Minstens zo knap als Harry Potter

In zijn in 2004 verschenen dissertatie De gemaskerde god – François HaverSchmidt en het Oera Linda-boek maakte de Groningse cultuurfilosoof Goffe Jensma zeer aannemelijk dat de beroemdste mystificatie uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis, het Oera Linda-boek, voor het grootste deel het werk was van de dichter-dominee François HaverSchmidt, alias Piet Paaltjens....

Jensma’s wetenschappelijke who dunnit maakte nieuwsgierig naar het Oera Linda-boek zelf. Dat is nu weer verkrijgbaar. Jensma bezorgde een zeer fraaie facsimile-uitgave, met een transcriptie van de uit rune-achtige tekens bestaande ‘oertekst’ én een nieuwe vertaling daarvan.

Het Oera Linda-boek is, met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, het werk van drie mannen: neerlandicus Eelco Verwijs, scheepstimmerman Cornelis over de Linden en HaverSchmidt. Die produceerden een volledig uit de duim gezogen geschiedenis van het grote Friese volk, noteerden die in zelfbedachte oude tekens in een zelfgefabriceerd soort van Oudfries en brachten het boek daarna als oud en authentiek de wereld in.

Wat daarna gebeurde, moet de auteurs totaal hebben verbijsterd. Het Oera Linda-boek ging er bij ‘gelovigen’ in als Gods woord in een ouderling. Menigeen wilde maar al te graag aannemen dat de Friezen de overlevenden waren van het vergane continent Atlantis, dat zij ooit over zo’n beetje heel Europa regeerden, dat zij de grondleggers waren van de Griekse beschaving, dat Neptunus niemand anders was dan ‘neef Theunis’, zeekapitein Jon de naamgever van de Ionische Eilanden en zijn collega Inka de grondlegger van het volk der Inca’s.

Vier jaar na verschijning werd al overtuigend aangetoond dat er sprake was van een fake, maar dat vormde voor de ware gelovige geen beletsel aan de echtheid van het Oera Linda-boek te gaan twijfelen. Met name de eerste vertaler en profeet van het boek, J.G. Ottema, hield moedig stand. Tot hij zich in 1879, weggehoond en belachelijk gemaakt, verhing: tragisch gevolg van een briljante grap.

Nog opmerkelijker was, dat ook in de 130 jaar daarna het Oera Linda-boek voor sommigen een ‘waar’ boek bleef – in de jaren dertig van de vorige eeuw in nazi-Duitsland en zelfs nu nog, in New Age-kringen. Zo bestaat in Australië een beweging van vrouwen, die zich de Daughters of Frya noemen, en die hun opvattingen deels baseren op het Oera Linda-boek. Ook in Nederland kent het werk nog altijd volgelingen.

De sceptische lezer van 2006 kan niet anders dan met bewondering nalezen wat de briljante fantasten bij elkaar verzonnen, hoe ze een taal in elkaar knutselden en uit het niets een nieuwe geschiedenis creëerden.

Dat rechtvaardigt, 139 jaar nadat het handschrift van het Oera Linda-boek uit het niets opdook in Den Helder, al het nijvere onderzoekswerk van Goffe Jensma en de prachtige uitgave van de Hilversumse Uitgeverij Verloren en de Fryske Akademy.

Voor slechts 28 euro: bericht uit een andere en lang vergeten wereld, geconstrueerd ver voor In de ban van de ring en Harry Potter, en minstens even vindingrijk.

Bert Wagendorp

Meer over