reportage

Museumbezoekers Friesland over De Vaandeldrager: ‘schitterend’, maar ook ‘veel geld’

De Vaandeldrager van Rembrandt is dit weekend in Leeuwarden begonnen aan zijn eenjarige tour langs de twaalf provincies. De meningen over de aankoopprijs zijn op de eerste dag van de tentoonstelling verdeeld. Over het schilderij zelf zijn velen het wel eens: ‘Het is schitterend.’

Roos van Riel
De Vaandeldrager van Rembrandt maakt een tournee langs Nederlandse musea. Het Fries Museum heeft de primeur.   Beeld Harry Cock / de Volkskrant
De Vaandeldrager van Rembrandt maakt een tournee langs Nederlandse musea. Het Fries Museum heeft de primeur.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

‘We kopen als land vaak onzinnige dingen voor dit soort bedragen’, zegt Henk Bijkerk (81), ‘maar dit schilderij hoort niet in die categorie’. Hij staat samen met Dieuwke Gerbrandÿ (82) net om het hoekje van de lichtgele ruimte in het Fries Museum waar zaterdag voor het eerst Rembrandts Vaandeldrager te zien is. Ze hoorden het nieuws zaterdagochtend op de radio en besloten gelijk in de auto te stappen. Van het aankoopbedrag van 175 miljoen euro schrikken de twee Drachtenaren niet.

Bijkerk: ‘Het schilderij is erg waardevol voor onze cultuur. Rembrandt was Nederlands, dus het is belangrijk dat het nu weer hier te zien is.’ In hun oordeel over het schilderij uit 1636 zijn de twee het met elkaar eens: ‘Schitterend’. Gerbrandÿ vindt de ogen en de details van de hand van de vaandeldrager indrukwekkend geschilderd. ‘En hij was met een Friezin getrouwd’, zegt Gerbrandÿ. ‘Dus het is leuk dat het nu voor het eerst hier te zien is.’

Het Fries Museum bijt het spits af in de tour die het schilderij het komende jaar langs alle twaalf provincies maakt. Kaartjes voor het museum zijn op de eerste dag uitverkocht, vertelt een woordvoerder, al gebeurt dat wel vaker op zaterdag. Dat de tour in Friesland begint, komt door de connecties die de Leidse Rembrandt van Rijn had met de provincie. Zo trouwde hij in 1634 met de Friese Saskia van Uylenburgh in Sint Annaparochie, iets meer dan tien kilometer van waar de Vaandeldrager nu hangt.

De Vaandeldrager van Rembrandt was zaterdag voor het eerst voor het publiek in het Fries Museum te zien. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
De Vaandeldrager van Rembrandt was zaterdag voor het eerst voor het publiek in het Fries Museum te zien.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Het schilderij zal in elke provincie een maand te zien zijn, met als eindbestemming de eregalerij van het Rijksmuseum. De Vaandeldrager was sinds 1840 privébezit van de Franse bankiersfamilie Rothschild, tot het afgelopen december door Nederland werd gekocht voor het bedrag van 175 miljoen euro. De Nederlandse Staat legde 150 miljoen neer, het Rijksmuseum en de Vereniging Rembrandt betaalden de overige 25 miljoen.

De hoge prijs leidde tot veel ophef, omdat die veel hoger is dan de de prijzen voor werken van andere oude meesters op de kunstmarkt. De timing van de aankoop leek ook niet gunstig: de cultuursector had zwaar te lijden onder de coronabeperkingen die toen al bijna twee jaar golden.

Het bedrag geeft een signaal af, zegt Rijksmuseum conservator Friso Lammertse. Hij heeft net een lezing gegeven over het schilderij aan de bezoekers van het Fries Museum. ‘Het laat zien dat wij als maatschappij waarde hechten aan dit soort belangrijke werken. Dat vind ik mooi.’ Zijn collega-conservator van het Fries Museum, Marlies Stoter, vindt het ‘fantastisch’ dat elke Nederlander komend jaar bij een museum in de buurt kan komen kijken naar het werk.

In de hal van het Fries Museum kan men zich door een fotograaf laten fotograferen zoals de vaandeldrager. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
In de hal van het Fries Museum kan men zich door een fotograaf laten fotograferen zoals de vaandeldrager.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

De meningen over het aankoopbedrag van 175 miljoen zijn zaterdag verdeeld. De ene bezoeker vindt het gerechtvaardigd door de meerwaarde van het werk voor de Nederlandse cultuur, de ander vindt het ‘belachelijk’. Het is echt te veel geld, zegt Tineke Rasch (77). ‘Ik begrijp wel dat Nederland het wil hebben, want het is erg mooi gedaan’, zegt ze. ‘Maar met alle ellende in de wereld vind ik het een te groot bedrag hiervoor.’ Na vijf minuten heeft ze het wel gezien in de ruimte waar het schilderij hangt. Ze komt uit Haarlem, maar speciaal voor De Vaandeldrager is ze niet naar het noorden gekomen: ‘We kwamen eigenlijk voor de Franse impressionisten in de tentoonstelling een verdieping hoger. Ik mag het waarschijnlijk niet zeggen, maar ik ben niet echt een Rembrandtfan.’

De Vaandeldrager zal tot eind mei in Leeuwarden te zien zijn. Daarna vertrekt het werk naar het Centraal Museum in Utrecht, de eerste van elf transporten. ‘Ja, dat zijn wel echt Fort Knox-achtige reizen’, vertelt conservator Stoter. Het schilderij staat in het museum in een afgesloten vitrine van ongeveer twee meter hoog en anderhalve meter breed.

Daar komt het gedurende de tour langs twaalf provincies niet uit. In de vitrine zit een klimaatinstallatie waardoor de temperatuur en luchtvochtigheid stabiel blijven. Ook is het schilderij zo vastgezet dat het schokvrij kan worden getransporteerd. ‘Het is een ontzettend zwaar ding’, zegt Stoter. ‘Het is hier vrijdag met speciaal vervoer naartoe gebracht en naar boven getakeld. Zeven man kwamen eraan te pas om het op de goede plek in de zaal te zetten.’

Vriendinnen Sarah (18) en Myrthe (17) waren eigenlijk een dagje shoppen in Leeuwarden. Van Myrthes moeder kregen ze de tip dat ze zaterdag gratis naar het Fries Museum konden, ter ere van De Vaandeldrager. ‘Ik heb niet veel verstand ervan, maar ik vond details zoals de kreukels in de kleren erg knap gedaan’, zegt Sarah. Myrthe is enthousiast over het contrast tussen licht en schaduw in het schilderij.

De twee vriendinnen lachen wat geschrokken om de aankoopprijs. Myrthe: ‘Ik begrijp dat Nederland het wil hebben, want het is een stukje van de geschiedenis. Maar we kunnen het geld ook wel goed gebruiken voor dingen zoals de woningnood.’

Tour door Nederland

Na het Fries Museum is De Vaandeldrager in juni te zien in Utrecht (Centraal Museum). Gevolgd door Stedelijk Museum Alkmaar. Drents Museum in Assen, Kunstlinie in Almere, Noordbrabants Museum in Den Bosch, Mauritshuis in Den Haag, Rijksmuseum Twenthe in Enschede, Museum Arnhem, Zeeuws Museum in Middelburg, Bonnefantenmuseum in Maastricht. En tenslotte in april 2023 in het Groninger Museum.

Meer over