Interview

Nézet-Séguin: 'Iets meer trots zou Rotterdam goed doen'

De Canadese sterdirigent Yannick Nézet-Séguin toert met een van de grootste Amerikaanse orkesten door Europa. Kunnen we hem mooi eens vragen waarom hij zo weinig in Rotterdam is.

Persis Bekkering
Tweets van Yannick Nézet-Séguin vanuit onder meer Philadelphia, Rotterdam, New York en het vliegtuig op weg naar Europa. Beeld Twitter
Tweets van Yannick Nézet-Séguin vanuit onder meer Philadelphia, Rotterdam, New York en het vliegtuig op weg naar Europa.Beeld Twitter

Op grote witte sneakers en in een zwart poloshirt staat Yannick Nézet-Séguin op de bok. Over een paar uur speelt het Philadelphia Orchestra een concert in de Philharmonie van Luxemburg, en van tevoren wordt nog kort gerepeteerd.

De dirigent is klein, maar zijn bewegingen sorteren groots effect. Een kleine handopheffing en het podium is muisstil om een fragiele solo van cello en klarinet te repeteren, de opening van Rachmaninovs derde symfonie. Wie toch lawaai maakt en instrumenten versleept, krijgt een strenge blik van de maestro. Boos lijkt hij niet. Als de rest van het orkest inzet, kijkt hij meteen warm naar de strijkers, zo beroemd om hun vlezige klank.

null Beeld
Beeld

Eredirigent

'Vader' van drie orkesten, noemt hij zichzelf in zijn Twitterbiografie, en die omschrijving is niet eens zo gek als je hem ziet repeteren. De Canadees, net 40 en met een carrière als een komeet, is sinds 2008 chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest (RPhO) en al vijftien jaar van het Canadese Orchestre Métropolitain du Grand Montréal. Maar sinds 2012 ook van het vermaarde Philadelphia Orchestra, een van de 'big five'-orkesten van de VS. Met zijn Amerikaanse 'kind' is hij momenteel op een grote Europese tournee; donderdag spelen ze in het Concertgebouw in Amsterdam.

Het derde kind aan gene zijde van de Atlantische Oceaan blijkt een zware taak. Vorige maand liet Nézet-Séguin weten dat hij na 2018 niet aanblijft als chef-dirigent in Rotterdam. Het orkest kroont hem daarna tot 'eredirigent'.

'Ik ga dus niet echt stoppen in Rotterdam', zegt hij na de repetitie in zijn kleedkamer. 'Ik wil de nauwe band met het orkest behouden, maar het zou goed zijn als er na tien jaar weer een nieuwe chef-dirigent komt, iemand met frisse ideeën.'

Heeft u die niet meer?

'Met elk orkest is er een curve: eerst wil ik een bepaald doel bereiken, dan moeten we die prestatie zien te behouden en pas daarna mag ik ervan genieten. Nu, na zeven jaar als chef, zit ik in die derde fase. Toen ik begon, wilde ik de muzikaliteit en kleur die mijn voorganger Gergiev heeft aangebracht cultiveren, maar er ook meer verfijning in aanbrengen. Kleur en verfijning zijn nu op hun best, een mooie erfenis aan mijn opvolger.'

null Beeld
Beeld

Afgelopen seizoen werkte u slechts zes weken met het orkest. Zou het goed zijn als uw opvolger er vaker kan zijn?

'Ja, zes weken is aan de magere kant. De resterende jaren zullen het ook steeds zes of zeven weken zijn. Dat speelde mee in mijn beslissing: het is niet verantwoord voor het orkest dat ik er zo weinig kan zijn. Voor de komende drie jaar maakt het niet uit, we hebben goede gastdirigenten en zijn op een goed spoor als orkest, het gaat lekker. Maar op lange termijn is het niet goed. Net als elke CEO moet ook ik verder dan mezelf denken, me afvragen wat het beste is voor het bedrijf.'

Van die zes weken nam u het RPhO drie weken op tournee door de VS, en bracht u er maar drie door in Rotterdam. Terwijl het orkest juist in eigen stad worstelt met matig gevulde zalen.

'Ja, dat was slechte planning, het was uit balans. Dat heeft iedereen zich gerealiseerd en dat zal de komende jaren beter gaan. Waarmee ik niet wil zeggen dat de tournee een slecht idee was; het was geweldig, we kregen goede recensies en hebben de wereld laten zien dat het orkest ertoe doet.'

Dan was er ook nog de bestuurscrisis bij het Rotterdams Philharmonisch; directeur Hans Waege verloor vorig jaar het vertrouwen van de musici en zit sindsdien ziek thuis. Hij zou een te autoritaire bestuursstijl hebben.

Cool en stijlvol

Yannick Nézet-Séguin is van alle topdirigenten de actiefste (en leukste) op Twitter. Dat ligt niet alleen aan zijn relatief jeugdige leeftijd, want collega-veertiger Gustavo Dudamel laat zijn management twitteren. Hij retweet uitzinnige concertbezoekers, deelt vrolijke groepsselfies, foto's van achter de schermen en kiekjes van zijn kleding. Toen hij onlangs met een universiteitskoor een concert gaf, twitterde een van de koorleden: 'Alleen de coolste en meest stijlvolle dirigenten dragen een ziek paar (bekend schoenmerk) en nemen selfies met ons op repetities. Oftewel: Yannick Nézet-Séguin.'

Was het een moeilijk jaar voor u in Rotterdam?

'Ja, het was moeilijk, maar die crisis heeft niets te maken met mijn besluit als chef-dirigent te stoppen. Vooral vorig seizoen merkte ik dat het orkest emotioneel in zwaar weer zat. We waren toen op Europese tournee. Gek genoeg heeft iedereen wel heel goed gespeeld. Misschien dat al die turbulentie juist eenheid creëerde. De musici waren bang dat ik zou opstappen vanwege de moeilijkheden, maar toen ze inzagen dat ik hen nooit zou verlaten, ontstond een hechte band. Ik ontken niet dat het crisis was, maar het had wel een positieve uitkomst.'

Musici in het orkest bevestigen dat verhaal. Zowel in Rotterdam als in Philadelphia spreken ze liefdevol over hun chef. Ze roemen zijn persoonlijke benadering, zijn toegankelijkheid. Iedereen kent hij bij naam. Anders dan de meeste maestro's, die vaak een afstandelijker, hiërarchische benadering hebben. Ook tijdens het interview is Nézet-Séguin voorkomend en op zijn gemak. Hij lacht veel, neemt de tijd.

In Philadelphia speelt Nézet-Séguin een andere rol dan in Rotterdam. Hij was er dit seizoen liefst zestien weken. Voor 'Philly' is hij echt een ambassadeur, het gezicht van het orkest naar buiten: hij schuift aan bij talkshows, woont diners bij met sponsors, zijn hoofd hangt door de hele stad op billboards. Sinds zijn aantreden zijn de publieksaantallen flink toegenomen en is het orkest ternauwernood ontsnapt aan faillissement. De energieke Canadees is als een redder onthaald.

null Beeld
Beeld

Waarom speelt u in Philadelphia een grotere culturele rol dan in Rotterdam?

'Dat heeft alles te maken met hoe mijn functie wordt opgevat in de diverse landen. In Nederland zijn chef-dirigenten geen music directors, zoals in de Verenigde Staten. In Philadelphia moet ik akkoord gaan met iedere nieuwe musicus die we aannemen, in Rotterdam heb ik bij audities maar een zevende deel van de beslissing. Dat vind ik op zich geen probleem, ik klaag niet, maar het zijn wel verschillende verantwoordelijkheden.

'Mijn voorgangers in Philadelphia waren illustere burgers. Iedereen in de stad wist wie Ormandy en Stokowski waren. Toen ik aantrad, hoopte het orkest dat ik die gloriedagen kon terugbrengen, die rol was al voor mij bedacht.

'Ik vind trouwens dat ik best wat meer als gezicht van het orkest mag worden gebruikt in Rotterdam. Dat zeg ik niet uit ijdelheid. Maar het helpt publiek aan een instituut te binden als er een gezicht voor staat. Het gaat al beter. Ik dirigeerde bij de opening van de Markthal en van het nieuwe Centraal Station. En ik word ook herkend bij de kapper, hoor.'

null Beeld
Beeld

Is het niet onmogelijk het gezicht te zijn van drie orkesten?

'It's okay, geen probleem. Maar je kunt niet precies dezelfde aanpak hebben in verschillende landen. De behoeften zijn anders. In Rotterdam mogen we wel trotser zijn op wie we zijn. Rotterdammers zijn terughoudend: je mag trots zijn, maar niet te veel, hè, blijf wel met beide benen op de grond. In Amerika is er geen grens aan, daar vinden ze zichzelf de beste van de wereld, het orkest is de trots van de stad. Ik pas me aan beide culturen aan, maar wil ook het beste van de beide werelden aan elkaar overbrengen.' Lachend: 'Iets meer trots zou Rotterdam goed doen.'

Vorig seizoen miste u een aantal concerten wegens ziekte. Houdt u het nog vol?

'Ja, ik liep tegen een muur op. Ik beschouw het als een signaal van mijn lichaam dat ik te ver was doorgegaan. In principe heb ik een ongewone hoeveelheid energie, ik kan altijd doorgaan. Dat is een kracht, maar het creëert ook weer een probleem, want ik voel niet goed aan wanneer ik moe ben.

'Sinds ik 40 ben heb ik een mentale verandering doorgemaakt. Ik werk even hard, maar kijk er anders naar. Ik wil niet meer denken: mijn volgende vrije dag is pas over twee weken, want op een gegeven moment klonk ik als iemand die zijn baan verschrikkelijk vond. Terwijl ik me zo gelukkig voel dat ik muziek kan maken, dat geeft me heel veel. Nu zie ik alles wat ik doe als onderdeel van die liefde voor muziek, zelfs interviews. Zo ben ik minder gestresst.'

null Beeld
Beeld

Deze week toont u uw Philadelphia Orchestra aan het publiek van het Concertgebouw. Wat hoopt u dat we zien?

'Ik hoop dat het publiek kan genieten van een totaal ander geluid dan het Rotterdams Philharmonisch. De 'Philly-sound' is beroemd en heeft een lange traditie, die ik heb vermengd met een Yannick-sound. Beide orkesten hebben een heel vrijgevige klank en volledige toewijding. Maar Rotterdam speelt poëtischer, met meer individuele vrijheid. Philadelphia is een homogene groep, een blok, en dat vind ik ook heel mooi.

'Zie het zo: Philadelphia heeft meer caramel in de chocola. Rotterdam is wat luchtiger. And I like it.'

The Philadelphia Orchestra o.l.v. dirigent Yannick Nézet-Séguin, Lisa Batiashvili (viool) met Muhly, Shostakovitsj, Rachmaninov. 4/5 Concertgebouw Amsterdam.

Meer over