Mode

Mode houdt je eeuwig jong – of voedt althans het verlangen naar de jeugd

Iris Apfel (2016). Beeld Luìs Monteiro
Iris Apfel (2016).Beeld Luìs Monteiro

De tentoonstelling Youthquake in de Kunsthal Rotterdam gaat op zoek naar de bron van de eeuwige jeugd en komt uit bij minirok en monsterjurk.

Twee keer met je ogen knipperen, en hij is voorbij: je jeugd. De tijd waarin alles nieuw en spannend is, het lichaam fit en strak en je reikhalzend uitkijkt naar de vrijheid en grootsheid van de volwassenheid. Maar vooral ook de periode waarnaar je, eenmaal volwassen en je leven niet half zo vrij of groots als gedroomd, nog reikhalzender blijft terugkijken. Om erachter te komen dat hoe graag je ook wil, het terughalen van die jeugd of zelfs maar het stopzetten van de tijd onmogelijk is. En dat het gros van de mensen zo koppig en hardleers is om het tóch te proberen, door met antirimpelcrème te smeren, facelifts te ondergaan of te liegen over leeftijd.

Het verlangen naar de jeugd is kortom nogal een ding, constateerden ze ook bij de Rotterdamse Kunsthal. Senior curator Annemarie Nycolaas zag er wel een thema in voor een tentoonstelling. Ze werd 50 en merkte dat het gegeven haar mateloos fascineerde. Waar zou dat treuren om vergane glorie vandaan komen? Is het streven naar eeuwige jeugd altijd gedoemd te mislukken? Tegelijkertijd viel haar een reclamecampagne van de Rotterdamse tassenontwerper Susan Bijl op, waarin vrolijke, kwieke ouderen poseerden met Bijls kleurrijke tassen. Is mode, vroeg ze zich af, misschien het meest probate middel om lang jong en jeugdig te blijven?

Het antwoord op die vraag zocht Nycolaas door een tentoonstelling te bouwen rondom mode en schoonheid. Ze had daarvoor een team van acht mensen en een jaar de tijd. Niet bijster veel voor een expositie in tijden van corona, dus moest ze slim zijn. Ze herinnerde zich de tentoonstelling Forever Young in het Modemuseum in Hasselt, die draaide rondom de verbeelding van kind, jeugd en jeugdigheid op het raakvlak van mode en fotografie.

Een belletje naar Hasselt later was het geregeld en had ze al een mooie basis: een aantal kledingstukken uit het Modemuseum werden overgebracht en vormen nu de themazaal Mini me, het eerste deel (van vier) van de tentoonstelling Youthquake. Die naam dankt de expo aan Diana Vreeland, de legendarische oud-hoofdredacteur van de Amerikaanse Vogue, die dat etiket plakte op de nieuwe jeugdmode van de jaren zestig: minirokjes, hotpants en jumpsuits die lange meisjesbenen zo onbeschaamd bloot lieten dat het een kleine aardbeving veroorzaakte.

Adolf Ulrich Wertmuller, Koningin Marie-Antoinette van Frankrijk met twee van haar kinderen (1785). Beeld Getty
Adolf Ulrich Wertmuller, Koningin Marie-Antoinette van Frankrijk met twee van haar kinderen (1785).Beeld Getty

Dan te bedenken dat jeugdmode een eeuw eerder überhaupt nog niet bestond. Zeker, dat kinderen aparte wezens zijn met eigen kenmerken als spontaniteit en speelsheid, zoiets was tijdens de Verlichting al beschreven door filosofen als John Locke en Jean-Jacques Rousseau. Maar dat anderszijn kwam voor geen meter tot uitdrukking in hun uitdossingen. Kijk je naar de historische kinderkleding uit de 18de en zelfs de 19de eeuw, dan zie je minikopieën van volwassenenmode. Zoals eigenlijk altijd het geval is met museale mode: alleen de weinig gedragen, luxe kleding van de hogere klasse is bewaard gebleven, armelui droegen hun kleren af om er vervolgens poetsdoeken van te maken.

Rijke meisjes werden gehuld in onmogelijk zware jurken met lange rokken en een heleboel tierlantijnen, welgestelde jongens moesten stijve jassen met lange achterpanden aan: niks om eens een lekker potje in te knikkeren of bokje te springen. Zie het portret van Marie-Antoinette met haar in superluxe, glanzende zijde verpakte kroost. Gruwelijk ouwelijk en uit de tijd – denk je, tot je het portret ziet van de Marie-Antoinette van deze eeuw: Kim Kardashian, met aan haar hand dochter North West in eenzelfde soort glitterjurk als haar moeder.

Kim Kardashian met haar dochter North West in 2016. Beeld JamesDevaney/GC Images
Kim Kardashian met haar dochter North West in 2016.Beeld JamesDevaney/GC Images

Deel 2 van de tentoonstelling heeft als thema To be young forever, en neemt de bezoeker mee naar de eerste mode-aardbeving, die begon in de roaring twenties, toen de Eerste Wereldoorlog en Spaanse griep net achter de rug waren. Dat zorgde voor vrijheid en euforische vreugde, wat ook tot uiting kwam in de kleding. Jonge vrouwen waren de korsetten en ook het figuurlijke keurslijf waarin ze zaten spuugzat. Ze lieten de tailles zakken, de zomen stijgen en dansten de charleston in losse flapper dresses en met korte kapsels. Veertig jaar later, als reactie op de stijve jaren vijftig, ging de jeugd nog een stapje verder. Met dank aan ontwerpers als Mary Quant, André Courrèges en Pierre Cardin werden hotpants en minirokken hip. Kapper Vidal Sassoon introduceerde met groot succes de korte bob en het nog kortere pixiekapsel.

Niet dat de jeugd als thema voor mode bleef hangen in de jaren zestig, verre van dat. Hedendaagse ontwerpers tanken nog steeds graag uit de fountain of youth. Met name Raf Simons en Virgil Abloh laten zich vaak en volop inspireren door jongeren, hun beeldtaal en hun straatcultuur, en verdienden met hun ontwerpen dus ook een ereplek op de tentoonstelling.

Julika Rudelius, Forever (2016). Beeld
Julika Rudelius, Forever (2016).

Het derde deel van de tentoonstelling, Youth sells, is het prikkelendst en gaat over mensen die niet meer jong zijn, maar dat wel zouden willen zijn. De reden? Omdat het ideaalbeeld in films, in reclames en op sociale media jong en strak is. Bijzonder fascinerend is de video-installatie Forever van Julika Rudelius, waarin tot in de oorlellen gesoigneerde en met designerkleding behangen rijke Amerikaanse vrouwen mijmeren over schoonheid en levensvervulling. Geld maakt niet gelukkig, leer je al gauw, maar wat de oplettende kijker ook snel in de gaten krijgt: dat rimpels niet onaantrekkelijk maken, maar een ontevreden trek rond de opgespoten lippen wél.

JimmyPaul: Elmo. Beeld Marc de Groot
JimmyPaul: Elmo.Beeld Marc de Groot

De laatste zaal, Aging well, is een stuk minder droef. Vrolijkheid troef hier zelfs, dankzij de kleurrijke, kinderlijke ontwerpen van de ontwerpers Bas Kosters, Walter Van Beirendonck en JimmyPaul, die een hartveroverende soepjurk maakte van knalrode Elmo-poppen. Foto’s van Ari Seth Cohen, de man achter het populaire paradijsvogelblog Advanced Style, en Harmen Meinsma, die zijn oudere muze Joyce portretteerde, tonen aan dat stijl en flair leeftijdsloos zijn. Of in elk geval kúnnen zijn, zoals het bijna 100-jarige Amerikaanse stijlicoon Iris Apfel als geen ander demonstreert. Haar levensgrote afbeelding, hoewel overbekend voor modeliefhebbers, is misschien wel het sterkste en inspirerendste beeld van de tentoonstelling, die breed verkennend onderzoek doet naar de bron van de jeugd, maar best wat langer had gemogen en helaas niet alle vragen kan beantwoorden. Of mode het meest probate middel is om jong te blijven? Jammer genoeg niet. Maar het is wel het ideale hulpmiddel om welke leeftijd dan ook mee te vieren.

Youthquake – Verlangen naar eeuwige jeugd. Kunsthal Rotterdam, t/m 22/8.

Stijl voor gevorderden

Knappe jongen die niet valt voor de oudere dames die de New Yorkse fotograaf en filmmaker Ari Seth Cohen portretteert in zijn blog, film en boek Advanced Style. Het zijn stuk voor stuk karakters die niks van botox moeten hebben en wars zijn van eenvormigheid. Ze willen niet op anderen lijken, maar op zichzelf. En de belangrijkste les: het doel is niet er jong uitzien, maar er goed uitzien. En dat is zeker niet hetzelfde.

Meer over