Miljoenen foto's dreigen te verpoederen

Om de belangrijkste fotocollecties in Nederland te conserveren en te restaureren is minstens 250 miljoen gulden nodig. Als dit geld er niet komt, dan zal een deel van de collecties binnen twintig jaar zijn vergaan, met name de kleurenfotografie....

Van onze verslaggeefster Maud Effting

Deze schatting maakt H. de Herder, directeur van het Nationaal Foto Restauratie Atelier (NFRA), de enige Nederlandse instelling die collecties op grote schaal restaureert. De Herder zegt dit naar aanleiding van een symposium over fotoconservering vrijdag in Amsterdam.

'Fotografie is pas laat erkend als kunstvorm', zegt De Herder. 'Tot tien jaar terug werden foto's vooral als documentatiemateriaal gezien. Door die erkenning kwamen er ineens miljoenen foto's boven water, die allemaal bewaard moesten worden.'

De fotoconservator van het Rijksmuseum vond vijf jaar geleden onverwacht foto's van fotograaf Le Grey in de boeken van het museum. 'Tot dat moment werden ze niet gezien als aparte collectie. Die foto's gaan er op veilingen nu voor een ton per stuk uit', zegt de Herder. 'Het meest instabiel zijn de zoutdrukken, de oudste afdrukken die er zijn. 'Sommigen zijn niet eens gefixeerd', vertelt hij. Ook liggen in de archieven acetaatnegatieven, die 'verzuren' en bobbelig worden, en nitraatnegatieven die verpoederen of verkleven. Het gaat om miljoenen foto's.

Maar vooral moderne kleurenfoto's zullen het zonder goede conservering niet lang uithouden, doordat het pigment in de foto's en de negatieven vervaagt. 'Dat kan al binnen vijf jaar. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller dat gebeurt.' Zodra het pigment vervaagt, zijn de foto's alleen te redden door ze te digitaliseren. 'En dat is duur. Het is beter de foto's in een koude kluis te bewaren, maar daar zijn er maar weinig van.'

Het restaureren van de foto's is duur omdat sommige foto's een individuele, tijdrovende behandeling vereisen. Maar niet alle foto's hoeven gerestaureerd: 'Bij meer dan de helft volstaat passieve conservering - het op een goede manier opslaan van foto's. '

Vorige week voltooide het Gemeentearchief Amsterdam een deel van de restauratie van de collectie van Jacob Olie (1834-1905), die Amsterdam fotografeerde. Vijf jaar besteedde het archief aan het herstel van 8000 objecten. Een medewerker van het NFRA lijmde zelfs met een penseel minuscule stukjes losgelaten beeld weer vast op een ambrotypie.

Conservator Anneke van Veen bevestigt dat het conserveren van de Nederlandse fotocollecties problematisch is. Ze noemt de problemen van de Olie-collectie 'het topje van de ijsberg'.

Net als De Herder pleit ze voor een stuurgroep die bepaalt welke collecties in aanmerking komen voor restauratie. Het Nederlands Foto Genootschap (NFG) inventariseert sinds een jaar de Nederlandse collecties. M. Boom, voorzitter van het NFG, pleit voor een Deltaplan-achtige aanpak van de fotoconservering. 'Kleine projecten zijn mooi, maar niet voldoende.' Daarvoor moet er eerst geld zijn. Zijn ze al naar Den Haag gegaan? 'Nee, maar laat eerst dat geld voor het Beeldinstituut er maar komen', zegt De Herder. 'Daarna kunnen we gaan schreeuwen over de conservering.'

Meer over