TheaterrecensieNiemand Anders

Met ‘Niemand anders’ tekent Micha Wertheim opnieuw voor een vindingrijk theaterexperiment ★★★★☆

Waar de cabaretier bij zijn voorstelling Ergens anders (2016) zelf niet op het toneel verscheen, blijft deze keer de zaal leeg.

Micha Wertheim speelt ‘Niemand anders’ in het Oude Luxor in Rotterdam. Beeld Gijsbert van der Wal
Micha Wertheim speelt ‘Niemand anders’ in het Oude Luxor in Rotterdam.Beeld Gijsbert van der Wal

‘Soms moet je ergens anders zijn om jezelf echt te laten zien.’ Het was een sleutelzin uit Ergens anders, de spraakmakende voorstelling die cabaretier Micha Wertheim opvoerde in het najaar van 2016. Bij dat unieke experiment waren de zalen door het hele land goed gevuld met publiek, maar bleef Wertheim zelf afwezig. Hij liet een grappig robotje het toneel oplopen om het woord te doen, en verzocht mensen uit het publiek om via een lp of een cassettebandje audiofragmenten in te starten, waarin Wertheims stem te horen was. Er ontspon zich een intrigerend verhaal over aanwezig en afwezig zijn. Wertheim vertelde hoe hij soms kon huilen door fictie, zoals bij het luisteren naar een audioboek in de auto, en dat tranen juist uitbleven bij een verdrietig moment in het echte leven. De aparte vorm ondersteunde de inhoud, zoals vaker het geval is in de voorstellingen van Wertheim.

Vijf jaar later geeft de lockdown Wertheim alle aanleiding om het concept van Ergens anders om te draaien: in zijn nieuwe show staat Wertheim zelf op het podium, maar blijft de zaal leeg. Woensdagavond werd de korte tournee van Niemand anders afgetrapt in Rotterdam: via het gebruik van drie laptops en zeven livestreams zagen 350 nieuwsgierige deelnemers Micha Wertheim over het podium van het Oude Luxor Theater schuifelen. In dit technisch erg knap uitgevoerde concept zie je vanuit huis boven in je scherm drie camera’s vanuit het theater, en onderin vier wisselende beelden van medetoeschouwers (het publiek wordt verzocht de webcam aan te zetten). Hoewel die onderste shots soms een beetje afleiden van Wertheims vertelling, is het erg leuk om zo ook de andere toeschouwers en hun thuissituatie te kunnen zien. Soms schuift er een kat door het beeld en wordt er nog een wijntje ingeschonken – het werkt allemaal sfeerverhogend.

Micha Wertheim neemt het woord en vertelt ons hoe hij de lockdown doorkomt en de gekte en het ontsporen op afstand probeert te houden. Hij is verwoed aan het fietsen geslagen, een activiteit die mooi wordt verbeeld als hij op een hometrainer gaat zitten en op het scherm achter hem het landschap voorbijtrekt. Wertheim fietst om niet over de toekomst van de wereld te hoeven nadenken en om de depressie voor te blijven. Getuige de steeds extremere fietstochten van anderen die hij kan volgen via de app Strava is hij niet de enige.

In een ander shot zit Wertheim in zijn werkkamer, waar hij wordt vergezeld door enkel een gele lachzak, die het uitschatert bij zijn droge oneliners. Zoals vaker in zijn werk analyseert Wertheim de werking van theater en comedy. Hij vertelt over de introductie van de lachband in de televisiewereld en komt zo uit bij de essentie van theater: de gezamenlijke ervaring, de verbondenheid die je voelt door met een groep mensen te lachen om dezelfde grap. Mensen zijn kuddedieren, ze hebben een kudde nodig om zich veilig te voelen, filosofeert Wertheim. In coronatijden zijn mensen hun ‘lachband’ kwijtgeraakt, en dan heb je ook nog die mondkapjes, waardoor je niet kunt zien of iemand wel of niet lacht, of een blik van verstandhouding deelt.

Met zijn onlinevoorstelling ‘Niemand anders’ tourt Micha Wertheim in februari 2021 langs lege theaterzalen. Beeld Gijsbert van der Wal
Met zijn onlinevoorstelling ‘Niemand anders’ tourt Micha Wertheim in februari 2021 langs lege theaterzalen.Beeld Gijsbert van der Wal

Wertheim leest ook voor uit zijn aantekeningen van het voorbije jaar; de ene inval is iets beter en origineler dan de andere. Maar wat kan hij überhaupt nog toevoegen aan de coronaverhalen? Lastig, want iedereen maakt immers min of meer hetzelfde mee – een punt dat Wertheim dan wel weer geestig illustreert met een tirade tegen de zwaartekracht, nog zoiets waar ieder mens ‘last’ van heeft, ‘maar je hoort er nóóit iemand over’.

De wisselende shots en gevarieerde verhalen houden de voorstelling dynamisch, en gaandeweg zitten er een paar erg geslaagde (en interactieve) verrassingen in Niemand anders. Met succes fungeert Wertheim op deze avond als een soort Nils Holgersson, de Zweedse tekenfilmfiguur die op zijn gans naar de zon vloog. Hij liet Micha zich als kind minder eenzaam en onveilig voelen, door vanaf het scherm naar hem te zwaaien.

Net als Ergens anders is de ultieme tegenhanger Niemand anders een vindingrijk theaterexperiment geworden. Het is zeer welkom in deze tussentijd, tot het moment dat we weer in een volle zaal kunnen plaatsnemen voor die broodnodige gezamenlijke ervaring.

Niemand anders

Cabaret

★★★★☆

Door Micha Wertheim. Redactie Gijsbert van der Wal.

10/2, Oude Luxor Theater, Rotterdam. Tournee t/m 27/2.

Ter vervanging van het Leids Cabaret Festival
Zaterdagavond 13 februari speelt Micha Wertheim zijn voorstelling Niemand anders in een lege Leidse Schouwburg, als vervanging van de finale van het Leids Cabaret Festival. Wegens corona is de jaarlijkse jacht naar cabarettalent afgelast. Wel is er een vervangend programma.

De volledige uitzending van het radioprogramma Spijkers met koppen (NPO Radio 2, 12.00-14.00 uur) is gewijd aan het festival. Daarin vertellen de finalisten van 2020 hoe het ze vergaat en wordt de inschrijving voor de editie van 2022 geopend.

Ook wordt er een nieuwe prijs uitgereikt: de Gouden Kies, voor ‘een organisatie of persoon die belangrijk is voor het cabaret in Nederland’ en die een ‘onmisbare en betrouwbare schakel in het geheel vormt’. De prijs is een eerbetoon aan de in december overleden Harry Kies, voormalig impresario en oprichter van het Leids Cabaret Festival.

Meer over