Naar aanleiding van dit boek over misstanden in Afrika moest Heineken het boetekleed aantrekken

Wim Bossema
null Beeld

Olivier van Beemen is de horzel van bierbrouwer Heineken in Afrika. Dat doet de onderzoeksjournalist zo goed dat het bedrijf heeft besloten in godsnaam dan maar opening van zaken te geven en hem op allerlei niveaus te woord te staan. Die inbreng tilt Van Beemens nieuwe boek Bier voor Afrika uit boven de voorganger Heineken in Afrika uit 2015, waarvoor Heineken hem nog zoveel mogelijk buiten de deur hield.

Nu weet Van Beemen een heel aantal gesprekspartners uit het bedrijf te verleiden tot openhartige inkijkjes in het zakendoen onder vaak moeilijke en compromitterende omstandigheden. Er zijn natuurlijk ex-werknemers met wroeging over foute contacten of praktijken, maar juist de Heineken-medewerkers die hem ervan proberen te overtuigen dat dingen nu eenmaal zo gaan in Afrika, of dat het misschien nog erger was gelopen als Heineken zich niet met deze of gene despoot of rebellenleider had ingelaten, versterken het algemene beeld dat Van Beemen wil schetsen: Heineken heeft zichzelf al die jaren veel te bewonderenswaardig voorgesteld.

Het bedrijfssucces qua verkoop en naamsbekendheid kwam in Afrika mede tot stand door dubieuze praktijken, overtreden van eigen gedragsregels, door de vingers zien van corruptie en machtsmisbruik. Over corruptie en belangenverstrengeling: lees de wederwaardigheden van Nigeria-directeur Vervelde en zijn Rwandese echtgenote Clémentine, zakenvrouw.

In alle elf landen waar Heineken brouwt, ging Van Beemen op onderzoek uit en overal stuitte hij wel op een of meer misstanden in verleden en heden. Schokkend is de inzet van ‘biermeisjes’ in bijvoorbeeld Nigeria, die door de plaatselijke pr-mensen werden geacht ook met klanten seks te hebben. Heineken heeft naar aanleiding van Van Beemens berichtgeving daarover het boetekleed aangetrokken.

Van Beemen heeft vijf jaar onderzoek in dit boek gestoken en veel betrokkenen gesproken. Niet eerder is er zo’n uitgebreide bedrijfsgeschiedenis geschreven over een Nederlandse multinational in Afrika. Van Beemen schrijft het met veel vaart op.

Waarom koos hij Heineken? Vanwege het ‘best bewaarde geheim’ – bier levert het bedrijf dankzij goedkope productie in Afrika 50 procent meer op dan in het Westen, schat een voormalige directeur. Van Beemen schrijft dat het hem ook niet alleen om Heineken als boosdoener gaat, maar meer als een treffend voorbeeld van hoe smerig het vaak toegaat bij multinationals in Afrika buiten het zicht van justitie en media. En hoe de nieuwe trend van sociaal verantwoord ondernemen wel wordt beleden, maar toch vooral een vorm van gesubsidieerde reclame is.

Olivier van Beemen: Bier voor Afrika - Het best bewaarde geheim van Heineken (****)

Prometheus; 224 pagina’s; €19,90.

Wim Bossema

Meer over