Met alles fucken om de witte man vooruit te helpen

Loes Reijmer werpt in deze rubriek een blik op onlinecultuur.

Loes Reijmer
Studenten die wel door mochten op Harvard. Beeld reuters
Studenten die wel door mochten op Harvard.Beeld reuters

Balen hoor. Ben je net toegelaten tot een van de meest prestigieuze universiteiten ter wereld, word je er alweer afgeschopt nog voordat je één voet op het campusgazonnetje hebt gezet.

De Amerikaanse topuniversiteit Harvard heeft de toelating van tien aankomende studenten ingetrokken. Zij hadden smakeloze memes gedeeld in een Facebookgroepchat met toekomstige studiegenoten.

Toch maar een beschrijving: een plaatje van een op zijn tanden bijtende Spongebob met daarbij de pedofilievierende tekst 'als je bijna klaarkomt, maar beseft dat haar ouders je kunnen horen door de babyfoon'. Er zijn mopjes over de Holocaust, moslims die sterven bij droneaanvallen, Mexicanen die zelfmoord plegen. En nog iets over erecties op uitvaarten en, wel ja, over erecties bij het horen van kindermishandeling (de erectiedichtheid is nou eenmaal hoog op internet).

Leuk, hè.

Jullie begrijpen het niet, zegt een 18-jarige deze maand in Vrij Nederland over de cultuur op fora als 4chan, de plek waar dit soort memes vandaan komen. En met 'jullie' bedoelt hij vooral journalisten die af en toe hun nuffige neusjes om de hoek steken om te concluderen dat het stinkt.

Volgens de jongen - hij heeft op het gymnasium lekker leren filosoferen - is het 'metamodernisme' als reactie op het postmodernisme. Door 'met alles te fucken' kunnen de jonge mannen die hun dagen online doorbrengen 'dealen met de betekenisloosheid'. Vooruit, geeft hij na enig aandringen toe, er zitten ook racisten en seksisten bij.

Die ambivalentie, de combinatie van het nietszeggende fucken en sterke ideologische gedrevenheid, is kenmerkend. Ik geloof best dat sommige harde grappen niet meer zijn dan dat. Voor de goede verstaander althans, die we dan maar even wit, man en babyfoonloos noemen. Maar deskundigen op het gebied van onlinecultuur wijzen erop dat die ironische vorm ook een vehikel is. 'Radicaal-rechtse bewegingen maken gebruik van de rebellie en afkeer van politieke correctheid bij jonge mannen', schrijven onderzoekers van Data & Society in een onlangs verschenen rapport. 'Met ironie en kennis van internetcultuur verspreiden ze hun boodschap van witte superioriteit, islamofobie en vrouwenhaat.'

Daar doen die bewegingen zelf niet geheimzinnig over. De neonazi Andrew Anglin formuleert op The Daily Stormer de strategie van de alt-rightbeweging. 'We leven in een nihilistisch tijdperk', schrijft hij. 'Ik ben er daarom van overtuigd dat ons absoluut idealisme verpakt moet worden als ironie. Anders wordt het niet serieus genomen.'

Bijkomend voordeel van ironie is dat je nergens op aangesproken kunt worden. Het is immers een grapje, toch? Tut, tut, niet zulke lange tenen. Maar steeds hetzelfde voorbij zien komen leidt tot normalisering van de boodschap. De gewezen Harvard-studenten dachten blijkbaar al dat de wereld één groot 4chan is. De zaak is een intrigerende botsing tussen het online Wilde Westen en een universiteit waar wél een ondergrens geldt.

Sinds de overwinning van Trump is duidelijk dat de alt-rightbeweging een factor van betekenis is. Het is weliswaar een containerbegrip voor libertarisch rechts tot extreem-rechts, maar met duidelijke gemene delers: achter de nihilistische façade schuilt een zwartgallig wereldbeeld met minderheden en feministen als grote vijanden. Die zouden er immers op uit zijn om de witte man te verzwakken. Niet elke memeplaatser zal die ideeën delen, maar de onderzoekers van Data & Society maken zich wel zorgen over de snelheid waarmee ze zich verspreiden.

Het ligt vast aan mijn lange tenen (waarvan de nagels, ik zeg het er maar even bij voor de heer Hiddema, altijd keurig roodgelakt zijn), maar ook hier zie ik signalen dat dit soort ideeën voorzichtig postvatten. Bij de parlementariër die feministen met een ironisch lachje slonsjes met 'onwelriekende gleuven' noemt. Of de blogger die ervan overtuigd is dat mannen 'aan het randje van de afgrond staan'. Nee, echt alt-right is het nog niet. Laten we zeggen: een homeopathische verdunning ervan.

Meer over