Meneer Johan is niet neurotisch. Hij is Frans

Philippe Dupuy en Charles Berberian komen uit Frankrijk en zijn de scheppers van de stripfiguur Monsieur Jean, hier beter bekend als Meneer Johan....

Van onze medewerker door Joost Pollmann

Stil geluk is de titel van het onlangs verschenen vierde deel, dat in Frankrijk is bekroond met de Alph'art voor het beste stripalbum van 1998. In tegenstelling tot de vorige albums, waarin steeds verschillende episoden uit het leven van Meneer Johan werden behandeld, bestaat dit laatste boek uit één lang verhaal. Het is hecht gestructureerd rond het thema 'femme fatale', en deze verleidster duikt op in de gedaante van sirene, zeemeermin en vissenvrouw.

Kort gezegd gebeurt er het volgende: Johan heeft een vriendin Cathy die de relatie verbreekt en naar New York vertrekt. Om haar terug te winnen reist Johan haar achterna en doet een aanzoek op de kade van Battery Park. Gelukkig, de feeks is getemd. Dat is de graat van het verhaal, de uitwerking van het sirene-thema gaat verder.

Dupuy en Berberian houden van een lichte en humoristische toon. Eigenlijk staan ze dicht bij Woody Allen, en dan vooral bij de Allen van Manhattan. Alle bekende ingrediënten komen we tegen: ontmoetingen in musea, gesprekken in restaurants, mislukte liefdes, irritante vrienden, odes aan het stadsleven, intellectueel gedoe, gepieker en slapeloosheid. Maar Meneer Johan is niet neurotisch. Hij is Frans.

Hij heeft een groot talent om zich te ergeren - aan lawaaiige kinderen, aan zijn roddelzieke conciërge, aan zichzelf - maar uit zijn vel springen doet hij (bijna) nooit. Daarvoor is hij te afstandelijk, te beheerst. Johan mag zich graag omringen met mooie en frêle vrouwen, maar vertoon van hartstocht maakt hem bang. Hij blijft liever rationeel.

Ageren, reageren, afreageren doet hij in zijn dagdromen en in zijn nachtmerries. Meestal zijn het middeleeuwse belegeringsscènes, waarin wanhopige soldaten (allemaal met het gezicht van Johan) per katapult worden bestookt met pizza's, of met baby's, al naar gelang de fixatie van het moment. Het is vermoedelijk deze aandacht voor Johans psychologische gesteldheid die maakt dat de strip ook door veel vrouwen wordt gelezen. Voor een strip is dat een groot compliment.

Dupuy & Berberian maken deel uit van wat wel de Ecole Pigalle wordt genoemd. Hiertoe behoren ook vermaarde tekenaars als Loustal, Avril, Petit-Roulet en Chaland, die in de jaren tachtig allen in dezelfde Parijse wijk woonden of werkten.

Maar belangrijker dan de plek is de mentaliteit: hoe verschillend de karakters van deze tekenaars ook zijn, ze munten uit door hun elegante en verzorgde stijl, die ze gebruiken voor het weergeven van levensechte personages in smaakvolle interieurs en sfeervolle exterieurs.

Meneer Johan is in een prettige, zwierige lijn getekend, die soms doet denken aan de stijl van The New Yorker in de jaren vijftig. Johans gezicht bestaat uit a) een neus die fors maar gaaf is als een peer, b) een mondje dat ergens schuin onder die neus wordt weergegeven als stipje of streepje, en c) een kuif die als een springveer de wereld in wipt. Een karikatuur, kortom.

In de loop van de vier albums die van Meneer Johan zijn verschenen, is zijn uiterlijk echter realistischer geworden. Hij wordt door Dupuy & Berberian ruwer en schetsmatiger getekend, en niet voor niets. Zo willen ze tot uitdrukking brengen dat hij volwassener is geworden, rijper. Meneer Johan heeft een kleinere neus gekregen, maar een groter verantwoordelijkheidsbesef.

Duo's komen in de stripwereld veelvuldig voor, maar meestal gaat het om een tandem van tekenaar en scenarist. Dupuy en Berberian, die al sinds 1982 samenwerken, kennen die taakverdeling niet. Ze vatten hun werkwijze samen als een soort ping-pong, waarbij iedere tekenaar in zijn eigen atelier de voorstellen van zijn compagnon bekritiseert en bijvijlt. Hun inbreng is volstrekt gelijkwaardig. Je zou denken dat zoiets alleen lukt als beide heren zichzelf kunnen wegcijferen, maar desgevraagd verklaren ze wel degelijk over een groot ego te beschikken en bombarderen hun oeuvre daarom tot 'superego'.

Onder de titel 'Monsieur Jean à Amsterdam' is de komende weken een groot aantal zwartwit-tekeningen van Dupuy en Berberian te zien in Galerie Lambiek. Het zijn niet-ingekleurde platen voor Meneer Johan, dus de sfeer uit de albums ontbreekt. Maar de tentoonstelling bevat naast strips ook kleurrijke reclame-ontwerpen voor het wijnhuis Nicolas. Deze affiches onderstrepen niet alleen het grafisch talent van de heren Dupuy en Berberian, maar ook hoe Frans ze zijn.

Meer over