Muziek uit het bodemarchief

Bij opgravingen in het Belgische Ieper kwamen een aantal jaren geleden grappig gevormde, tinnen fluitjes uit het rijk gevulde bodemarchief tevoorschijn: fluitjes in de vorm van een mensenhoofd, fluitjes in de vorm van een haan....

De fluitjes zijn te zien op de tentoonstelling 'Opgedolven klanken', die tot en met 28 november in het Drents Museum in Assen wordt gehouden. De expositie toont tal van voorbeelden van het werk van een nog jonge tak van de archeologie: de muziekarcheologie. Muziek zelf kun je dan wel niet opgraven, maar er zijn heel wat instrumenten en voorwerpen gevonden die een gevarieerd beeld geven van allerlei vormen van geluid maken in vroeger eeuwen.

'Bij muziekinstrumenten van vroeger denken we meestal aan oude violen, clavecimbels, hobo's en andere instrumenten van concerten en uit musea', schrijft Annemies Tamboer in de aantrekkelijk uitgegeven catalogus Opgedolven klanken - Archeologische muziekinstrumenten van alle tijden (Waanders/Drents Museum; ¿ 29,50). 'Opgedolven klanken gaat voor een groot deel over instrumenten uit een heel andere wereld: pelgrimshoorns en klepperbekkens, bekertrommels en luren, vlierfluiten en volksvedels.'

De opgegraven vondsten bestrijken het hele scala van echte muziekinstrumenten tot kinderspeelgoed, schrijft Tamboer: 'van vijfsnarige lieren waarmee heldendichten werden begeleid, schetterende trompetten aan boord van schepen, bronzen hoorns die figureerden in duistere rituelen en het angstaanjagende geklepper van een melaatse tot ontroerende kindertrommelstokjes en zacht zoemende snorrebotten.'

De muziekarcheologie heeft ook zicht geboden op voorheen onbekende instrumenten die nooit op afbeeldingen te zien waren of in teksten waren beschreven: 'de zandlopertrommen uit de steentijd, de aardewerken rammelaars uit de terpen, de Romeinse stokrammelaars en de middeleeuwse tinnen fluitjes.'

Soms levert de muziekarcheologie verrassende nieuwe informatie. Dit was bijvoorbeeld het geval met twee zeventiende-eeuwse citers die bijna compleet werden aangetroffen in een scheepswrak in Flevoland. Tamboer: 'Uniek is daarbij dat ook de messing snaren bewaard gebleven zijn, bij de instrumenten waar ze opgespannen waren. Hierdoor weten we nu met zekerheid hoe een dergelijke citer besnaard was.'

Meer over