Molen staat centraal in biologisch landbouwproject in Vecht-Reggegebied; Regio Ommen geheel in de ban van spelt

Spelt, tritticum spelta, is in het Vecht-Reggegebied van Overijssel het nieuwe toverwoord. In de onlangs uitgekomen Atlas van het Vernieuwend Platteland presenteert Ommen zich zelfs als 'speltstad'....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

OMMEN

Nieuwe, veelal streekeigen producten zijn het gat in de markt op het gebied van levens- en genotmiddelen. Onder invloed van de omwenteling van traditionele naar multifunctionele boerenbedrijven op het Nederlandse platteland kan de consument kiezen uit steeds meer kenmerkende producten die zich onderscheiden in kwaliteit en smaak.

Spelt, waarvan het Wageningsch Genever College de jonge jenever vorige maand kroonde tot de beste van 1996, is daarvan een voorbeeld. Zoals met zovele van deze producten het geval is, is de teelt ervan uit nood geboren.

Verzuringskaarten die vanwege het ammoniakbeleid van de fraaie streek rond Ommen uitkwamen, veroorzaakten in 1993 paniek in regionale land- en tuinbouwkringen. Gevoegd bij het feit dat de Ecologische Hoofdstructuur dwars door het gebied is gepland, betekent het niets minder dan dat de landbouw en veeteelt in de nabije toekomst 'op slot' moeten.

'De regering wil nu eenmaal dat een konijn van Pieterburen naar Maastricht moet kunnen lopen zonder een koe of een graanhalm tegen te komen', zegt melkveehouder Jan Pouw uit Lemele, die bij zijn bedrijf tevens een kampeerboerderij exploiteert. Cynisch over het Haagse beleid is hij nog altijd, maar Pouw en zijn collega's gingen niet bij de pakken neerzitten.

Binnen een jaar werd milieucoöperatie De Ommer Marke op poten gezet, met meer dan tweehonderd leden. Het doel ervan is een beleid te onwikkelen waarin vernieuwende landbouw en natuur in dit waardevolle cultuurlandschap zijn verweven. Zo stimuleert de Marke het agrotoerisme met fietsroutes en erfverfraaiing in een gebied dat reeds op 2,2 miljoen recreatieve overnachtingen per jaar kan bogen. Op milieuterrein wordt onder meer actief gewerkt aan verbetering van de mestkwaliteit en aan de zuivering van drinkwater voor vee door middel van rietbedfilters.

Het idee voor speltproducten ontstond toen op het Landgoed Vilsteren de molen werd gerestaureerd. De provincie Overijssel wilde een op wind draaiende molen terug, maar verbond daaraan de voorwaarde van een 'biologisch' graanproject. Uiteindelijk werd dat 'milieuvriendelijke' spelt, een wintergewas dat voor een waterwingebied het positieve neveneffect heeft dat het mineralen opneemt.

Pouw: 'De eerste teelt van zestien hectare mislukte grotendeels door de natte winter en de roeken. De tweede oogst leverde op 32 hectare grond honderd ton spelt op. Die wordt nu verwerkt. Er is alweer veertig hectare ingezaaid. En we willen naar vierhonderd hectare. De maïs moet hier van de velden.'

Ook het kaf heeft inmiddels een bestemming gevonden. Een Zeeuwse handelaar brengt het op de markt als gezondheidskussen onder de naam 'Biodream'. Speltkaf stond vroeger in Zwitserland en Zuid-Duitsland bekend om zijn heilzame werking tegen hoofdpijn, nek-, schouder- en rugklachten, alsmede gewrichtspijnen, oorpijn en

blaasproblemen. 'Gezondheid uit de oertijd, ik wil nooit meer anders', zegt Theo Bakker, die de Ommer Marke adviseert over het op de markt brengen van spelt.

Pouw kan lyrisch worden van spelt. Hij haalt de bijbel erbij en verhaalt van de Israëlieten die bij terugkeer uit Egypte werden getroffen door tien plagen. 'Door hagel, wind en regen lag alles plat. Behalve de spelt. Het gerucht wil dat na de kernramp in Tsjernobyl alle gewassen in de buurt waren aangetast. Behalve spelt. Het gewas is zo sterk, dat een speciale dorsmachine uit Oost-Europa moet worden geimporteerd om het kaf van het koren te scheiden.'

Bakker Anton van der Most uit Lemelerveld en Dalfsen deelt het enthousiasme van Pouw. Van der Most is lid van de vereniging Boer-Molenaar-Bakker, die regelt dat de winsten van speltproducten niet naar de grote supermarkten gaan, maar in de streek blijven. In de schappen liggen wit, bruin en fijn volkoren brood van spelt, evenals koeken en een krentenmik.

'De kracht van spelt is dat het wordt verbouwd zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Daar kan het niet tegen, dan valt het plat. Na de oogst wordt het in windmolens vermalen. Als bakkers zetten wij die trend door. Wij gebruiken natuurlijke grondstoffen als roomboter, zonnebloem- en olijfolie en kruiden uit de omgeving, zoals anijs en komijn. Voor mensen met tarwe- en eiwit-allergieën is speltbrood een uitkomst.'

Negen bakkers in het Vechtdal zijn met speltbrood begonnen. Inmiddels levert een coöperatie in Meppel het aan zeshonderd bakkers in heel Noord-Nederland. Molenaar Anton Wolters van de Lelie in Ommen, die dienst doet als speltmolen zolang de Vilsterse molen nog niet is gerestaureerd: 'Spelt? Dat heeft een gigantische structuur. Het zijn onvoorstelbaar mooie zemelen.'

Meer over