KlassiekCompositiewedstrijd

Nederlands Blazers Ensemble laat jonge componisten op Nieuwjaarsdag stralen in het Concertgebouw

Marlynn Verhoeven, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, repeteert in Ede. Beeld Pauline Niks
Marlynn Verhoeven, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, repeteert in Ede.Beeld Pauline Niks

Twee jubilea viert het Nederlands Blazers Ensemble op 1 januari. Het feestelijke Nieuwjaarsconcert in het Concertgebouw beleeft zijn 50ste editie. En voor de 25ste keer spelen ze daar werk van piepjonge winnaars van hun eigen compositiewedstrijd.

Nell Westerlaken

Bij het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) houden ze wel van een feestje. Het is natuurlijk pech dat ze juist de 50ste editie van hun Nieuwjaarsconcert zonder publiek moeten uitvoeren, de musici gaan wel mooi het dak van het Amsterdamse Concertgebouw af spelen. Een deel van de zaal wordt – stoelen eruit – omgetoverd tot theatrale werkvloer. Daarnaast belooft hoboïst en artistiek leider Bart Schneemann gastoptredens van onder anderen streetdancers (bij een stuk van componist John Adams) en operadiva Maria Callas.

Dat de laatste in 1977 is gaan hemelen, is evenmin een obstakel voor het NBE. Ook daar is iets op gevonden, maar wát precies, dat is pas te zien tijdens de uitzending van het concert op 1 januari van het inmiddels traditionele Nieuwjaarsconcert. Het NBE vestigde nog een andere traditie en viert ook daarmee een jubileum: een compositiewedstrijd voor jongeren, getiteld Op weg naar het Nieuwjaarsconcert, waaraan iedereen kan meedoen, ook muziektalenten die geen noot kunnen lezen of schrijven.

Merijn Meindertsma, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, repeteert in Ede. Beeld Pauline Niks
Merijn Meindertsma, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, repeteert in Ede.Beeld Pauline Niks

Drie winnende composities

Het ensemble voert tijdens het Nieuwjaarsconcert de drie winnende composities uit in het Concertgebouw, dit jaar voor de 25ste keer. Niet alleen hardcore klassieke pianowondertjes kunnen meedoen, er komen inzendingen binnen van rappers, boze meisjes met elektrische gitaren en singer-songwriters die nooit hebben opgetreden buiten hun eigen slaapkamer.

‘Het is een beetje te vergelijken met Idols’, zegt Schneemann. ‘Op vier plaatsen in Nederland worden voorronden gehouden, de regionale winnaars krijgen een paar weken coaching van professionele musici.’ Ze leren tijdens workshops, dit jaar in Akoesticum in Ede, bijvoorbeeld akkoordschema’s opzetten, of hoe je een pianostuk kunt omzetten naar een stuk voor blazers. Een arrangeur helpt de stukken speelbaar te maken voor het ensemble. Twaalf talenten komen vervolgens in de finale waar leden van het NBE de winnaars kiezen.

Lutzen Rijpma, deelnemer  aan de compositiewedstrijd van het NBE, bij een repetitie met het ensemble. Beeld Pauline Niks
Lutzen Rijpma, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, bij een repetitie met het ensemble.Beeld Pauline Niks

‘Het idee erachter is’, zegt Schneemann, ‘dat componeren zoiets is als tekenen of schrijven. Dat laatste doet elk kind uit zichzelf. Voor componeren bestaat vaak drempelvrees, maar je moet het gewoon doen, al maak je een compositie voor twee theelepeltjes. Een liedje dat je maakt in je hoofd kan al een compositie zijn.’

Joey Roukens (39) won ooit de tweede editie van de compositiewedstrijd, 13 jaar oud. Hij zat toen al stevig in de klassieke muziek, zegt hij zelf, al schoven zijn ouders hem indertijd nog in de richting van wat hij noemt een ‘fatsoenlijke universitaire studie’. ‘Maar ik las toen al kinderboeken over beroemde componisten en dacht: wat zou het gaaf zijn als ik van muziek mijn werk zou kunnen maken.’

 Marlynn Verhoeven, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, repeteert in Ede. Beeld Pauline Niks
Marlynn Verhoeven, deelnemer aan de compositiewedstrijd van het NBE, repeteert in Ede.Beeld Pauline Niks

Stimulans

Met een stuk getiteld Chinese Rhapsody, waarin hij zijn Aziatische achtergrond verkent, won hij de wedstrijd. ‘Die prijs was een bevestiging, een enorme stimulans om door te gaan in de muziek.’ Roukens is inmiddels een gevestigd componist wiens modern-klassieke werk is gespeeld door onder meer het Concertgebouworkest en het New York Philharmonic.

Een van de deelnemers in 2012, Karmit Fadael (25), had tot kort voor haar inschrijving nog nooit gehoord van de compositiewedstrijd. ‘Ik was een pubermeisje dat viool speelde, en daar was ik niet eens erg serieus mee bezig. Op de middelbare school had ik muziek gekozen als examenvak. Van onze docent moesten we een stuk schrijven en insturen naar de wedstrijd, verplicht.’

Het thema van dat jaar was ‘Men zegt liefde’. Ze componeerde ‘iets romantisch, dat wel past bij liefde’, al kende ze geen enkele componist uit de 19de-eeuwse Romantiek. Die onbevangenheid was misschien wel haar kracht, zegt ze nu. ‘Juist omdat ik zo weinig wist, begon ik er heel open aan.’

Ze won de prijs voor jong talent waaraan workshops vastzaten van de Griekse, in Nederland wonende componist Calliope Tsoupaki. Lang verhaal kort: Karmit Fadael ging naar het conservatorium in Den Haag, een stap die ze nooit zou hebben gezet zonder de wedstrijd, en kan negen jaar later ‘componist’ op haar visitekaartje zetten.

Eeuwig dankbaar

Haar hedendaagse klassieke muziek wordt uitgevoerd door onder meer het Radio Filharmonisch Orkest en het Residentie Orkest, ze werkt nu aan een compositie voor Amsterdam Sinfonietta. ‘Ik ben die docent en het Nederlands Blazers Ensemble eeuwig dankbaar. Mijn gebrek aan kennis over romantische componisten heb ik inmiddels ruimschoots weggewerkt.’

Dit jaar won de 17-jarige Femke Schram met een wat schurend, modern-klassiek pianostuk van vier minuten, War in Harmony. Andere winnaar Jet Alink (16) nam het opgesloten zitten in coronatijd als thema voor haar singer-songwriterliedje Zeepbel. En in het ook bekroonde reggae-achtige Spread a little love verwerkten de zusjes Momo & Cici (10 en 12) de vier talen en culturen waarmee ze zijn opgegroeid – een oogst al even eclectisch als het repertoire van het NBE zelf.

Het Nieuwjaarsconcert: 1/1, 18.50 uur, NPO 2.

Nieuwjaarsmuziek

Het bekendste nieuwjaarsconcert is het deftige nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker dat internationaal wordt uitgezonden op 1 januari met een wisselende gastdirigent. Dit jaar is dat Daniel Barenboim. Nederland heeft in het door de NPO uitgezonden concert van het Nederlands Blazers Ensemble een meer uitbundige en multiculturele variant. Veel Nederlandse orkesten hebben hun nieuwjaarsconcerten afgelast. Het concert van het Noord Nederlands Orkest wordt opgenomen zonder publiek en is op 5 en 9 januari te zien bij de noordelijke regionale omroepen.

Meer over