Moeders rode draad in leven én werk van Almodóvar

Zijn specialiteit is de krachtige oermoeder. Regisseur Pedro Almodóvar koos in zijn nieuwste film Julieta voor de moeder als het ultieme slachtoffer.

Scène uit Julieta Beeld
Scène uit JulietaBeeld

Een dochter die het contact met haar moeder verbreekt. Ineens. Zonder verklaring, zonder ook maar één woord. Om nooit meer wat van zich te laten horen. 'Dat is wel het gruwelijkste wat je een moeder kunt aandoen', zegt Pedro Almodóvar, over de premisse van zijn 21ste speelfilm. Hij peinst, een halve seconde. 'Denk ik. Binnen de Spaanse cultuur wel, in elk geval.'

In Julieta, vanaf deze week in de Nederlandse bioscoop, zien we die moeder over straat gaan. 'Als een zombie, bijna. Zonder richting of hoop. Als je mijn films als een universum vol vrouwen ziet, als een feminien universum, ja dan is deze de kwetsbaarste van ze allemaal, de vrouw met de minste capaciteit om te vechten. Die andere moeders in mijn films waren krachtige vrouwen, die konden worstelen. Zozeer zelfs, dat het bijna bovenmenselijk werd. Nu niet. Nu maakte ik een slachtoffer.'

Vaker memorabele filmmoeders

Hij vlocht in zijn script drie korte verhalen van de Canadese schrijfster en Nobelprijswinnaar Alice Munro aaneen. Elk over dezelfde Juliet, in verschillende fasen van haar leven. In de naar Spanje getransporteerde filmadaptatie Julieta blikt ze terug, als verteller: we zien haar ook in eerdere en betere tijden, verliefd op de Galicische visser Xoan, de vader van haar enige dochter. In een ander Spanje ook: met vrolijk, bontgekleurd jarentachtigdecor. Heel anders dan de fletse hedendaagse filmwerkelijkheid waarin ze als vijftiger verkeert. De jonge versie van Julieta komt met getoupeerde en korte jarentachtigcoupe, de haardracht die ergens doet denken aan de inmiddels witgrijze, maar nog uitstaande haardos van de 66-jarige cineast zelf.

Als koning van het Spaanse melodrama schiep Almodóvar al vaker memorabele filmmoeders. Zoals orgaantransport-coördinatrice Manuela (Cecilia Roth), die haar enige zoon verliest in Todo sobre mi madre (Oscar beste niet-Engelstalige film, 2000). Of Raimunda (Penelope Cruz), de dominante arbeidersmama met diep decolleté in Volver (Oscarnominatie beste actrice in 2006). Zijn eigen, eveneens dominante moeder, die in cameo's optrad in zijn vroege films, ging in het dagelijks leven gehuld in zwarte rouwjurk, al tijdens de zwangerschap van oudste zoon Pedro. Hij wijt er zijn voorkeur voor kleurrijke kleding aan; vandaag in Cannes draagt hij een rood shirt bedrukt met panters en bloemen.

Zolang hij zich kan herinneren werd hij omringd door vrouwen, zegt de zoon van een weinig aanwezige ezeldrijver uit La Mancha. 'Ik hing rond tussen de vrouwen bij de rivier, waar ze kleren wasten. Of op de patio's, waar ze praatten, werkten, lachten en zongen. Via hen ontdekte ik het leven. Niks bleef ongezegd: wie er zwanger was, wie er zelfmoord had gepleegd, en hoe. Ze spraken vrij, gingen er niet van uit dat een kind van 4 meeluisterde en in zijn hoofd aantekeningen maakte. Ze vormden ook een soort fictie voor mij, al die sterke vrouwen.'

Filmrecensie

Lees hier de filmrecensie van Julieta van Floortje Smit: Mooi en ingetogen, maar het hart blijft onberoerd

Nooit een biografie

Almodóvar schreef nooit een autobiografie, verzocht diverse uitgeverijen ook geen biografieën over hem te publiceren en deed, direct na de eerste vertoning van Julieta te Cannes, een verzoek aan de filmpers: 'Beloof me: schrijf geen biografieën over me, ook geen ongeautoriseerde. En zorg ervoor dat ze al echt nooit een biopic over me maken.'

Nu, in gesprek met een groepje journalisten in een strandtent aan de Croisette in Cannes: 'Als je mijn leven wilt begrijpen, moet je naar de personages in mijn films kijken, zij vormen de rode draad in mijn leven.'

Almodóvar bloeide op in de jaren tachtig, net als Julieta. 'Hombre, ik was gelukkig. Alles in mijn leven was uitvergroot en overdreven, dankzij onze hervonden vrijheid; in de nieuwe Spaanse democratie. Ik was op de beste plek en had de beste tijd van de wereld, ik kon doen wat ik wilde. Die periode heeft me ook als regisseur gevormd. Als ik tien jaar eerder was begonnen, had ik nooit dezelfde films kunnen maken. Dictator Franco stierf in 1975, maar het land was niet meteen vrij. Eerst beleefden we een periode van angst, er was nog een couppoging. Zelfs al had ik geen problemen met de politie, ik herinner me wel de duisternis, de angst: alom aanwezig, bijna tastbaar. Pas na 1977 veranderde dat.'

Panama Papers

De namen van Pedro Almodóvar en die van zijn producent en broer Agustín doken afgelopen april op in de berichtenstroom over de Panama Papers.
De Almodóvars, die daar ooit een BV oprichtten voor buitenlandse filmfinanciering, maar die (aldus de broers) vervolgens nooit gebruikten, kwamen in eigen land onder vuur te liggen. Cineast Pedro schrapte vervolgens de geplande interviews met de Spaanse pers over Julieta. Op de persconferentie voor zijn film, een maand later in Cannes, zei hij er dit over: 'Als de Panama Papers een film was, zouden we niet eens als figuranten op de titelrol voorkomen. Maar de Spaanse pers behandelt ons alsof we een hoofdrol hebben.'

Pedro Almodóvar (met bril) met de cast van Julieta in Cannes Beeld epa
Pedro Almodóvar (met bril) met de cast van Julieta in CannesBeeld epa

Niet-melodramatisch verdriet

Er komt groot verlies voor in Julieta en die gaat vooraf aan de verwijdering tussen moeder en dochter. 'Pijn kan families uiteendrijven. Je ziet het verlies gereflecteerd in de ander, dat is dan te veel. Maar pijn kan ook, in een vreemd soort symmetrie, diezelfde mensen later weer bijeenbrengen.' Zo brengt Julieta mogelijk nog wel een pietsje hoop, zegt Almodóvar.

Hij wenste een film zonder tranen, met niet-melodramatisch verdriet. En zonder humor. Of vrijwel zonder. 'Contenido, hoe vertaal je dat? Gereserveerd. Dit is een dramatische film, ik wilde geen geschreeuw of gejank. De pijn zit in de expressie, in de gezichten van de acteurs. We hebben élke scène ook gerepeteerd op een komische manier - dat noemden we dan de Mexicaanse versie, meer overdreven. Dat was bevrijdend, zeker voor de acteurs. Even los. Maar die humor ging er uiteindelijk toch uit. Die toon, dat is een intuïtief proces. Niet iets wat je je voorneemt.'

Zou hij, die de jaren tachtig in film vatte, ook een film kunnen maken over de Spaanse jongeren van nu? 'Helaas. Ik weet niet meer hoe de jeugd praat of hoe ze uitgaat. Dan zou ik moeten infiltreren, als een vreemdeling. Wat ik wél weet, is dat ze minder vrijheid beleven dan wij in de jaren tachtig. Wij voerden ook wel strijd, maar toch anders. De onderlinge competitie weegt nu zwaar, enkel om een baan te vinden, om een normaal leven te leiden...'

Dilemma van opnamelocatie

Hij was van plan zijn film Julieta in de Verenigde Staten op te nemen, voor het eerst in zijn carrière. Een ontmoeting met Meryl Streep verliep voorspoedig: de Amerikaanse actrice zei toe, voor de titelrol. En toen schrok Almodóvar terug. Beheerste hij de taal wel voldoende? Voelde hij genoeg bij de locaties? En waren die Amerikaanse moeders eigenlijk wel voldoende verknocht aan hun dochters? Gezinnen daar leven immers wel vaker op grote afstand van elkaar, redeneerde de filmer, die zien elkaar slechts met Kerst. Heel anders dan Spaanse moeders - zijn specialiteit.

Hij worstelde met dit dilemma en nam een besluit. Hij besloot het script om te schrijven naar zijn thuisland en de titelrol te splitsen: Emma Suárez (52) speelt de oudere Julieta, Adriana Ugarte (31) de jonge. Dat ze niet bijster veel op elkaar lijken, was geen bezwaar. Zo knipoogt Almodóvar met Julieta ook naar zijn landgenoot Buñuel, die iets soortgelijks ondernam met twee actrices in dezelfde rol bij Cet obscur objet du désir (1977). 'Zo'n keuze is riskant', zegt hij. 'Want het publiek kán denken dat het twee verschillende vrouwen zijn. Maar tegelijk was ik er zeer van overtuigd dat het zo moest. De oudere Julieta is de verteller: ze mág zichzelf iets anders zien. Het is alsof de jongere Julieta in een soort fabel leeft, dat vond ik interessant. Wat ik niet wilde, was één actrice jonger of ouder maken, bijvoorbeeld met van die digitale trucjes. Zelfs in Hollywoodfilms, waar ze voor dit soort zaken het beste van het beste hebben, vind ik dat er niet goed uitzien.'

Suárez en Ugarte zijn nieuwelingen in het oeuvre van Almodóvar, die vaak met dezelfde acteurs werkt. Van alle regisseurs wordt de Spanjaard - mogelijk samen met Woody Allen - vermoedelijk het vaakst genoemd door actrices als die regisseur-met-wie-ze-graag-eens-zouden-werken. 'Ik denk daar liever niet te veel over na', zegt hij. 'Ik ben vrij verlegen, al zou je dat misschien niet zeggen. Als ik zoiets in een interview lees, word ik nerveus. Daarbij, ik ben niet genereus: áls ik met iemand werk, is dat uit eigenbelang. Soms, als acteurs op de set tot grote hoogten uitstijgen, heb ik wel het idee dat ik ze gelukkig maak. Dat is een mooi gevoel hoor.'

Meer over