ReportageNederlandse nieuwsbouw in Taiwan

Nederlandse architectenbureaus floreren in Taiwan

Project Tainan Spring.Beeld MVRDV

400 jaar nadat Hollandse handelaars de stad Tainan hebben gesticht, bouwen Nederlandse architecten er weer volop. Hoe is hun succes te verklaren?

In 1624, toen Nederlandse ontdekkingsreizigers in Amerika de nederzetting Nieuw Amsterdam – het huidige New York – stichtten, trok ook een groep handelaars oostwaarts, en meerde aan op de zuidpunt van wat toen Formosa (nu Taiwan) heette. In een baai bouwden ze twee forten, vanwaaruit de toenmalige hoofdstad Tainan verrees. Inmiddels is dat een stad met bijna 2 miljoen inwoners, drukke verkeersstraten en overal stalletjes waar je de heerlijkste noedels en dim sum eet.

Bijna 400 jaar later zijn Nederlanders hier opnieuw aan het bouwen geslagen, maar de architectuur heeft een totaal ander karakter. Tainan Spring, ontworpen door het Rotterdamse architectenbureau MVRDV, is Taiwans eerste stadsstrand. In de voormalige parkeerkelder van een gesloopt winkelcentrum creëerden de ontwerpers een openbare ruimte met waterpartijen, palmbomen, kleedruimtes en horeca, waarbij de ruïne van het oude gebouw fungeert als een Forum Romanum-achtig decor.

Op 8 maart werd het plein geopend door de burgemeester, ondanks de coronacrisis die hier sinds de uitbraak in China speelt. Taiwan schrapte direct alle vluchten uit China, controleerde reizigers op het vliegveld en voorzag de 23 miljoen inwoners van mondkapjes en desinfecterende middelen. Tot nog toe (de laatste cijfers dateren van 29 mei) zijn slechts zeven personen aan covid-19 overleden, terwijl scholen en horeca open bleven en besloten persbijeenkomsten als deze konden doorgaan. Een feestje waar we in Nederland voorlopig alleen maar van kunnen dromen, met een cocktailbar, een dj en geen anderhalvemeterregels. Kinderen rennen uitgelaten door de waterpartijen, hun ouders strijken neer in de strandstoelen. Architect Winy Maas, mede-oprichter van MVRDV, overhandigt de burgemeester een ludiek cadeau: door hem ontworpen badslippers.

Tainan Spring is er een in een reeks opmerkelijke projecten van Nederlandse makelij. Even buiten de stad bouwt MVRDV een markt onder een glooiend daklandschap, waar boeren ananassen, tomaten en mango’s gaan verbouwen; de oogst wordt straks verwerkt in het restaurant op het dak. Eind 2020 opent ook de bibliotheek van architectenbureau Mecanoo, dat in buurstad Kaohsiung eerder een gigantisch cultuurcomplex realiseerde en nu aan de vernieuwing van Kaohsiungs centraal station werkt. In Taipei legt OMA, het bureau van architect Rem Koolhaas, de laatste hand aan een ufo-achtig theater en werkt MVRDV aan plannen voor een winkelcentrum en woningbouw.

Project Tainan Spring.Beeld MVRDV

Hoe valt het succes van Nederlandse architecten in Taiwan te verklaren?

Bureaus als OMA, MVRDV en Mecanoo bouwen over de hele wereld. Onder de naam Superdutch maakten ze in de jaren negentig internationaal naam met hun radicale concepten, die uitmondden in spectaculaire gebouwen: denk aan het Nederlandse paviljoen dat MVRDV voor de Expo 2000 in Hannover ontwierp, een ‘sandwich’ van landschappen.

Dat hun plannen in Taiwan goed vallen, heeft allereerst te maken met een gevoel van verwantschap. ‘Toen we in 2015 de prijsvraag voor Tainan Spring wonnen, zeiden sommige mensen: onze voorouders zijn terug’, vertelt de Taiwanese projectarchitect Hui Hsin Liao van MVRDV. ‘Taiwan is jarenlang gedomineerd door China. Het idee leeft dat als de Nederlanders gebleven waren, we nu onafhankelijk waren geweest.’ Nederland steunt Taiwan binnen de internationale politiek en is de belangrijkste buitenlandse investeerder. ‘Nederland lijkt op Taiwan: we zijn een klein land, maar een goed volk, zoals een Taiwanees gezegde luidt’, zegt architect Wan-Jen Lin, die voor Mecanoo aan het theater in Kaohsiung werkte.

Taiwans interesse in moderne architectuur heeft volgens architectuurjournalist Enta Yang te maken met de politieke verschuiving die rond de eeuwwisseling plaatsvond. De Blauwe, Chinagezinde partij verloor ten koste van de Groene Partij, die staat voor een onafhankelijk Taiwan met een internationaal profiel. Architectuur kan helpen om dat te bewerkstelligen. Het bekendste voorbeeld is het Guggenheimmuseum waarmee de Spaanse stad Bilbao zichzelf op de wereldkaart zette. Er was een plan om de Brits-Iraakse sterarchitect Zaha Hadid (in 2016 overleden) een dependance van het Guggenheim te laten bouwen, maar dat liep stuk. Daarop besloot de overheid om voor een aantal grote cultuurprojecten internationale prijsvragen uit te schrijven.

Dat Nederlandse bureaus het daarbij goed doen, heeft volgens Liao ook te maken met de duurzaamheidsambities van de Groene partij. MVRDV heeft met projecten als het Expo 2000-paviljoen – met windmolens op het dak en bomen als kolommen - veel kennis op dat gebied ontwikkeld. Daarop voortbouwend bedachten ze om het dak van de markthal en de ruïne van het winkelcentrum te beplanten en met mistspuiters verkoeling te bieden. Het Amerikaanse zakentijdschrift Forbes plaatste Tainan Spring in zijn top zeven van de ‘meest pittoreske’ nieuwe parken ter wereld.

Fruit- en groentemarkt in het district Tainan Xinhua.Beeld MVRDV

Het succes van Nederlandse architecten is niet los te zien van het gunstige culturele klimaat in jaren negentig, met het Nederlands Architectuurinstituut als promotiemachine, de financiële steun van het Stimuleringsfonds voor Architectuur en gerenommeerde ontwerpopleidingen als het Berlage-instituut. Voor die opleiding kwam Liao naar Nederland, waarna ze aan de slag ging bij MVRDV en het bureau hielp aan contacten in Taiwan. ‘Al begon dat vanuit mijn persoonlijke interesse: ik wilde naar mijn geboorteland terug om iets bij te dragen als architect.’

‘Voordat Taiwan internationale prijsvragen begon uit te schrijven, benaderde men voorzieningen als een markt slechts functioneel’, vult Maas aan. Het bureau wil laten zien wat zo’n hal nog meer kan zijn: een ‘eetbaar’ park waar mensen elkaar ontmoeten, leren over biologische landbouw, een stap richting een gezond - plantaardiger - voedingspatroon. De stad moet hiervoor wel meer geld investeren. ‘Dit soort projecten helpen om te discussiëren hoe we dat voor elkaar krijgen’, zegt Maas.

Hij merkt dat men enthousiast is, maar ook tijd nodig heeft om aan dit soort ambitieuze ideeën te wennen. ‘Je moet niet alles ineens op tafel leggen. Wij hanteren een stap-voor-stapmethode, waarbij we kleine points of no return creëren. Eerst stelden we voor om een groen dak op de markthal te leggen, daarna werden dat terrassen met planten, vervolgens verschillende plantensoorten, nu gaan we voorstellen om een boer het onderhoud op zich te laten nemen.’

Dorpen in de stad

Het succes van MVRDV in Taiwan begon met de tentoonstelling Vertical Village die het bureau in 2011 in Taipei presenteerde. Een stedelijke strategie die een alternatief biedt voor de grootschalige sloop-nieuwbouwpraktijken in Aziatische steden, waarbij de oorspronkelijke ‘dorpse’ buurten worden vervangen door winstgevende hoogbouw. MVRDV ontwikkelde kamergrote lichtgewicht ‘legostenen’ waarmee woon- en werkruimtes op en tussen bestaande gebouwen kunnen worden gerealiseerd. Zo kan de stad verdichten, terwijl stedelijke en sociale structuren behouden blijven.

Wat helpt om opdrachtgevers te overtuigen, is een tevreden gebruiker. In de nieuwe stadslagune van Tainan klinken positieve geluiden vanuit de strandstoelen. Yang is jaloers op de bewoners van Tainan. Hij zou ook wel zo’n stadsstrand willen in zijn thuisstad Taichung, om tijdens de lange hete zomer met het gezin uit te waaien.

Er is ook een lichte jaloezie vanuit de lokale architectengemeenschap. Waarom krijgen buitenlandse bureaus de grote opdrachten die de identiteit van het land moeten herdefiniëren? Het zijn weliswaar open competities, maar het is moeilijk om er als lokale architect tussen te komen. Bouwervaring is bijvoorbeeld een vereiste, en jonge bureaus hebben die nauwelijks. Deze situatie is in Nederland overigens inmiddels hetzelfde.

Taiwan beseft langzaamaan dat het land met architecten als Wan-Jen Lin, die aan Harvard heeft gestudeerd en na haar jaren bij Mecanoo een eigen bureau is begonnen in Kaohsiung, ook veel expertise en ervaring in huis heeft. Maar wil je die benutten, dan moet je deze ontwerpers wel een kans geven. De afgelopen jaren organiseerde de overheid daarom een aantal prijsvragen voor kleinere projecten, gericht op jonge Taiwanese architecten. Zo kan het dat Lin nu het Hollandse Fort Provincia gaat verbouwen tot museum. ‘Een interessante oefening’, zegt de architect. ‘De afgelopen periode nodigden we buitenlandse architecten uit om hun visie op Taiwan te geven, nu moet ik nadenken over de herbestemming van Nederlands erfgoed.’ In 2024 moet het project klaar zijn, als Nederland en Taiwan hun 400-jarige band vieren.

Theatertrio

De afgelopen vijftien jaar organiseerde Taiwan een hele reeks internationale ontwerpprijsvragen, onder meer voor drie nieuwe theaters. Net als andere landen waar de industrie wegtrekt en de middenklasse opkomt, wil Taiwan investeren in cultuur en toerisme. Daarbij was er in het land slechts één Nationaal Theater, dat het aantal bezoekers niet meer aan kon.

De Japanse architect Toyo Ito en de Nederlandse bureaus Mecanoo en OMA wonnen respectievelijk de prijsvragen voor theaters in Taichung, Kaoshiung en Taipei. Het geld is deels vrijgemaakt door bezuinigingen op defensie, waardoor ook grond vrijkwam. Het theater in Kaohsiung, in 2018 geopend, is gebouwd op de locatie van een voormalig militair complex. De glooiende vorm van het gebouw is geïnspireerd door de Banyanboom die daar groeit, de dubbelgekromde gevels zijn vervaardigd door lokale scheepsbouwers.

OMA wil met het Taipei Performing Arts Center – een glazen doos waar de ronde hoofdzaal als een planeet in lijkt gevlogen - uitdrukking geven aan de dynamiek van de hoofdstad met haar nachtelijke markten en streetfoodcultuur. Net als bij Mecanoos theater loopt de openbare ruimte door in een route door het gebouw, waarbij ramen zicht bieden op het gedeelte achter de coulissen. Het theater in Taipei opent naar verwachting in 2021, maar is al in 2017, toen het exterieur af was, opgenomen in de reisgids Lonely Planet.

Het Taipei Performing Arts Centre van OMA, momenteel in aanbouw.Beeld Chris Stowers
Meer over