Moet u zien

Met Girls & Boys speelt Hadewych Minis haar grootste angst: ‘Mijn kinderen kunnen niet komen kijken’

Actrice Hadewych Minis nam zich voor méér te doen voor vrouwen, en prompt viel het stuk Girls & Boys op haar mat, over een vrouw die haar kinderen verliest en de agressie van mannen. Het kwam akelig dicht bij huis: ‘Uiteindelijk sta je daar als moeder toch je grootste angst te spelen.’

Herien Wensink

‘Staat ze hier?’ Actrice Hadewych Minis (44) strekt haar arm uit op schouderhoogte, en aait de lucht. ‘Zo hoog ongeveer, hè?’ Regisseur Daria Bukvić knikt. Daar, moet het publiek zich straks voorstellen, staat Lea, de 9-jarige dochter van het personage dat Minis speelt in de solovoorstelling Girls & Boys bij Toneelgroep Oostpool.

Hadewych Minis  Beeld Marie Wanders
Hadewych MinisBeeld Marie Wanders

Op het toneel zal Minis als naamloze vrouw, een moeder, met haar twee denkbeeldige kinderen spelen: naast Lea ook Danny van 4. Met haar dochter zal ze fictieve wolkenkrabbers bouwen (‘O, in New York? Cool.’), terwijl ze ondertussen haar zoon op een constructieve manier bij het spel betrekt: ‘Nee lieverdje, je hebt geen pistool, timmermannen hebben geen pistolen.’

Tussendoor probeert ze hen nog een beetje op te voeden: ‘Danny! Je moet dat opeten, niet aantrekken!’ En dit dus allemaal terwijl die kinderen daar helemaal niet zíjn. Het is een masterclass verbeeldingskracht die Minis hier etaleert, op een middag in een donkere repetitieruimte in Arnhem. Maar ook een emotionele krachttoer, waarvan ze ’s nachts soms wakker ligt. Want de kinderen zijn er niet zomaar niet.

In een scène zo ijzingwekkend dat hij je hart een tel doet stoppen, mengt schrijver Dennis Kelly plotseling de in het theater gangbare suspension of disbelief (we aanvaarden iets te geloven wat er zichtbaar niet is of niet kan) met een al te reële, gruwelijke werkelijkheid: die van het gezinsdrama.

Terwijl de vrouw is verwikkeld in het spel met haar kinderen, stopt ze plots en kijkt het publiek aan. Ze zwijgt. Dan zegt ze: ‘Ik weet dat ze hier niet zijn, hoor. Ik weet dat ze…’ Korte stilte. ‘… dood zijn.’

Minis: ‘Ik krijg het nog altijd koud als ik die woorden zeg.’

Actrice en zangeres Hadewych Minis was eigenlijk gestopt met acteren in toneelstukken van anderen. In 2012 verliet ze het ensemble van het toenmalige Toneelgroep Amsterdam (nu ITA) om te werken aan een solocarrière die deels draaide om haar muziek: Minis schrijft, zingt en speelt basgitaar. Rondom die muziek creëert ze haar eigen shows, zoals Minis Plus (2018), waarin ze flamenco danste op de #MeToo-speech van Oprah Winfrey, of Hadewych doet de dames (2020) waarmee ze een ode bracht aan Nederlandse zangeressen toen en nu. Minis won twee keer een Gouden Kalf en speelde in films en series als Borgman, Toni Erdmann, Hollands Hoop en Bloed, zweet en tranen. Momenteel is ze te zien in de Netflix-film Forever Rich.

‘Toen ik net stopte bij TA was dat natuurlijk eng; mensen verklaarden me voor gek. Maar niet lang daarna had ik een bloeiende freelancepraktijk. Ik vind het heerlijk om zingen, maken en acteren te combineren, dus mijn gevoel was: missie geslaagd.’

Tot er toch weer iets ging knagen. Misschien was het haar leeftijd, het moederschap of de naweeën van #MeToo – hoe dan ook: ‘Opeens vroeg ik me af: doet het er genoeg toe, wat ik doe?’ Want met haar werk biedt ze mensen misschien plezier, escapisme, troost. ‘Maar ik kreeg het verlangen om van méér betekenis te zijn, voor, ik weet niet, de wereld.’

En prompt stuurde Daria Bukvić, regisseur en artistiek leider van Toneelgroep Oostpool, haar dit stuk van Kelly uit 2018. Een geestige, snoeiharde, schokkende en diep ontroerende monoloog over een maatschappelijk prangend thema: geweld van mannen tegen vrouwen. In dit geval een man die zijn twee kinderen vermoordt, uit wraak op zijn vrouw.

Minis: ‘Zo’n wraakactie noemen we het Medea-complex, naar de kindermoordenares uit de Griekse mythologie. Maar in 83 procent van de gevallen zijn het mannen die dit doen.’ Ze las het stuk, huilde, en besloot direct om het te spelen. ‘Ik wil dit zó graag vertellen: het is zo belangrijk voor vrouwen – én mannen – dat ze dit horen. Het klinkt gek, maar ik voel me tijdens het spelen ook nauwelijks actrice, meer een soort doorgeefluik van een heel belangrijk verhaal.

‘Er gebeuren zó veel shitdingen met vrouwen! Nog steeds veel te veel! Dus daar ga ik me op storten. Dat is wat ik wil. Ik wil er meer zijn voor andere vrouwen.’

Wat Kelly aankaart op toneel, in een tekst die via de humor heel langzaam opbouwt naar de onaanvaardbare climax, is hoe minderwaardigheidsgevoelens bij een man onverwachte agressie kunnen opwekken. Uit afgunst, controledrang, bezitterigheid. De man in het stuk is geen crimineel, geen klootzak. Hij is aardig, enthousiast en gul; hun ontmoeting in de rij voor een Easyjet-vlucht past moeiteloos in een romcom. Aanvankelijk stimuleert hij zijn vrouw in al haar ambities. Maar terwijl haar carrière een vlucht neemt, stort zijn bedrijf in elkaar: personeel op straat, mislukking; vernedering. Zo gaat het van kwaad tot erger, tot het allerergste.

Minis heeft thuis ook een zoon en een dochter, van bijna dezelfde leeftijden. En hoewel acteurs hun rollen vaak prima kunnen scheiden van hun persoonlijke leven, viel dat haar deze keer zwaar. ‘Er zit een passage in waarin mijn personage zeer gedetailleerd beschrijft hoe hij het heeft gedaan. En het lukte me maar niet om die tekst te leren. Om zo’n passage goed te onthouden en technisch te kunnen maken, moet je er eerst echt wel even in afdalen. Maar mijn hoofd wilde daar gewoon niet heen.’

Uiteindelijk sta je daar als moeder toch je grootste angst te spelen, zegt ze: dat je je kinderen verliest. ‘Elke avond als ik ze in bed een kus ga geven, ben ik bang dat ze koud zijn. Elke keer, altijd al. Dus ergens moet het ook zo zijn, dat ik deze rol nu speel. Om die enorme angst te laten smelten.’

Ingewikkeld was het wel dat ze thuis nu haar tekst niet hardop kon leren, zoals ze gewend is. ‘Ik heb mijn kinderen niet verteld waar dit over gaat. Normaal gesproken komen ze altijd kijken, maar dat kan nu gewoon echt niet.’

Onder de oppervlakte van die gruwelijke gebeurtenis kaart Kelly belangwekkende thema’s aan over mannelijkheid en agressie, macht en geweld. Dat doet hij onder meer door in hun spelletjes het verschil tussen de kinderen te tonen: Lea wil bouwen, creëren, Danny wil slopen, vernietigen. In zijn stuk stelt Kelly zich de vraag of geweld intrinsiek bij mannen hoort.

In één scène somt Minis een hele reeks dictators, massamoordenaars, legerleiders, veroveraars en andere slechteriken op. Tijdens de repetitie vergist ze zich: ‘Mussolini, Mao Zedong. Aletta de Hun.’ Bukvić klapt dubbel van het lachen. ‘Atilla! Het is Atilla de Hun. En Aletta Jacobs.’ Een feministische verspreking.

Toch is het stuk niet gemakzuchtig ‘anti-man’, vindt Minis. ‘Het is nota bene door een man geschreven, een man die zich met veel empathie in vrouwen heeft verdiept. Hij heeft deze vrouw echt gevat in al haar facetten: haar humor, warmte, talent, haar onzekerheid, haar ambitie. Er zitten zelfs van die typisch vrouwelijke gedachtekronkels in, waarvan ik dacht: hoe weet hij dit?’

 Hadewych Minis 
 Beeld Marie Wanders
Hadewych MinisBeeld Marie Wanders

Daarbij komen er ook een paar belangrijke mannelijke personages in voor, bij wie de vrouw steun en begrip vindt. Want, en dat is nog het allermooiste aan dit stuk, vindt Minis, het eindigt niet met de tragedie. ‘Het is niet bam! – afschuwelijk drama, en doek. Zodat de toeschouwer achterblijft met een gevoel van: Jezus, wat vreselijk dat mannen dit doen.’

Nee, het eindigt met hoe haar personage doorgaat. Ze ademt, ze zet één voet voor de andere. Ze krijgt hulp. Ze heeft haar humor nog. Minis: ‘Dit stuk maakt invoelbaar dat je, wat je ook meemaakt, kúnt doorleven, in en met liefde. Het is een ode aan haar veerkracht, aan onze veerkracht. Kelly confronteert het publiek met het geweld dat mannen ons soms aandoen. Maar hij laat óók zien hoe goed mensen voor elkaar kunnen zijn, vrouwen én mannen.

Girls & Boys van Dennis Kelly in regie van Daria Bukvić bij Toneelgroep Oostpool. Première 20/11, Stadstheater Arnhem. Tournee t/m 12 februari 2022. toneelgroepoostpool.nl

Girls & Boys met Carey Mulligan

De oerversie van het stuk Girls & Boys van Dennis Kelly werd in 2018 in The Royal Court in Londen opgevoerd door actrice Carey Mulligan (An Education, The Great Gatsby, Promising Young Woman). Britse kranten prezen haar ‘verontrustende emotionele transparantie’ en krachtige, overtuigende optreden. Daarna kreeg het succesvolle stuk met Mulligan een Amerikaanse remake. The Hollywood Reporter schreef: ‘Iedereen die geïnteresseerd is in de kunst van het toneelspelen, moet dit verplicht gaan zien.’

Via audible.com is de voorstelling met Mulligan als hoorspel te beluisteren.

Meer over