interview

Met het Snaar Festival verbindt Merel Vercammen haar twee liefdes: ‘Fascinerend hoe muziek inwerkt op het brein’

Op het nieuwe, eendaagse festival over muziek en wetenschap staat onder meer een mini-opera over Einstein en de voorstelling Word je slimmer door muziek? op het programma.

Guido van Oorschot
Violist Merel Vercammen Beeld Maarten Delobel
Violist Merel VercammenBeeld Maarten Delobel

Op de middelbare school stond Merel Vercammen voor een dilemma. Wat wilde ze later worden, musicus of wetenschapper? ‘Ik kon niet meteen kiezen, dus ging ik viool studeren aan het conservatorium en wiskunde aan de universiteit.’

Uiteindelijk won de muziek. En sinds een paar jaar trekt Vercammen (33) de aandacht met eigenzinnige albums, uitmuntend vioolspel en verrassende improvisaties. Maar de wetenschap bleef lonken en nu is er Snaar, een eendaags festival over wetenschap en muziek, dat een tweejaarlijkse traditie belooft te worden. Zaterdag is de primeur in het Utrechtse TivoliVredenburg.

Zoiets bestond nog niet. Hoe kwam u op het idee?

‘Dat gebeurde twaalf jaar geleden al, toen ik studeerde aan het Royal College of Music in Londen. Als ik vanaf het metrostation over Exhibition Road naar het conservatorium liep, kwam ik langs het Natural History Museum, het Science Museum en een technische universiteit. Even verderop lag de Royal Albert Hall, de beroemde muziekzaal. Ik dacht: waarom doen die instituten nooit iets samen? Ik heb een poging gewaagd, maar mijn wilde plannen liepen stuk op de indirectheid van de Engelse cultuur.’

Wordt een dag rond muziek en wetenschap niet gortdroog?

‘Dat probeer ik natuurlijk uit alle macht te vermijden. Aan een voorstelling rond muzikaliteit en erfelijkheid doet bijvoorbeeld het popduo Clean Pete mee, oftewel de tweeling Loes en Renée Wijnhoven. Als hoogleraar Henkjan Honing komt vertellen over de muzikaliteit van dieren, speelt een pianist er nieuwe muziek bij. Verder zijn veel voorstellingen interactief. Zo kun je een zelftest doen rond muziekvoorkeur en persoonlijkheid.’

Merel Vercammen Beeld Maarten Delobel
Merel VercammenBeeld Maarten Delobel

Hebt u nooit gedacht: waar ben ik aan begonnen?

‘Haha, zéker de laatste weken. Alles komt nu samen en soms is dat ontzettend druk. Maar ik heb aan de voorbereiding ook veel voorpret beleefd. Zat ik opeens te zoomen met wetenschappers van Nikhef, het nationaal instituut voor subatomaire fysica. Ik heb drie jaar wiskunde gestudeerd, maar van deeltjesfysica weet ik niks.’

Wat voor voorstelling levert dat op?

‘Een wetenschapper legt uit dat subatomaire deeltjes zich gedragen als een snaar. En de contrabassist James Oesi speelt daar improvisaties bij. Het optreden besluit met een nieuw stuk dat de componist Henryk Golden op de snaartheorie heeft gebaseerd.’

Beïnvloedt de wetenschap u als musicus?

‘De studie wiskunde heeft mijn analytische vaardigheden absoluut ontwikkeld. Ik ben complexe muziek beter gaan begrijpen, zoals de ingewikkelde fuga’s van Bach. Verder heb ik een master in de muziekcognitie. Hoe muziek inwerkt op het brein fascineert me mateloos. Uit wetenschappelijk onderzoek is een interessant effect gebleken. Als je in een vrolijke bui naar vrolijke muziek luistert, of in een droevige bui naar droevige muziek, kunnen je cognitieve prestaties tijdelijk verbeteren.

‘De voorstelling Word je slimmer door muziek? experimenteert daarmee. Bezoekers doen eerst een testje rond hun gemoedstoestand en daarna een korte IQ-test, met een ruimtelijke-inzichtvraag en een geheugenvraag. Na het concert volgt een nieuwe IQ-test.’

Merel Vercammen Beeld Maarten Delobel
Merel VercammenBeeld Maarten Delobel

Een illustratie van de vermaarde wetenschapper Albert Einstein is het campagnebeeld van uw festival.

‘Hij kreeg honderd jaar geleden de Nobelprijs. Maar belangrijker: zijn leven bleek een ingang te bieden om het festival toegankelijker te maken. De componist Mathilde Wantenaar heeft haar nieuwe mini-opera Dear Professor Einstein deels gebaseerd op zijn biografie, met als climax de atoombom op Hiroshima. De andere verhaallijn ligt in de historische brieven die Einstein heeft geschreven aan kinderen. Daarin beantwoordt hij hun vragen over het leven met veel wijsheid.

‘Einstein speelde trouwens ook viool. Hij zei zelfs dat hij uit muziek meer plezier haalde dan uit de wetenschap. Online vond ik het programmaboekje uit 1934 van een concert in New York waarin hij heeft meegespeeld. Het was een benefietconcert voor collega’s die Einstein in nazi-Duitsland had achtergelaten, met muziek van Bach, Mozart en Beethoven.

‘Eén anekdote krijg ik helaas niet bevestigd. Einstein zou eens hebben gemusiceerd met de beroemde violist Fritz Kreisler. Toen Einstein uit de bocht vloog, vroeg Kreisler: wat is er aan de hand professor, kunt u niet tellen?’

Snaar Festival

Utrecht, TivoliVredenburg, 28/5.

Snowball, de kaketoe

Hij werd een hit op YouTube: Snowball, de dansende kaketoe. Hij swingt en headbangt in de maat op muziek van Queen, de Backstreet Boys en Michael Jackson. Zo leverde Snowball het bewijs voor de theorie dat ritmegevoel niet is voorbehouden aan de mens. Voor het Snaar Festival schreven drie compositiestudenten nieuwe muziek op Snowballs bewegingen. De stukken worden gespeeld door de pianist Mengjie Han.

Meer over