Nederlandse documentaire valt op tijdens Berlinale

De Nederlandse inbreng op het filmfestival van Berlijn bestaat onder meer uit opvallend veel documentaires. Wat maakt ze zo bijzonder?

Mete Gümürhan, regisseur van Young Wrestlers Beeld Kaliber Film
Mete Gümürhan, regisseur van Young WrestlersBeeld Kaliber Film

Als kleine jongen ging de Turkse Nederlander Mete Gümürhan altijd met zijn opa naar het olieworstelen. In de zomermaanden, die de Rotterdammer doorbracht in Turkije, vond in de streek van zijn grootouders altijd het nationale kampioenschap plaats. En zijn opa was fan.

Decennia later blijkt het van meer betekenis dan hij had kunnen denken, vertelt hij in Berlijn. De sport staat centraal in zijn debuutfilm Young Wrestlers die is geselecteerd voor het Generations-programma van de Berlinale. Twee weken geleden zat hij nog te monteren, vertelt hij in het festivalcentrum, het Hyatt Hotel. Aanstaande woensdag is de wereldpremière.

Young Wrestlers toont het dagelijks leven in het Amasya Wrestling Centre, een van de eerste worstelinternaten van Turkije. Jongens van 10 tot 18 worden getraind om professioneel worstelaar te worden. Voor de armere bevolking biedt het een fijn vooruitzicht: als een jongen daar wordt geplaatst, krijgen zijn ouders geld, is de zoon verzekerd en kan hij naar school. De echte mazzelaars worden ook nog eens weggekocht door een worstelteam. Gümürhan laat vooral zien hoe de jongens met elkaar om gaan:ze troosten elkaar bij heimwee en treiteren elkaar onder de douche.

Young Wrestlers is geen sportdocumentaire, benadrukt Gümürhan. Wie meer wil weten over spelregels of historische informatie zoekt over de eeuwenoude sport moet bij Wikipedia zijn. Voor Gümürhan is het Amasya Wrestling Centre eigenlijk Turkije in het klein: een door mannen gedomineerde maatschappij waar soms met harde hand, dan weer met een zacht gebaar wordt geregeerd. De jongens moeten de weg zoeken tussen traditie en moderniteit. 'Ik wilde laten zien hoe het is om als jongere je eigen identiteit op te bouwen in een door testosteron gestuurde gemeenschap die zich in een identiteitscrisis bevindt.'

Gümürhan produceert al sinds 2007 films in Turkije en Nederland. Hij nam deel aan het talentenprogramma van Berlijn. Zijn ticket boekte hij al voordat hij wist dat zijn eigen film er zou draaien, met het plan om de markt warm te maken voor zijn geplande fictiefilm MNK Boy. 'Mensen nemen hier meer de tijd voor je dan bijvoorbeeld in Cannes.'

Hij is niet de enige Nederlander die rondloopt op de Berlinale. De komende dagen gaat de ene na de andere Nederlandse documentaire hier in première, stuk voor stuk gemaakt door regisseurs die al een poosje werkzaam zijn in de film- of televisiewereld en nu een eerste of tweede film presenteren.

Tekst gaat verder onder de teaser.

Still uit de film Young Wrestlers Beeld
Still uit de film Young WrestlersBeeld

De documentaire Strike a Pose (Ester Gould en Reijer Zwaan), over de achtergronddansers van Madonna, is te zien in het Panorama-programma, net als het in Nederland geproduceerde Inside the Chinese Closet (Sophia Luvarà). Marijn Franks Vleesverlangen, Maurice Dekkers Ants on a Shrimp (over de Deense chef-kok René Redzepi) en Rosie Stapels Portret van een tuin zijn allemaal te zien in het Culinaire filmprogramma. De korte documentaires Ninnoc (Niki Padidar) en Skatekeet (Edward Cook) worden getoond in het Generations-programma.

Tijdens de netwerkconferentie Meet the Docs organiseert het Nederlandse documentairefestival IDFA een gesprek over de filmische aanpak van Gould, Zwaan en Padidar. Nederlandse documentaires zijn populair omdat ze zich onderscheiden in stijl en durf, denkt IDFA-programmahoofd Martijn te Pas. 'Het zijn geen verlengde reportages, maar ze combineren een creatieve beeldtaal met een persoonlijke stem.' Het valt hem ook op dat de makers vaak internationaal georiënteerd zijn. 'Ze passen op een groot festival dat naar lef, talent en originaliteit zoekt.'

Hartverscheurend met oog voor schoonheid

De 66ste editie is opvallend sterk van start gegaan.

De documentaire Fire at Sea heeft tot nu toe de meeste indruk gemaakt in het competitieprogramma van de 66ste Berlinale. In deze documentaire laat Gianfranco Rosi zien hoe vluchtelingen met honderden tegelijk aankomen op het eiland Lampedusa, terwijl het dagelijks leven daar gewoon doorgaat. Rosi toont hartverscheurende beelden en verhalen, terwijl hij nooit de schoonheid van bijvoorbeeld ruisend warmhoudfolie uit het oog verliest.

Rosi laat het vluchtelingenprobleem met veel compassie zien. Hij wilde 'de tragedie tonen die zich onder onze ogen afspeelt', zei hij tijdens de persconferentie. 'We zijn allemaal verantwoordelijk voor wat na de Holocaust misschien wel de grootste tragedie is die de wereld ooit heeft gezien.'

De competitie ging opvallend sterk van start. Jeff Nichols oogstte veel lof voor het sciencefictionfamiliedrama Midnight Special. Ook de nieuwe film van talent Mia Hansen-Løve, Things to Come met Isabelle Huppert, en het Tunesische Hedi werden enthousiast ontvangen.

Meer over