interviewjodie foster

Na 55 jaar op de set weet Jodie Foster nog steeds niet waaróm ze acteert

null Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication
Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Vanaf haar 3de jaar speelt ze voor film en tv, vanaf haar 6de onderhield ze haar ouders ermee, werd op haar 12de genomineerd voor een Oscar en nu, op haar 58ste, is ze een gelauwerd regisseur en actrice en weet ze nog steeds niet echt zeker waaróm ze acteert. Zoals nu weer in The Mauritanian.

Op de set van haar allereerste speelfilm, Napoleon and Samantha, werd de 8-jarige Jodie Foster aangevallen door een leeuw. Over twee kinderen en hun leeuw ging het Disney-avontuur uit 1972, en er werd gefilmd met een echt dier.

Dacht u – of uw moeder – toen niet: misschien toch iets anders gaan doen, in plaats van acteren?

‘O nee’, zegt Foster. ‘Dat kwam nooit in ons op. Dat is ook typisch mijn moeder. Ze heeft me wel een zekere hardheid ingeprent. Ik ging meteen weer werken, met diezelfde leeuw.’

U liep toch serieuze verwondingen op?

‘Ja, de leeuw pakte me op bij mijn heup en schudde me rond, daar heb ik nog steeds littekens van. Ze dachten dat mijn milt doorboord was, maar dat bleek niet zo te zijn.’ Opgewekt: ‘Dus dat was goed!’

En meteen weer werken.

‘Nou niet helemaal meteen, de productie werd een week of zo stilgelegd.’

Wie de vroege en piepjonge Jodie Foster in actie wil zien, kan terecht op internet. Keuze zat. Al járen voor ze als 12-jarige furore maakte als het kindhoertje Iris in Taxi Driver. Maar er is ook Once upon a time in... Hollywood, Quentin Tarantino’s portret van de filmstad Los Angeles anno 1969. Met het kleine, zo serieuze en pas 8 jaar oude kindsterretje dat een biografie van Walt Disney leest op de set van een televisie-western, en haar wankelmoedige co-ster Rick Dalton (Leonardo DiCaprio) een masterclass-je acteren geeft. Zij kan het wél op commando, al die razend-echte emoties opwekken.

Dat meisje – ze heet anders in de film – is een ode aan de jonge Jodie Foster. Die was precies zo vroegwijs en even begaafd, eind jaren zestig op de set van series als Daniel Boone, Gunsmoke, Bonanzo, en later ook Kung Fu, met David Carradine. 3 jaar was Alicia Christian ‘Jodie’ Foster, toen ze in 1965 in haar eerste commercial optrad. En op haar 6de was ze al kostwinner van het gezin uit Los Angeles. Moeder was van meet af aan moeder-manager, vader verdween voor de geboorte van Jodie, hun vierde kind, uit beeld. Eerst liep oudere broer Buddy de audities af, aan de hand van z’n moeder, die ervan overtuigd was dat minstens één van haar kinderen het zou maken in de filmindustrie. Het werd Jodie.


Een paar jaar geleden merkte tweevoudig Oscarwinnaar Foster (voor The Accused en Silence of the Lambs) in een interview op dat ze misschien beter advocaat had kunnen worden, daar ze geen ‘acteurspersoonlijkheid’ bezat.
Vraag aan de actrice, die vanuit een nog in quarantaine-verkerend Los Angeles wat tijd vrijmaakt voor een Zoom-onderhoud met de Volkskrant: wat bedoelde ze daarmee?
‘Dat ik er absoluut niet mee geboren ben, dat acteren. Mijn eerste liefdes zijn lezen, literatuur, taal. Misschien was ik vóór alles een geboren student. Ik bezat de toewijding, en het vermogen om me te focussen. Dat heb ik toegepast op de plek waar ik terecht kwam: de filmindustrie. Maar ik geloof niet dat ik dáár nu echt voor gebouwd was. Een zware weg, vond ik het. Een baan die eigenlijk helemaal niet bij mij past. Ik bedoel: ik ben niet extravert.’
Foster plooit haar gezicht demonstratief in een namaak-lach, met twee vingers in haar mondhoeken. ‘Ik ben juist heel erg introvert.’

Taxi Driver Beeld FilmPublicityArchive/United Arch
Taxi DriverBeeld FilmPublicityArchive/United Arch

Nu speelt ze zo’n advocaat, in de vanaf 1 juli in de Nederlandse bioscopen vertoonde film The Mauritanian. Die advocaat, Nancy Hollander, bestaat echt, zoals vrijwel alles in het drama van Kevin Macdonald naar de gelijknamige bestseller van Mohamedou Ould Slahi waargebeurd is; diens jarenlange detentie in de gevangenis te Guantanamo, zonder aanklacht. En de martelingen die hij daar onderging, van de verhoorders die de Mauritaniër aanzagen voor terrorist. ‘Het is een ongelofelijk verhaal. Heimelijk weggevoerd door een buitenlandse overheid en in een cel gestopt, voor vijftien jaar, waarvan hij de eerste zeven jaar geen enkel ander persoon ziet dan z’n bewaarders. En om daar na de martelingen dan uit komen als een energiek persoon, een vergevingsgezind persoon zelfs, met levenslust. Dat is iets wonderlijks; het systeem kon hem niet breken.’

The Mauritanian Beeld
The Mauritanian

Foster, deze maand eregast op het Cannes Filmfestival, won eerder dit jaar een Golden Globe voor haar vertolking in The Mauritanian. Ook ver voor de film was ze al een bewonderaar van de 77-jarige Amerikaanse advocaat Hollander, die van alles over haar heen kreeg toen ze zich besloot in te zetten voor gedetineerden in Guantanamo; die terroristen verdienden geen ‘gewone’ verdediging, meende ook vicepresident Dick Cheney.

In Kaapstad, waar de opnamen plaatsvonden, ontmoette Foster de echte Mohamedou Ould Slahi, die in de film wordt gespeeld door de Franse acteur Tahar Rahim (o.a. Un prophète). ‘Hollander was er ook bij. Het was heel schattig om ze zo samen te zien: net een getrouwd stel. Ze maakten samen toeristische uitstapjes: naar de pinguïns, naar Robbeneiland om de cel van Mandela te zien.’

Foster staat erom bekend dat ze achter rollen aanjaagt, indien nodig. Voor Silence of the Lambs had Jonathan Demme aanvankelijk Michelle Pfeiffer in gedachten (die afzegde omdat ze het script te eng vond).

U nam het vliegtuig naar Demme en zei: laat me dan je twééde keuze zijn. Heeft u dat gevoel vaak, dat u een rol móét spelen?

‘Zo voel ik me over álle personages die ik speel, want anders blijf ik thuis, dan ga ik iets anders doen.’

Zijn er ook rollen, of hele filmgenres, die op een of andere manier nooit bij u terecht kwamen?

‘Kijk, we leven nu in een nieuwe tijd. Ik heb de filmindustrie zien veranderen, de afgelopen 55 jaar. Echt radicale, culturele veranderingen. Dat verhalen van vrouwen nu ook verteld worden, is iets prachtigs. In mijn tijd had ik dat voordeel nog niet. Ik moest inderdaad echt vechten voor die éne film waarin een vrouw dan wel het centrale personage was, zoals in Silence of the Lambs. Maar als ik nu terugblik en je vraagt: welke films had je dan willen doen? Nou, er waren er niet zoveel. Maar er is wel een complete geschiedenis aan rollen die mannen speelden, die ook heel makkelijk door een vrouw hadden kúnnen worden gespeeld. Maar zo was het gewoon niet, toen. Neem die advocaat in The Verdict (rol voor Paul Newman), of de fotojournalist in The Killing Fields (Sam Waterston). De menselijke ervaring was altijd een mannelijke ervaring. Ik ben blij dat dit gekanteld is. Dat we ons er van bewust zijn dat ervaringen van vrouwen óók deel uitmaken van die menselijke ervaring.’

Silence of the Lambs Beeld
Silence of the Lambs

Een paar jaar geleden nam u deel aan een Taxi Driver-reünie, samen met Martin Scorsese en Robert De Niro. Had u tijdens de opnamen door hoe bijzonder die film zou worden?

‘Ik had al eens met Scorsese gewerkt, voor Alice Doesn’t Live Here Anymore. En Mean Streets had ik een keer of honderd gezien. Het was het tijdperk van de regisseur als auteur, de jaren zeventig, en ik was daar diep van onder de indruk. Dus ik wilde gewoon doen wat Scorsese wilde. En al was ik pas 12, ik wíst dat wat hij maakte iets belangrijks was. Mijn moeder ook: zij betaalde uit eigen zak het hotel in New York, waar ik verbleef tijdens de opnamen. En ze kocht ook een vliegticket voor me, zodat ik bij de première in Cannes kon zijn. Maar dat Taxi Driver zo’n plek zou innemen in de filmgeschiedenis konden we nooit voorzien.’

Klopt het dat u kort voor The Accused uit het filmvak wilde stappen?

‘Nou, ik ging er nooit vanuit dat ik halverwege de 20 – en daarna – nog zou acteren. Ook kort ná The Accused leek het me eerder dat ik onderwijzer zou worden, of misschien literair criticus.’
Foster, de magna cum laude afstudeerde aan Yale op de Afro-Amerikaanse literatuur, raakte als prille student verwikkeld in een krankzinnig mediaspektakel. Een van haar stalkers – ze had er meerdere – besloot in 1981 een aanslag te plegen op Ronald Reagan om indruk te maken op de jonge actrice, die z’n brieven niet had beantwoord. Na de aanslag, waarbij de Amerikaanse president een schotwond opliep, trok Foster zich zoveel mogelijk terug uit de publiciteit, al bleef ze wel acteren.

U regisseert tegenwoordig ook series: afleveringen van House of Cards, Tales from the Loop, Black Mirror, Orange is the New Black. Wat maakt het regisseren van een enkele aflevering aantrekkelijk?

‘Kijk, ik heb in mijn leven vier speelfilms kunnen regisseren, maar die zijn moeilijk van de grond te tillen. Zéker persoonlijke films, en die maak ik nu eenmaal. Ik kon ze gewoon niet zo vaak maken als ik zou willen. Die series en de streaming-platforms waarop ze te zien zijn maken het makkelijker, maar je moet er wel vrede mee hebben dat het niet jouw materiaal is. Je werkt als regisseur in dienst van de scheppers van zo’n serie. Ik geniet daar wel van, het stelt me in staat om allerlei verschillende dingen te doen. House of Cards had dat thriller-achtige David Fincher gevoel, Tales of the Loop is bijna een soort Oost-Europese arthouse, Orange is the New Black was komedie, en dan had je Black Mirror, waarvoor ik sciencefiction mocht kon maken. Dat afwisselende, heen en weer springen tussen genres is iets fijns. Ik doe het, en kan weer verder met iets anders. Met speelfilms gaat dat niet, daar ben je jaren mee bezig.

Napoleon and Samantha Beeld FilmPublicityArchive/United Arch
Napoleon and SamanthaBeeld FilmPublicityArchive/United Arch

Wat houdt het acteren interessant voor u? Is het de kunst die het oplevert, de films, of het acteren op zich?

‘Hmm... Grappig dat dit zo’n grote vraag is. Ik weet het niet. Was ik zo rond mijn 20ste een acteur geworden, als ik een gewone jeugd had gehad? Zou ik ervoor hebben gekozen? Waarschijnlijk niet. Het is iets waar ik in viel, een vreemd soort familiebedrijf. Soms, als ik niet kan slapen of een jetlag heb, en naar het plafond staar, vraag ik me dat wel eens af. Hield ik van acteren? Heb ik er ooit van gehouden? Maar als je op de set bent, als je aan en film werkt, en iemand zegt actie, dan doe je het gewoon. Je zoekt naar iets waarachtigs. En als je dan dat ene moment raakt, waarop het authentiek wordt, is er ook wel een gevoel van trots. Dán denk ik ook wel: ja, dit is wat ik moet doen. Ik kan me ook geen ander leven voorstellen waarbij je zoveel kunt reizen, of zoveel mensen ontmoet. Er is wel een prijs die je betaalt: er waren zaken die pijn deden, ook toen ik opgroeide. Ik droeg veel verantwoordelijkheid als kind, toen ik mijn familie onderhield. Zelfs als twintiger en zelfs als dertiger gedroeg ik me verantwoordelijker dan ik misschien normaal was. Soms denk ik wel eens: oké, nu mag ik doen wat ík wil. En dan kijk ik naar mezelf, en denk ik: wat is dat dan? Wat wil ík eigenlijk?’
Foster lacht haar herkenbare, wat hese lach.
‘Dat is een bevoorrechte positie hoor, om zo te kunnen denken.’

Meer over