Museum betaalt ruim twee miljoen voor schilderij Cornelis van Dalem Boijmans doet duurste aankoop ooit

Het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam heeft voor een bedrag van ruim twee miljoen gulden een schilderij van de zestiende-eeuwse Vlaamse schilder Cornelis van Dalem gekocht....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Cornelis van Dalem (Antwerpen vóór 1534-Bavel 1573) is relatief onbekend, maar staat in kringen van specialisten in hoog aanzien. Het nu gekochte werk is het grootste van de in totaal slechts zes werken die aan hem worden toegeschreven. Het bevond zich in privébezit, en stond op de lijst van de Wet tot Behoud van Cultuurbezit. Om die reden heeft het ministerie van OCW 'enorm bijgedragen in de financiering', aldus Jeroen Giltaij, hoofdconservator Oude Schilder- en Beeldhouwkunst van het museum. Hoeveel precies, wil hij niet zeggen. De rest van het bedrag is bijeengebracht door een groot aantal fondsen, waaronder de vereniging Rembrandt en het VSB-fonds.

Het begin van de beschaving, dat vermoedelijk in 1565 gemaakt werd en 88 bij 165 centimeter groot is, stelt een hoge rotswand voor met daarboven een klein stukje hemel. Door een gat in de rots is een weids landschap zichtbaar. Bovenop de rots staan bomen en struiken die zeer verfijnd zijn weergegeven met daartussenin een fluitspelende herder die bokken en geiten hoedt. Onderaan de rotswand staat een hut, met daarvoor in dierenhuiden gehulde mensen.

Waarschijnlijk wilde Van Dalem, die zeer belezen was, de primitieve mens in zijn natuurlijk omgeving afbeelden, een onderwerp waarvoor men in de Renaissance weer belangstelling kreeg en de klassieken herontdekte, zoals het boek De Rerum Natura van de Romeinse schrijver Lucretius.

'Het is een werk waar je eindeloos naar kunt kijken', zegt Giltaij. De voormalige eigenaar, die anoniem wil blijven, benaderde anderhalf jaar geleden het Boijmans omdat hij vond dat Het begin van de wereld goed in de collectie van het museum paste. Het sluit qua thematiek en schilderwijze aan bij meesters als Jeroen Bosch en Pieter Breugel, van wie het museum ook werk bezit. Giltaij noemt het een 'uiterst zeldzaam en prachtig stuk'.

Uit een tekst in het Schilder-Boeck (1604) van de biograaf en schilder Karel van Mander blijkt dat Cornelis van Dalem een edelman was, die alleen voor zijn plezier schilderde. De bekende maniëristische kunstenaar Bartholomeus Spranger was bij hem in de leer. Omdat hij naast schilder ook koopman was, verwierf hij pas in 1556 de meestertitel. Hij verliet zijn geboorteplaats Antwerpen om religieuze redenen, maar werd ook in Bavel van ketterij beschuldigd. Daar stierf hij in 1573.

Cornelis van Dalem werd totaal vergeten en pas in 1924 'herontdekt', toen de Staatliche Museen in Berlijn een schilderij van hem kochten. Dit schilderij, dat in 1945 verloren ging, leek veel op Het begin van de wereld. Andere werken van Van Dalem bevinden zich in de Kunsthalle in Karlsruhe, het Prado in Madrid, de Alte Pinakothek in München, het Louvre in Parijs en het University Museum in Stanford.

Meer over