Fotoserie

Meeloeren met het begin van een gezin

null Beeld Josefien Tondeleir
Beeld Josefien Tondeleir

Een automatische fotocamera in haar huis volgde Josefien Tondeleir rond de geboorte van haar dochter. Het project werd veel meer dan alleen het vangen van herinneringen.

‘Het is eigenlijk een beetje gek dat ik mijn eerste fotoboek uitbreng met daarin nauwelijks foto’s die ik echt zélf heb gemaakt.’ Voor haar project Nest legde de Belgische fotograaf Josefien Tondeleir de laatste weken van haar zwangerschap en de eerste negen maanden van haar moederschap vast.

Ze hing twee automatische wildcamera’s op, eentje in de slaapkamer, de ander in haar ‘bevalkamer’. ‘Ik wilde thuis bevallen en toen ik mijn ‘nest’, dus de kamer met het wiegje, inrichtte kwam ik op het idee. Zo kon ik momenten en herinneringen vastleggen zonder er actief mee bezig te zijn. In het begin vond ik de camera’s wel spannend want je hebt geen invloed op de beelden, heel anders dan wanneer je zelf fotografeert. De camera’s stonden zo ingesteld dat ze foto’s begonnen te maken zodra ze een beweging detecteerden. Ik vergat ze soms aan te zetten en had niet altijd zin om vastgelegd te worden. De lichtgevoelige apparaten stonden vaak ook ’s nachts aan. Dat leverde grappige zwart-witfoto’s op van hoe we bewogen in onze slaap.’

De camera’s hoorden bij de dagelijkse routine van het leven van Tondeleir en haar partner. ‘Soms vergaten we ze, maar soms ergerde mijn partner zich eraan, bijvoorbeeld als er spanning tussen ons was en de camera dan ook nog eens op hem gericht stond. Dan werd hij ook boos op die camera.’

null Beeld Josefien Tondeleir
Beeld Josefien Tondeleir

Ook de avond waarop de weeën beginnen werd geregistreerd. ‘De foto’s van die avond kon ik pas na een maand ­bekijken. De pijn van de bevalling zat tot die tijd nog in mijn lijf. Ik voelde me na de bevalling heel belabberd. Ik was licht ingescheurd, dus plots zit je met hechtingen daar beneden, je kunt die eerste uren nog niet goed op je benen staan, mijn blaas zat overvol en moest gekatheteriseerd worden. Die ­medische zaken waar je op voorhand niet bij stilstaat, vond ik overweldigend. Bij een volgend kind ben ik daar mentaal beter op voorbereid.’ Tondeleir moest uiteindelijk vanwege de zware bevalling naar het ziekenhuis dus de geboorte van haar dochter Merel is niet op camera vastgelegd.

Het project werd uiteindelijk veel meer dan alleen het vangen van herinneringen. Ouderschap wordt volgens Tondeleir geromantiseerd, terwijl het ook, zeker aan het begin, een periode van uitputting is. ‘Ik dacht na de pittige bevalling dat ik het ergste achter de rug had. Maar toen ging ik borstvoeding geven en de eerste zes weken waren een langdurige marteling. In die periode moet je nog herstellen van de bevalling, je krijgt veel bezoek en Merel maakte me ’s nachts om de drie uur wakker voor een voeding.’ De vermoeidheid en pijn zijn ook vastgelegd door de camera’s en laten de rauwe werkelijkheid van ouder zijn zien. Vooral de borstvoeding was voor haar veel zwaarder dan ze had verwacht.

null Beeld Josefien Tondeleir
Beeld Josefien Tondeleir

‘Toen ik tijdens de selectie de camerabeelden van die periode terug keek, was dat soms confronterend. Ik zag hoe moeilijk ik het had met de pijn van het borstvoeding geven en hoe eenzaam ik me soms voelde. Die tijd was zowel voor mijn vriend als mij en voor onze relatie een beproeving. Je bent als jonge ouder totaal niet voorbereid op nachten zonder slaap en dat je leven draait om je kind draait en niet om jezelf of elkaar.’

null Beeld Josefien Tondeleir
Beeld Josefien Tondeleir

Tondeleir wil niet alleen die worsteling, maar ook de mooie kanten van zwangerschap aan haar dochter meegeven. ‘Als ze een jaar of 6 is, wil ik met haar dit boek doorbladeren en haar zo wat over zwangerschap en borstvoeding leren. Ook al denk ik dat ze tijdens haar puberteit moeite zal hebben met het zien van haar naakte moeder.’

Hoewel ze zelf weinig moeite heeft met haar naaktheid, is het publiceren en van dit boek is voor Tondeleir toch intiem. ‘Het voelt toch gek dat ik vreemden een foto van mijn naakte lijf stuur.’

null Beeld Josefien Tondeleir
Beeld Josefien Tondeleir

Toen haar dochter Merel begon te kruipen en het nest begon te verlaten, haalde Tondeleir de camera’s weg. ‘Ik had bovendien al zo’n 86 duizend camerabeelden.’ Deze beelden selecteerde ze in samenspraak met haar partner. ‘Sommige waren te persoonlijk, die heb ik eruit gelaten. Zo was er is een foto waar we alledrie aan het slapen zijn, tijdens een heel warme nacht, dus zonder deken. Je ziet mij links liggen, mijn partner rechts, en Merel tussen ons in, zo met haar hoofd naar mij en haar beentjes naar hem. Een heel aandoenlijk beeld vond ik, zo van hè hè eindelijk rust. Maar mijn partner stond daar iets te expliciet naakt op, hij wilde niet dat ik die in mijn boek zou gebruiken.’

Ze is trots op haar project. ‘Eigenlijk was ik fotoredacteur van mijn eigen leven. Uiteindelijk ben ik tot een selectie van beelden gekomen die ik als fotograaf ook zelf graag gemaakt zou hebben.’

Het fotoboek Nest is uitgegeven bij The Falabella Stable, € 30. thefalabellastable.com

Meer over