NieuwsLezen toneeltekst als protest

Nederlandse theaters sluiten zich aan bij wereldwijd protest voor Belarussische oppositie

Acteurs lezen het stuk Geschoffeerd. Belarus van Andrej Koerejtsjik voor.

Protest in Minsk.Beeld AP

Op de dag dat de Belarussische oppositieleider Svetlana Tichanovskaja vorige week een bezoek bracht aan Nederland, legde Maaike van Rijn de laatste hand aan haar vertaling van Insulted. Belarus(sia) van de Belarussische toneelschrijver Andrej Koerejtsjik. Koerejtsjik schreef dit stuk in augustus dit jaar, midden in de protesten tegen het bewind van Aleksandr Loekasjenko, die door zijn oproerpolitie hardhandig worden neergeslagen. Het is een woest, rauw en vlammend pamflet dat de vervalste verkiezingen en het daaropvolgende geweld tegen burgers scherp veroordeelt. Remco van Rijn, hoofd artistiek bureau van Het Nationale Theater, stuitte op de tekst via een onlinetoneelleesclub. ‘Ik vond het meteen een indrukwekkend stuk. Het is bijzonder dat een schrijver daar de gebeurtenissen terwijl ze bezig zijn probeert te vangen in een toneeltekst. Het is superactueel en heet van de naald, en dat voel je.’

Koerejtsjik schreef een tekst voor zeven personages, onder wie ook Tichanovskaja, Loekasjenko en diens puberzoon. Hij vermengt documentaire teksten, ooggetuigenverslagen en fictie tot een theatraal verslag van het strijdtoneel. Toen hij zijn tekst begin september had voltooid, maakte de Amerikaanse theatercriticus John Freedman meteen een Engelse vertaling. Sindsdien lezen theaters wereldwijd de tekst, uit solidariteit met de Belarussische oppositie. Het stuk is inmiddels vertaald in negentien talen en 75 keer gelezen in 21 landen, van Roemenië tot Hongkong, van België tot de Verenigde Staten. Vanaf maandag sluit Nederland daarbij aan.

Maandagavond lezen zeven acteurs van HNT in Den Haag de vertaling van Maaike van Rijn: Geschoffeerd. Belarus. Dinsdag volgen acteurs in Theater Frascati in Amsterdam en studenten van theaterschool ArtEZ in Arnhem, mogelijk sluit ook de Toneelacademie Maastricht nog aan. Alle lezingen zijn te volgen via livestream. In Den Haag werken onder anderen de acteurs Rick Paul van Mulligen, Betty Schuurman, Joris Smit en Stefan de Walle mee, in een regie van Julie Peters. In Amsterdam bestaat de cast onder anderen uit Niek van der Horst, Tibor Lukács en Jesse Mensah.

Remco van Rijn is verheugd dat het initiatief nu ook in Nederland is opgepikt. ‘Bij Het Nationale Theater vinden we het belangrijk de actualiteit in theater te vangen, daar sluit dit project goed bij aan. Maar het is met klem niet óns project, het is een grootschalig internationaal solidariteitsbetoon, en hoe meer theaters het stokje overnemen, hoe beter. In Nederland maken we ons nu heel druk om de Amerikaanse presidentsverkiezingen, maar dit speelt zich veel dichter bij ons af.’

Natuurlijk is het lezen van een toneeltekst vooral een symbolische vorm van protest. ‘Maar Loekasjenko censureert de kunsten. Dus het is mooi dat juist uit theaters wereldwijd nu een luid verweer klinkt. Zo willen we Koerejtsjik en de vreedzame demonstranten daar een hart onder de riem steken.’

Livestream van Het Nationale Theater: maandag 23/11 om 20.00 uur, kaarten op hnt.nl/belarus

Meer over