dit doe, Duif, zet jij een plaat op. En Abel vraagt haar ten dans.’ Strijkend met de hand door het haar: ‘En als ik dit doe, vertel je het verhaal van… Geweldig.’

Henri Garcin speelt niet meer, maar dat men in Nederland nog eens terugdenkt aan de film Abel, zegt hij, dat is toch mooi. In Parijs is zijn generatie langzaam uitgestorven. Van zijn leeftijd is er bijna niemand meer, zijn oudste vrienden zijn tachtigers.

‘Bonjour, meneer Garcin.’ Een Franse dame houdt stil als ze de acteur op het terras herkent. ‘U kent mij niet, maar ik wil u bedanken. U bent een groot acteur en het is belangrijk dat er mensen zijn als u.’ Kan ze dat nog eens zeggen? Meneer Garcin heeft haar niet goed verstaan. Of toch. Garcin, lachend: ‘Gaat u nog even verder, dat doet plezier!’

Wat volgt, is een lofzang op zijn dictie die eindigt in een klaagzang over de acteurs van vandaag de dag. ‘Mevrouw’, onderbreekt Garcin haar, ‘ik moet u onderbreken. We moeten een trein halen, ik heb helaas niet veel tijd meer. U bent erg aardig. Ik heb uw gezicht onthouden en de volgende keer zal ik u groeten.’

Het is zeldzaam, maar het gebeurt nog, zegt Garcin als ze vertrokken is. ‘Altijd oudere mensen. Je moet er iets op bedenken, want die mensen hebben niets te doen en behoefte om te praten. Ach, het maakt me niks uit. Ik heb het drie jaar lang gehad, beroemdheid, toen ik televisie deed. Daarna zijn er weer nieuwe gezichten op tv en vergeten ze je weer. De jeugd kent mij niet meer.’

Van alle films die Van Warmerdam heeft gemaakt, was Abel misschien wel de grappigste, zegt Garcin. Bij hun laatste film samen heeft Garcin het nog eens geprobeerd, een grap uithalen in zijn spel. In Schneider vs. Bax (2015), de recentste film van Van Warmerdam, speelt hij Gerard, die door zijn kleindochter wordt omgelegd.

‘Ik ben dus dood, bedekt met plastic, en zij trekt mijn lijk door een deur naar buiten. Wat leuk zou zijn, zei ik tegen Alex, is dat ik mijn stijve voeten laat uitsteken en achter de deurpost laat haken.’ Hij pauzeert even, wacht het effect af. ‘Dat zij dan even dat dode been moet terugleggen.’

Garcin moet opnieuw grinniken bij de gedachte. ‘Ik zei nog: in het echte leven kan het ook zo lopen. Maar nee, Henri, dat doen we niet, zei Alex. Geen grappen.’

Wilt u de film deze week gratis bekijken? Vul dan onderstaand formulier in, dan krijgt u via e-mail een inlogcode om de film deze week te kijken.

Annet Malherbe en Henri Garcin in Abel (1986). Beeld
Annet Malherbe en Henri Garcin in Abel (1986).

Films van Alex van Warmerdam waarin Henri Garcin een rol had:

1986 Abel (in de rol van Victor)

1992 De noorderlingen (Bisschop)

1996 De jurk (Van Tilt)

2003 Grimm (Don Felipe)

2015 Schneider vs. Bax (Gerard)

Nederlandse film

Toenmalig filmrecensent Peter van Bueren schreef in februari 1986 een uitgebreide, positieve recensie van Abel, die u hier in haar geheel kunt lezen. ‘Het merkwaardige van de nieuwe Nederlandse film Abel is dat je er bijna alles over kunt opmerken wat bij zoveel Nederlandse films de reden van hun mislukking is, terwijl hij juist een van de meest interessante en originele producties is die er de laatste jaren zijn gemaakt’, schreef hij. Veel over Nederland leer je er niet van, hoewel de film zeer Nederlands is, omdat alleen een van calvinisme doordrenkte Hollander hem had kunnen maken.’ Hij noemde de film ‘Onrealistisch en absurd, gestileerd, maar niet onwerkelijk.’ En hoewel het verhaaltje lastig na te vertellen is, gáát Abel ergens over, aldus Van Bueren indertijd.

Meer over