TaalgebruikLezerspost

Mom, mantra en Irakees

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

Mom Marijke Heijloo uit Heemstede schrijft: ‘Voor de tweede keer in korte tijd stuitte ik op een merkwaardig gebruik van ‘onder het mom van’. In het artikel over Vogue Italia (6 januari) stond: ‘Onder het mom van ‘Vogue Values’ willen Vogues wereldwijd meer aandacht besteden aan ethische thema’s als duurzaamheid en inclusiviteit.’ ‘Mom’ betekent masker (denk ook aan ‘mombakkes’), dekmantel, voorwendsel, niet de ware gedaante. Als je iets doet ‘onder het mom van iets’, verberg je dus je echte motief. Dat lijkt me in bovenstaande zin niet het geval. Mijn vermoeden is dat de auteur eigenlijk ‘motto’ bedoelt.’

Heeft de lezer gelijk? Helemaal. ‘Onder het mom van’ betekent ‘onder de schijn van’; in de geciteerde zin had inderdaad ‘motto’ (of ‘devies’, of ‘leus’) moeten staan. Dat mom en motto vaker door elkaar worden gehaald, blijkt overigens ook uit het feit dat mensen het woord ‘van’ soms weglaten, in lelijke constructies als ‘onder het mom ‘ik heb niets te verbergen’’.

Irakees Leonard Toepoel uit Ede klaagt ‘dat ‘Irakese’ wordt gebruikt in plaats van het bijvoeglijk naamwoord ‘Iraakse’. Irakees/Irakese is iemand met de nationaliteit van Irak, terwijl Iraaks(e) het bijvoeglijk naamwoord is dat, volgens het woordenboek, iets zegt van, uit, of betreffende Irak.’

Heeft de lezer gelijk? Waar het de Volkskrant betreft wel: Toepoel weet zich gesteund door ons Stijlboek, dat zich baseert op de lijst met ‘Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands’ van de Taalunie. De Dikke Van Dale wijkt hiervan af, door ‘Irakees’ óók als bijvoeglijk naamwoord aan te duiden, dus als synoniem voor ‘Iraaks’.

Mantra Een tijdje geleden alweer vroeg Peter Wesselink uit Maastricht zich af: ‘Is het staand beleid van de Volkskrant om eraan mee te werken dat het de-woord ‘mantra’ sluipenderwijs een het-woord wordt?’

En, staand beleid? Nee, dat niet, maar het lijkt inderdaad een gegeven dat in de Volkskrant, maar ook daarbuiten, steeds vaker sprake is van ‘het mantra’, daar waar het woordenboek dit vooralsnog enkel als mannelijk (en dus als de-woord) benoemt. Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale, voorspelde in 2014 in Trouw ‘dat mantra binnenkort ook ‘officieel’, in het woordenboek, als de- én het-woord wordt beschreven’. We wachten het af.

Meer over