Mooiste momenten bij Mozart

Weet u dat niet, schrijft Lorenzo da Ponte in zijn Herinneringen (1823-1827), waarom Mozart graag wilde dat Lorenzo da Ponte het libretto van Le Nozze di Figaro (1786) voor zijn rekening nam?...

Een onuitstaanbare man, Da Ponte, die pocht dat hij Figaro in zes weken klaarde – het waren zes maanden. Bijna had ik zijn Herinneringen weggesmeten, want deze toon houdt hij stug vol. In zijn nadagen was hij in New York leraar Italiaans en operamanager. Hij liet zijn leerlingen Dante en Da Ponte vertalen, de schurk. Als tachtigplusser had hij nog één leerling, een jong meisje dat hem alleen kon betalen ‘met glimlachjes en liefkozingen’. Mag ik een teiltje?

Maar toen zag en hoorde ik afgelopen maandag Le Nozze di Figaro in het Muziektheater in Amsterdam. Tal van verwikkelingen op één dag, in die opera, verkleedpartijen, verstoppertje, en ten slotte het huwelijk uit de titel. Mensen die elkaar haten, vallen elkaar op het volgende moment in de armen. Typisch opera, dacht ik vroeger.

Cherubino zong maandag weer dat hij in vuur en vlam was, ‘e in un momento’ weer als ijs. En de gravin zong ‘dove sono i bei momenti/ Di dolcezza, e di piacer’. Daar maakte de boventiteling van: ‘Waar is de tederheid gebleven?’ Te grof vertaald. ‘Waar zijn de mooie ogenblikken gebleven/ Van tederheid en wellust’, uit het programmaboekje, honoreert de momenten wel.

Want in een moment schuilt het genot, of het gevaar. Dat is geen wet van de opera of klucht, het zegt iets over de tijd van Da Ponte. Hij reisde de hele wereld over (Venetië, Wenen, Amsterdam, Philadelphia), oefende tal van beroepen uit (boekhandelaar, drogist, vertaler), hij begon in dienst van adel en eindigde in Amerika als zzp-er. Hij greep het moment. Die benijdenswaardige beweeglijkheid van de achttiende eeuw is terug te lezen in zijn overvolle libretto’s.

Met zo’n staat van dienst is Da Ponte zijn ijdelheid gegund. Maar hoe moet het met ons, die in passiviteit vier uur genieten van een idioot verhaal, en de mooiste momenten diegene vinden waarop de gravin zingt dat ze de mooiste momenten al kwijt is?

Weer wekte Da Ponte mijn woede. Alleen heette mijn afkeer nu afgunst. Is hij ons ook nog te snel af.

Meer over