Met redesign herstelt Mendini het oude ambacht in ere; Italiaaanse ontwerpers keren terug naar de bron

'Redesign', noemt Alessandro Mendini het door hem geleide proces het werk van oude meesterontwerpers te koppelen aan dat van jong talent....

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

AMSTERDAM

Het zaaltje is koningsblauw geschilderd, van onder tot boven, en de schijnwerpers belichten in het aardedonker stoelen, banken en kastjes. Alsof er kostbare schatten van een voorbije beschaving zijn uitgestald.

Toch is die vergelijking zo gek nog niet, want wat er in The Frozen Fountain in Amsterdam bijeenstaat, hoort tot de kern van de Milanese vormgeving. Het betreft herontdekt materiaal uit bourgeois-milieus of bijgestuurde modellen uit de jaren vijftig.

Zoals daar is het stoeltje Sedile del Museo Bagatti Valsecchi. Het is een topstuk uit de vijftiende eeuw uit het gelijknamige museum nabij de Dom. De rugleuning heeft de vorm van een mombakkes en de achthoekige zitting is voorbeeldig houtsnijwerk. Het origineel moet ongetwijfeld van eikenhout zijn, de bewerking die Alessandro Mendini van het stoeltje gemaakt is, is oneerbiedig.

Hij heeft de gele en rode kwast over de vijftiende eeuw gehaald. En zo is de 'Sedile' de mascotte geworden van het designhuis Mastrangelo dat het Milanese meubelambacht in ere wil herstellen. Mendini, vooral bekend van zijn ontwerp voor het Groninger Museum, geldt daarbij als motor.

De 66-jarige architect/ontwerper/filosoof/schilder noemt de opdracht van Mastrangelo 'redesign'. Redesign én organiseren. Hij moest de individualisten van de Italiaanse vormgeving op één lijn brengen. Hij moest ook de jonge talenten koppelen aan de oude meesters. En, niet onbelangrijk, de naam van Mendini is een garantie voor een gezonde afzet.

Redesign is Mendini toevertrouwd - hij bekleedde de Proust-stoel met een pointillistisch dessin -, maar wat betekent het bij de collectie Mastrangelo? 'Ik heb de maat veranderd en naar nieuwe productiemethoden gezocht, zodat stoelen die anders niet voor consumenten zijn weggelegd, de huiskamers kunnen bereiken. Zoals de stoel uit de Scala. Wie wil nou niet thuis op een stoel uit de Scala zitten? Alleen, het origineel is een klapstoel, de zijkant is te smal en de zitting te ondiep. Via redesign maak je zo'n stoel comfortabeler. Je zou het een nieuwe interpretatie kunnen noemen.'

Mendini heeft zich omringd met oude grootmeesters als Castiglioni, Zanuso, Bellini en Boeri, namen waarop de Italiaanse industrie al jaren blind vaart. Daarnaast geeft hij jongeren een kans om zich ambachtelijk te profileren. Anna Gili bijvoorbeeld die een klassieke bank uit de jaren vijftig bijschaafde.

Zo'n opstapje is te prijzen, maar Gili brengt ook de keerzijde ter sprake. Veel vrijheid heb je niet. De Mastrangelo-collectie, zegt ze, typeert de behoudendheid in het Italiaanse bedrijfsleven. 'Wij als jongeren moeten opboksen tegen de oude meesters die nog steeds actief zijn, en de geschiedenis.' Wat er bijkomt, moet wel een bijzondere kwaliteit hebben.

Daarmee is Mastrangelo, hoe schitterend ook gemaakt, een symbool voor de crisis in het Italiaanse design. Want die is er, beamen Mendini en Gili. Daar zijn niet alleen de oude meesters debet aan, die niet van ophouden weten, ook de kwakkelende economie is dat. Industrieën zien, gezien de voorraden, geen reden tot vernieuwing en de overheid steunt de jonge talenten niet. Dat is anders in Nederland, meent Mendini. 'In Nederland produceren jonge ontwerpers zelf. In Italië zijn ze afhankelijk van een fabriek die dat wil doen.'

Hij steekt de loftrompet over het Dutch Design. Het is nieuw, intelligent bedacht, conceptueel van karakter. Wat er misschien aan ontbreekt, is een beetje barok. Maar dat gemis wordt weer goedgemaakt door de ironie.

Intussen zit Italië in het dal. Milaan als 'designpodium' heeft de crisis over zich afgeroepen. Daar presenteert de design-voorhoede zich, om de drie jaar op de Triennale en jaarlijks op de Salone di Mobile. Bedrijven hoeven de elite er maar uit te pikken en kunnen verder achteroverleunen, constateert Gili bitter. Jong Italië moet tegenwoordig met de hele wereld de strijd aanbinden, waar het vroeger het rijk alleen had.

Dat gedrang op de markt, de overdaad aan producten, ze hebben tot gevolg dat design zich uit de markt aan het prijzen is, zegt Mendini. 'Design als trend is een beetje uit. Dat is goed ook. Want het stelt mij althans in staat terug te gaan naar het oude ambacht, naar de bron. Redesign, dus. Dat gaat misschien in tegen mijn ironische opvattingen, maar het leven zit vol contrasten. Redesign zie ik als een experiment.'

Hij heeft er geen moeite mee dat het minder idealistisch is en nauwelijks vernieuwend. 'Het was een uitdaging te kijken of ik klassiek kon ontwerpen. En het is leuk iets functioneels te maken, dat voor de markt bedoeld is, kwaliteit heeft en goed geprijsd is. Ik beschouw het ook als een analyse van oude documenten.'

Het werken aan de editie-Mastrangelo (Italianen stellen een meubelcollectie op één lijn met een literaire uitgave) is een bijna onlogisch vervolg op de droomopdracht die Mendini in Groningen kreeg. Dat museum, na drie jaar uitgegroeid tot een internationale trekpleister, had voor Mendini moeiteloos de poorten geopend. Gedeeltelijk is dat ook gelukt. Volgend jaar gaat een gemeentemuseum van Mendini aan het Lago Maggiore open, en hij werd ook gevraagd een villa in Zwitserland te bouwen. Daar blijft het bij. De architect valt niet voor het vak. Lachend: 'Ik blijf een jong architect.'

'Ik heb verschillende soorten werk. Maar mijn hoofd staat nu naar schilderen. In november gaat bij Mannheim een expositie van mijn schilderijen open. Maar eigenlijk is het liefste wat ik op het ogenblik doe, lezen. Filosofie.' Het Groninger museum, heeft hij geconstateerd, loopt ook met een níeuwe directeur zoals hij het ooit heeft gedacht.

Mastrangelo en Mendini. Frozen Fountain Prinsengracht 629 Amsterdam. Tot 10 november.

Meer over