Mulisch en Lanoye doen wenkbrauwen Zweden fronsen

Met de onthulling van een gezamenlijke stand, vuurwerk en heftige feestmuziek heeft een Nederlands-Vlaamse literaire delegatie donderdag de Göteborg Book Fair 1997 officieel geopend....

Van onze verslaggeefster

Karin Veraart

GÖTEBORG

Gedurende vier dagen zullen 21 Nederlandse en Vlaamse auteurs lezingen houden, performances geven, zich laten interviewen voor publiek, kortom: hun best doen om hun literatuur onder aandacht te brengen van het Zweedse publiek. Motor achter het geheel is de Stichting Frankfurter Buchmesse 1993 (SFB), genoemd naar een eendere, en volgens velen geslaagde manifestatie in dat jaar in Duitsland. Twee jaar later was Barcelona aan de beurt, dit jaar dus Göteborg.

'Een van de manieren om elkaar beter te leren kennen in Europa', zo herhaalt SFB-voorzitter en voormalig minister van Onderwijs A. Pais later op de dag de openingswoorden van staatssecretaris Nuis, 'is via de literatuur. In Nederland is de Scandinavische literatuur redelijk populair. Omgekeerd is de situatie voor verbetering vatbaar. In Duitsland hadden we destijds een dergelijk uitgangspunt. Wat we met deze manifestatie eigenlijk willen doen, is een uitroepteken zetten achter onze Nederlandse en Vlaamse cultuur.'

'Eén taal, vele stemmen' - het idee van de organisatoren was te benadrukken dat pluriformiteit een van de hoofdkenmerken van de Nederlandstalige literatuur is. Of de literatoren zich erop hebben toegelegd dit motto voortdurend te benadrukken, is niet met zekerheid te zeggen, maar feit is wel dat die 'vele stemmen' de ganse dag luidruchtig door elkaar heen praten, soms al in het betoog van een enkele spreker.

Harry Mulisch zaait al direct enige verwarring met zijn 'Holland for beginners', dat was aangekondigd als een liefdesverklaring aan het land. Puntgewijs stelt hij 's Hollands zwakheden aan de kaak. Nu mag de goede verstaander daar alsnog een blijk van genegenheid in horen; maar als hij zegt niet te hoeven reizen omdat voor hem, met zijn achtergrond, Holland buitenland is, gaan vele wenkbrauwen omhoog.

Tom Lanoye laat in zijn adembenemende performance 'Flanders for beginners' al helemaal geen spaan van zijn Vlaanderenland heel. Lethargie, isolationisme, corruptie, kortzichtig cultuurbeleid, en dat is nog maar een deel. Niemand in de Zweedse zaal die erna durft te reageren. Als kunstenaar heeft hij de plicht het aan de kaak te stellen, zegt hij later. Het levert hem een botsing op met de Vlaamse co-voorzitter van de SFB, Guido Verhaeren.

Cees Nooteboom houdt een mooi betoog over 'hoe men een Europeaan wordt', maar schokt met de opmerking dat zijn eerste herinnering daaraan dateert van de Duitse inval in Nederland; en als Aad Nuis op gegeven moment zijn Zweedse gastvrouw probeert duidelijk te maken welke status de Friese taal heeft in Nederland, lijkt de verwarring even compleet.

SFB-voorzitter Pais: 'Het afgelopen jaar hebben we veel aan de voorbereiding gedaan, contact gezocht bijvoorbeeld met uitgevers die geïnteresseerd waren in vertalingen van Nederlandse en Vlaamse auteurs'. In de knalgele stand zijn inderdaad de meesten van de aanwezige auteurs in ieder geval wel met een werk in het Zweeds vertegenwoordigd, en ook een afwezige als Marion Bloem, of een keur aan Friese gedichten zijn in vertaling present.

'We hebben de indruk, aldus Pais, 'dat onze literatuur in Zweden de reputatie heeft somber, grijs, donker te zijn. Dat beeld kunnen we bijstellen. Ik denk dat de inspanningen de moeite waard zijn. Vorig jaar kwamen hier bijna 100 duizend bezoekers. Maar iets concreets kun je na een paar uur nog moeilijk constateren.'

Meer over