ACHTERGRONDVirgin River

Netflix-hit Virgin River is gebaseerd op een liefdesroman. Waarom wordt daar toch zo schamper over gedaan?

Martin Henderson en Alexandra Breckenridge in Virgin River. Beeld
Martin Henderson en Alexandra Breckenridge in Virgin River.

Thrillers, ruimte-opera’s en westerns zijn prima entertainment, maar romantische films blijven pulp, is de heersende opvatting. Terwijl de liefdesroman een enorme ontwikkeling heeft doorgemaakt.

Verpleegkundige Melinda Monroe schuift aan bij Jack’s Bar, de enige tent in Virgin River waar je na vijven nog een vorkje kunt prikken, en klemt haar Celine-tas stevig vast. De dorpelingen aan de toog bestuderen deze onverwachte kosmopolitische verschijning geboeid. Mel baalt, ze is net uit Los Angeles verhuisd om aan de bak te gaan in dit Noord-Californische bergdorpje, maar dorpsdokter ‘Doc’ behandelt haar als sloofje en het beloofde snoepige boshutje waar ze haar intrek zou nemen, blijkt een hoop vermolmd schroot.

Een cosmo dan maar? ‘Cocktails zijn niet ons ding’, bromt barman Jack, type zwijgzame stronk mannelijkheid. Even later zal hij Mel rondleiden langs de ansichtkaartwaardige natuurpracht van het dorp. Dat poenige tasje kan ze gewoon aan de rivierbedding laten staan, zegt hij, geen mens die erom maalt.

Dat is nou typisch Virgin River, waar de bevolking niets geeft om status. Waar de barman, die je nog geen etmaal terug hebt leren kennen, aanbiedt om belangeloos je chalet te renoveren en je smartphone geen ontvangst heeft. Recensies in de grote kranten kreeg de serie nauwelijks, The Guardian gaf Virgin River een voorzichtige drie sterren, en sprak van ‘Dawson’s Creek voor getraumatiseerde volwassenen’. De Amerikaanse site Slate beschrijft Virgin River als ‘de perfecte serie om aan te zetten en nauwelijks je aandacht bij te houden. Wat kan een vrouw met een streamingabonnement en vele pandemie-uren te doden zich nog meer wensen?’

Dat moeten meer mensen hebben gedacht, want bij het verschijnen van het tweede seizoen stootte Virgin River de hitserie The Crown van de eerste plaats, volgens de Amerikaanse Netflix-hitlijst van kijkcijferspecialist Nielsen. In Nederland staan ondertussen maar liefst vier boeken in de Bruna-top 100 uit de Harlequin-boekenreeks waarop de serie is gebaseerd: Welkom in Virgin River, Winter in Virgin River, Thuis in Virgin River en Een nieuwe horizon. Een groot publiek, onder wie de schrijvers dezes, is kortom dol op Virgin River en verwaarloosde huis en haard om het tweede seizoen erdoor te rossen – maar waarom eigenlijk? Wat is toch de tijdloze aantrekkingskracht van die vreemdeling die in dat kleine dorpje strandt, en waarom is de – toegegeven: uiterst voorspelbare, formulegedreven – serie juist nu zo’n hit?

Utopische verbeelding

Dat zijn vragen waarmee de Amerikaanse socioloog John Neuhaus (75) en zijn dochter, geschiedenis- en popcultuurprofessor Jessamyn Neuhaus (50) zich professioneel bezighouden. De twee schreven in 2015 een artikel over de boekenserie, waarvan vooral John fan is. ‘In de pandemie heb ik zelfs voor de tweede keer alle boeken gelezen’, zegt hij via Zoom vanuit het landelijke noorden van de staat New York.

Volgens Neuhaus en Neuhaus is Virgin River een vorm van utopische verbeelding. ‘De serie promoot een gemeenschappelijke levensstijl’, zegt John, ‘bijna commune-achtig’. Virgin River vormt daarmee een contrast met het welig tierende individualisme in de grote steden. ‘Mensen in Virgin River helpen elkaar altijd uit de brand: als een jong stel hun huis niet winterklaar kan maken, doen ze dat met het hele dorp. De bar functioneert als een plek van uitwisseling, een economische hub. Ik heb veel liefdesromans gelezen, maar Virgin River onderscheidt zich omdat fans zich hier het dorpje zelf inbeelden’, zegt John. ‘Auteur Robyn Carr krijgt honderden brieven van mensen die willen weten waar Virgin River is, zodat ze er kunnen gaan wonen.’ Helaas voor hen: het Californische plaatsje bestaat niet en de opnamen vinden plaats in Canada.

Amerikaanse idylle in Canada

Virgin River is technisch gezien een tv-serie, maar eigenlijk is het een vlucht naar een andere wereld’, stelt OprahMag.com. En die andere wereld, vol overweldigende natuurpracht, die ligt niet in Noord-Californië, zoals de serie doet voorkomen, maar in Vancouver en andere delen van Brits-Columbia, op plekken als Shannon Falls Provincial Park en Snug Cove, waar de serie is geschoten.

Volgens de onderzoekers appelleert Virgin River aan een nostalgisch verlangen dat zich laat vergelijken met de hunkering waarmee oud-politicus Jan Terlouw oreerde over het ‘touwtje door de brievenbus’. Jessamyn: ‘Er heerst een idee dat in Amerika vroeger kleine dorpjes bestonden waar de mensen echt voor elkaar zorgden. Het strookt niet met de realiteit: zo idyllisch was het niet in het westen, niet voor de native Amerikanen, niet voor zwarte mensen, en er was ook haat en misbruik.’ Toch dromen mensen van zo’n plek, waar de dokter geen digitale dossiers bijhoudt en patiënten geen verzekering nodig hebben. Jessamyn: ‘Voor kijkers buiten de VS is dat misschien niet zo duidelijk, maar veel Amerikanen zijn één gezondheidscrisis van faillissement verwijderd. Dus het idee van een dorpsdokter die wil helpen en doet wat hij kan, is utopisch. Zeker nu er een gezondheidscrisis voor ons allemaal dreigt.’

De bar in Virgin River functioneert als een plek van uitwisseling, een economische hub. Beeld
De bar in Virgin River functioneert als een plek van uitwisseling, een economische hub.

Virgin River heeft daarnaast de wind in de zeilen door de coronacrisis, zegt Jessamyn Neuhaus, waarbij een hechte gemeenschap, maar ook het minder dichtbevolkte platteland veiligheid biedt. Dat sentiment is ook in Nederland voelbaar. Van een massale trek van de stad naar het platteland is weliswaar geen sprake, maar volgens een peiling van Funda in de zomer van 2020 werd door stedelingen vaker over de stadsgrenzen gezocht, en die ontwikkeling zet door. Door de lockdowns en het stilgevallen stadsleven, fantaseren mensen over het eenvoudige platteland. Virgin River sluit naadloos aan op de dagdroom van een minder gehaaste levensstijl, waarin je spontaan een ovenschotel langs brengt bij de buren.

Prille trend

Het succes van Virgin River staat niet op zichzelf. In een recent stuk in The New York Times beschrijft journalist Alexis Soloski een prille trend: liefdesromans die tot serie worden bewerkt. Uitgever Harlequin sloot twee deals voor Netflix-series: naast Virgin River zijn ook de Sweet Magnolias-boeken van Sherryl Woods – over de vriendschap tussen drie vriendinnen in zomaar een stadje in ruraal South Carolina – tot serie gemaakt. En dan is er het immens populaire Bridgerton, gebaseerd op de boeken van Julia Quinn, waarvan Netflix vorige week een tweede seizoen aankondigde. Evenmin kunnen kijkers genoeg krijgen van de tijdreistaferelen in Outlander, de serie naar de romantische ‘Reizigers’-boeken van Diana Gabaldon.

Toch kiezen producenten maar zelden voor bewerkingen van romantische boeken. ‘Waarom wordt er zo denigrerend gedaan over een genre dat bekend staat om happy endings en een disproportioneel aantal wederzijdse orgasmes?’, vraagt Soloski zich af. De onderzoekers die in het New York Times-stuk naar voren komen, weten het antwoord wel: seksisme. Zoals Jayashree Kamble, hoogleraar Engels aan het LaGuardia Community College in New York, die vermoedt dat zaken die vaker gekoesterd worden door vrouwen vanzelf minder intellectueel aanzien hebben. Thrillers, ruimte-opera’s en westerns zijn prima entertainment, maar romantische films blijven pulp. Ook hebben de boeken onterecht een seksistisch imago, stelt de ‘president-elect’ van het schrijversgilde American Romance Writers, die zich ‘LaQuette’ noemt. ‘Ze leren vrouwen om een gelijke behandeling te eisen (...) ze gaan ervan uit dat mannen ook emoties hebben en zouden moeten tonen, dat ze compassie hebben voor de mensen om zich heen. In een patriarchale samenleving worden die zaken niet noodzakelijkerwijs gewaardeerd.’

Jack en Melinda in Virgin River. Beeld
Jack en Melinda in Virgin River.

Dit onderschrijft ook de Britse onafhankelijke onderzoeker Laura Vivanco, die studie deed naar de aantrekkingskracht van Harlequin-boeken. ‘Ik merk dat veel mensen een achterhaald idee hebben van liefdesromans. Het genre heeft een enorme emancipatoire ontwikkeling doorgemaakt.’ Zo heeft Harlequin inmiddels ook lhtbi-personages en is de poel schrijvers langzaamaan diverser geworden. ‘Op dit moment is de Afro-Amerikaanse romance-schrijver Alyssa Cole erg populair. In de boeken van Cole zitten zowel hetero- als lhbti-romances, de hoofdpersonen hebben beroepen als spion of epidemioloog.’

Toegegeven, de kaften lijken vaak op elkaar, met zachte pasteltinten en romantische landschappen. ‘Maar daarachter gaat een interessante literaire wereld schuil die meer aandacht verdient, en vaker uitgangspunt zou kunnen zijn voor films en series’, aldus Vivanco. Wel voldoen ze nog steeds allemaal aan één norm, vastgelegd door de Romance Writers America: ‘Het verhaal moet een centrale liefdeslijn hebben, en een optimistisch, bevredigend einde.’

Genderverhoudingen

Ook in de Harlequin-adaptatie Virgin River leef je toe naar de onvermijdelijke versmelting van Mel en Jack. Tegelijk hoef je je als geëmancipeerde kijker niet te storen aan bedaagde genderverhoudingen. Mel zal die bazige oude Doc zijn ongelijk bewijzen: ze is een fenomenale nurse practitioner (verpleegkundige die ook doktershandelingen verricht). Ook de burgemeester van Virgin River is een eigengereide vrouw, hoewel ze meer tijd besteedt aan roddelen dan aan haar bestuurlijke taken. De entertainmentwebsite Popsugar roemt Virgin River als een feministische serie, omdat de vrouwelijke personages seksisme ter discussie stellen en elkaar verder helpen in het leven. Ook minder romantische, maar maatschappelijk relevante thema’s als onvruchtbaarheid en oorlogstrauma’s komen aan bod.

En dan biedt Virgin River óók nog eens de veiligheid van een al te bekend plot. Het shot van het vervallen plattelandshuisje dat bleek afsteekt bij de veelbelovende foto, de goedgehakte vrouw die door de plankieren van de veranda trapt – dit kennen we ergens van. Ja, uit films als Falling Inn Love, New in Town of de Nederlandse romcom Weg van Jou. In Hart of Dixie, ook op Netflix, zagen we óók een zorgverlener uit de stad die bij de dorpsdokter aan de slag gaat, die zelfs wordt gespeeld door dezelfde acteur als ‘Doc’ in Virgin River, Tim Matheson. Eerder was er de New Yorkse arts Andy die in Everwood neerstreek, en daarvoor Dr. Quinn, Medicine Woman, waarin dokter Michaela uit Boston naar het kleine Colorado Springs kwam. Allemaal stadse vreemdelingen die moeten wennen in een rurale omgeving.

Bekroond regisseur en wandelende filmencyclopedie Martin Koolhoven slaakt bij het zien van de trailer van Virgin River een diepe zucht. Aan de telefoon: ‘Ik vind dit best deprimerend, dat hoogopgeleide vrouwen als jullie naar dit soort rommel kijken. Maar goed, ik heb de serie niet gezien, en ik kijk weer graag westerns.’ Daar, in die mannelijke tegenhanger, schuilt een opvallende overeenkomst. Koolhoven: ‘Misschien ken je wat Tolstoj ooit schreef: ‘Alle grote literatuur beslaat twee verhalen: a man on a journey, and a stranger comes to town.’ Dat laatste plot, dat ook vorm geeft aan Virgin River, is volgens Koolhoven simpelweg onweerstaanbaar.

‘In westerns draait het ook vaak om de confrontatie met het onbekende, zoals in A Fistful of Dollars, waar vreemdeling Clint Eastwood aankomt in een stadje tegen de Mexicaanse grens. De spanning zit in het conflict: hoe gaat hij om met de twee rivaliserende partijen? Je kunt met stranger comes to town vele kanten op: de protagonist kan de stranger zijn, maar het perspectief kan ook bij de gemeenschap liggen. En het hoeft zeker niet altijd goed af te lopen, de vraag is welke bedoelingen de vreemdeling heeft. Nu ik erover nadenk, deze verhaallijn is overal: feitelijk zijn E.T. en Jaws ook varianten, en in mijn eigen films, van Suzy Q. tot Brimstone, zit dezelfde plot verweven.’ Misschien, denkt Koolhoven, is het spannend doordat wij sociale wezens zijn, en ons altijd verhouden tot de groep. ‘Als de samenstelling verandert, roept dat bijna automatisch wrijving op.’

Virgin River boekenserie. Beeld
Virgin River boekenserie.

Koolhoven heeft overigens weinig op met series. ‘De meeste verhalen werken toe naar een ontknoping. Bij series zie je vaak dat scriptschrijvers in de knoop komen: hoe maak je steeds weer een nieuw seizoen, als het oorspronkelijke verhaal al is verteld?’ In romantische boeken moet het daarbij goed aflopen, misschien ook dat er daarom niet snel series van worden gemaakt, schrijft The New York Times. ‘Een goede afloop staat meerdere seizoenen in de weg.’ Waar blijft de spanningsboog, als de hoofdpersonen zijn versmolten?

Het zal ondergetekenden weinig interesseren, wij liggen weer klaar op de canapé als seizoen drie uitkomt, en we te weten komen hoe het plattelandsleven dat niemand ooit heeft gehad, en niemand ooit zal krijgen, zich zal ontvouwen nu Mel en Jack eindelijk samen zijn.

Stacey Abrams

De Amerikaanse Alyssa Cole is het zat dat mensen neerkijken op ‘haar’ genre. ‘Het slaat nergens op’, zegt ze in de Amerikaanse Vogue. ‘Dan ben je een succesvolle en gearriveerde auteur van meerdere boeken met een stevige fanbase en dan zeggen mensen: ‘Jij schrijft over romantiek? Dan ben je dom.’

Niemand kan beter het tegendeel bewijzen van dit vooroordeel dan Stacey Abrams, de 47-jarige activist, advocaat en politieke powerhouse die verantwoordelijk wordt gehouden voor de Democratische winst in de staat Georgia, en daarmee het behalen van de meerderheid in de Senaat. Jarenlang streed Abrams tegen de praktijk van kiezersonderdrukking: tactieken om de toegang tot het stemproces via wet- en regelgeving te bemoeilijken. Zo werden in Georgia kiezers die langer dan drie jaar niet hadden gestemd, automatisch uitgesloten van het stemproces. Met haar organisatie Fair Fight kreeg Abrams dit jaar meer dan 800 duizend mensen uit vooral minderheidsgroepen zo ver zich te registreren en voor het eerst te stemmen. En zo kleurde de staat Georgia na bijna dertig jaar Republikeinse overheersing opeens weer blauw.

Maar Abrams is nog zoveel meer. Onder het pseudoniem Selena Montgomery bracht ze maar liefst acht romance novels uit, opzwepende verhalen met zwarte protagonisten, en titels als Hidden Sins en Secrets and Lies. Abrams heeft zich nooit geschaamd voor haar boeken, en kreeg dan ook steun uit deze hoek tijdens de twee senaatsraces in Georgia begin januari. Schrijvers van liefdesromans bundelden de krachten en organiseerden een veiling onder de ludieke naam Romancing the Runoff, om zo geld in te zamelen voor het team van Abrams. Ze haalden maar liefst 400 duizend dollar op voor de Democratische campagne in Georgia, en schreven zo mee aan geschiedenis, in de vorm van een politieke happy end.

Stacey Abrams. Beeld Getty Images
Stacey Abrams.Beeld Getty Images
Meer over