Mild oog voor radeloosheid

Een blubberige man ligt boven op een moddervette vrouw. Ze noemen elkaar 'hufter' en 'teef' en werken hotsend en klotsend aan hun orgasme....

Ronald Ockhuysen

Dit liefdestafereel is typerend voor Sideways. Hoofdpersoon Miles (Paul Giamatti) komt in de vroege ochtend in de slaapkamer terecht, omdat zijn vriend Jack er zijn portemonnee (met trouwringen) heeft laten liggen. Jack lag enkele uren eerder met de dikke dame in bed, waar zij werden betrapt door haar echtgenoot.

Veelzeggender dan de verhaallijn is het beeld dat regisseur Alexander Payne tijdens deze scène laat zien: twee mensen die hun genot halen uit een combinatie van vrijen en schelden, terwijl de stereo heavy metal uitbraakt.

De werkelijkheid in de films van Alexander Payne bestaat uit een misvormde afdruk van de Amerikaanse droom. In zijn wereld bieden hard werken en zelfvertrouwen geen garantie voor een geslaagd leven. Payne toont de Amerikaanse levensstijl bij voorkeur als een wedstrijd, waarin goedbedoelende amateurs aan alle kanten voorbij worden gelopen door geluksvogels die wél met talent zijn bedeeld.

In zijn vorige film, About Schmidt, concentreerde Payne zich op het mislukte leven van de gepensioneerde kantoorklerk Warren Schmidt. Ditmaal richt hij de pijlen op Miles, een man die al in het midden van zijn leven moet vaststellen dat hij zijn kansen op succes heeft gemist. Miles vindt zijn lerarenbaan vreselijk, zijn romans worden niet gepubliceerd, en ook de liefde heeft hem over het hoofd gezien. Hij moet het doen met herinneringen aan zijn ex-vrouw Victoria, die inmiddels hertrouwde met een geslaagde restaurateur van wie ze een kind verwacht.

In Sideways is Miles gekoppeld aan zijn kameraad Jack, een B-acteur die de kost verdient met het inspreken van hypotheekcommercials. Jack staat op het punt in het huwelijk te treden. Voorafgaand aan de grote dag neemt Miles hem mee op een reis langs wijnboerderijen.

Lekker eten en drinken - dát is wat Miles in zijn hoofd heeft. Maar Jack neemt geen genoegen met proeverijen en diners: hij wil het liefst met zoveel mogelijk vrouwen het bed delen.

De kwaliteit van Payne is zijn vermogen dit huis-, tuin- en keukenleed om te buigen tot een mild stemmende komedie. De drankzuchtige en gefrustreerde Miles en diens geile vriend zijn aan het begin van de film niets meer dan egoïsten. Strontvervelende mannen, eigenlijk. Niet in staat over iets anders na te denken dan hun eigen verlangens.

Gaandeweg gebeurt er iets dat het karakter van Miles en Jack doet veranderen. Payne heeft daarvoor geen grote ingreep in het scenario nodig. In plaats daarvan reikt hij met een perfect gevoel voor dosering flarden informatie over zijn personages aan. Zodat zij beetje bij beetje stuntelige mensen worden, wier strapatsen een intens portret vormen van wat eigenlijk twee doodgewone types zijn. Kameraden die verbeten de schijn van een geslaagd leven ophouden, terwijl in hun achterhoofd het besef groeit dat het allemaal minder groots en meeslepend is geworden dan ze eens hoopten.

Sideways is zo'n film waarin de humor schrijnt. Het gaat niet om goed of slecht, maar om de radeloosheid waarmee mensen zichzelf voor de gek houden. Zelfs Miles' passie voor wijn - hij is een man die na een slok beweert dat hij behalve aardbeien en asperges ook een zweem van een Edammer kaas meent te ontwaren - is niets meer dan een afleidingsmanoeuvre. Het is nu eenmaal makkelijker over schillen en afdronk te praten dan over gesneefde idealen en dromen.

Meer over