Met een glimlach jezelf lekker pijn doen

Happy slapping oké. Dat snapt geen weldenkend mens. Je minder begaafde buurjongetje slaan en dat van een afstandje filmen. Logisch dat Youtube dat soort filmpjes verwijdert, en de rechtbank het aanpakt....

Wieteke van Zeil

De televisie is ervan vergeven. Van Fear Factor tot Try before you die, waarin ‘gewone mensen’ en celebreties de grenzen van het dragelijke opzoeken. Te weinig spanning in hun dagelijks leven, waarschijnlijk. Sinds de jaren negentig is Jackass immens populair en Youtube-spin offs van gewone zielen doen het nog altijd goed.

Pijn, pijn, pijn. We vinden het sinds Steve-O en Johnny Knoxville zó gewoon dat mensen zichzelf met een grote glimlach zoveel mogelijk pijn doen op MTV en andere zenders, dat je haast vergeet dat zoiets tien jaar geleden idioot en shockerend was. Zelfpijniging als humor is volledig gemeengoed geworden.

Niet dat Knoxville en Steve-O onbetreden paden belopen. Hoe absurd de Jackass-films ook ooit nog waren (Jackass 2.5 kwam onlangs uit), helemaal los van de filmgeschiedenis staan ze niet – zie bijvoorbeeld de close-upscène waarin Steve-O een bloedzuiger in zijn linkeroog geplaatst krijgt. Een bijna perfecte re-enactment (heruitvoering) van de ranzige scène in Luis Buñuels Un chien andalou uit 1929, waarin een vrouw een scheermes door haar linkeroog getrokken krijgt. Maar dat was natuurlijk surrealisme, en dus niet echt.

Over re-enactment gesproken. Performancekunstenares Marina Abramovic is weer helemaal terug. De oorspronkelijk Servische kunstenares die in de jaren zeventig voor opschudding zorgde door op rituele manier via zelfpijniging de grenzen van haar lichaam en identiteit op te zoeken, gaat binnenkort in New York een performanceschool starten. Van haar serie Seven Easy Pieces (2005) maakte ze onlangs een documentaire. Ze voert daarin re-enactments uit van belangrijkste performances van de jaren zeventig, waarin het lichaam centraal staat – van onder meer Bruce Naumann, Vito Acconci en haarzelf. In 2010 krijgt ze een groot overzicht in het New Yorkse MoMA.

Haar oude performances, waarin ze onder meer een pentagram in haar buik snijdt, urenlang naakt op een blok ijs ligt, zich naakt tot bloedens toe met een zweep slaat en een rauwe ui eet, komen in deze tijd van Jackass en Fear Factor in een heel nieuw licht te staan.

In 2010 valt te zien welke betekenis ze dan zullen krijgen. De moraal is verschoven. Je bent niet meer gek als je jezelf wat aandoet. Het hogere doel hoeft niet meer zelfkennis, ritueel of een maatschappelijke klacht te zijn. Plezier om pijn is genoeg.

Meer over