Interviewmatthew mcconaughey

Matthew McConaughey over zijn boek, zijn Oscar en het weigeren van 14,5 miljoen dollar voor twee maanden werk

Romkomacteur, Oscarwinnaar, bestsellerauteur. Matthew McConaughey weet zichzelf keer op keer opnieuw uit te vinden. Een groot deel van 2021 stond hij in de bestsellerlijst van The New York Times met zijn memoires Greenlights, zoals hij zelf zegt ‘het meest waarachtige beeld dat het publiek tot nu toe van mij heeft gezien’.

Gijs Beukers
Matthew McConaughey  Beeld Jack Davison
Matthew McConaugheyBeeld Jack Davison

In 2009 wordt Matthew McConaughey (52) gevraagd om te spelen in een film. De acteur, op dat moment bekend van films als The Wedding Planner en How to Lose a Guy in 10 Days, krijgt voor twee maanden werk 14,5 miljoen dollar aangeboden. Toch weigert hij. De reden: de film is wéér een romantische komedie, en laat dat nou net het genre zijn dat McConaughey, in 2005 door het blad People uitgeroepen tot Sexiest Man Alive, heeft afgezworen.

Met Jennifer Lopez in The Wedding Planner (2001). Beeld rv
Met Jennifer Lopez in The Wedding Planner (2001).Beeld rv

‘Dat besluit heeft me wel wat nachten slaap gekost’, zegt McConaughey – witte polo, bruine haren vallend op de schouders – via Zoom vanuit zijn huis in Austin, Texas. ‘Mijn moeder en broers vroegen zich af wat er mis met me was. Anderen vonden het puriteins van me. Wacht eens even, zei ik toen. Het script was véél beter toen ik er 14,5 miljoen dollar voor kreeg dan toen ik er 5 miljoen dollar voor kreeg. Terwijl het uit dezelfde letters bestond. Dus zo koeltjes bleef ik er niet onder.’

Hij vervolgt: ‘En ik zou wel achterlijk zijn als ik er niet serieus over nadacht. Natuurlijk kon ik het geld gebruiken. Maar ik denk dat ik een signaal naar Hollywood stuurde dat ik écht niet meer in romantische komedies wilde spelen. Filmmensen dachten: die McConaughey bluft niet. Toch kreeg ik de twee jaar die daarop volgden geen enkele aanbieding, behalve dan voor romantische komedies.’

Uiteindelijk blijkt het een goed besluit. Het levert hem de belangrijkste acteerprijs op: in 2013 wint hij de Oscar voor beste acteur, voor zijn rol in Dallas Buyers Club. Hij speelt daarin Ron Woodroof, een homofobe cowboy die eind jaren tachtig aids krijgt en een club begint die medicijnen verstrekt aan lotgenoten – vaak homoseksuele mannen.

Memoires

De pers noemt zijn metamorfose de McConaissance, in zijn memoires Greenlights (2020) schrijft hij dat hij die term zelf bij een journalist heeft gemunt.

De Volkskrant spreekt McConaughey (spreek uit met een Nederlandse ‘e’ op het einde, geen ‘i’) naar aanleiding van dat boek, een verkoophit die een groot deel van 2021 in de bestsellerlijst van The New York Times heeft gestaan.

McConaughey toont zich een bevlogen, breed uitwaaierende verteller die tachtig minuten de tijd neemt voor de Nederlandse krant. Nederlanders zijn volgens hem ‘áltijd vrolijk’, zegt hij, waarna hij begint over een bezoek aan de Tour de France, waar hij was om vriend en mede-Texaan Lance Armstrong aan te moedigen. ‘Na een etappe moeten bezoekers vaak vijf, zes kilometer teruglopen naar hun auto. En wie kom je dan het liefst tegen? De Nederlanders! Als de rest in de stromende regen staat te schuilen, maken de Nederlanders er een groot feest van.’

De titel van zijn boek slaat op de groene verkeerslichten die hij najaagt, omdat ze hem vertellen ‘door te gaan in het leven’. Het boek is een mengelmoes van zowel angstaanjagende als hartverwarmende familieverhalen, bizarre anekdotes en een openhartige beschrijving van zijn acteercarrière.

Vormgegeven als kattebelletjes of bumperstickers staan de pagina’s vol tegeltjeswijsheden, zoals ‘sommige mensen zoeken een excuus om iets te doen, anderen een excuus om iets niet te doen’. McConaughey noemt zichzelf in zijn boek een ‘leunstoelantropoloog, volksfilosoof en waarheidzoekende poëet’.

Turbulente jeugd

Het boek is chronologisch van opzet. De jeugd van McConaughey in het Texaanse stadje Uvalde was turbulent. Zijn vader gaf hun huisdier, een valkparkiet, mond-op-mondbeademing toen dat nodig was, maar hanteerde ten opzichte van zijn drie zoons ‘de riem en de backhand’ en zag zijn oudste zoon Mike pas voor vol aan toen deze hem met een houten plank bewusteloos had geslagen.

Toch kijkt McConaughey terug op een gelukkige jeugd. ‘Laatst kreeg ik de vraag of ik met zo’n antwoord een gewelddadige opvoeding wilde goedpraten’, zegt hij. ‘Maar dat doe ik niet. Ik heb er gewoon geen oordeel over. Dat neemt niet weg dat ik mijn kinderen heel anders opvoed.’

De liefde van zijn ouders voor elkaar en voor hun kinderen stond buiten kijf, zegt hij. ‘Na een ruzie waarbij mijn moeder mijn vader een gebroken neus had geslagen en een keukenmes tevoorschijn had getrokken, eindigden ze vrijend op de keukenvloer. Mijn ouders zijn twee keer gescheiden en drie keer getrouwd. De liefde wint.’

McConaughey komt uit een familie van verhalenvertellers. ‘Ik herinner me de eerste paar keren dat ik als kleine jongen een pauze in het gesprek vond en dacht: dit is mijn kans! Ik begon te vertellen en voelde meteen de ogen van mijn broers en mijn ouders. Ik werd nerveus en begon te stotteren, waarna zij er direct overheen begonnen te praten. Als je wilde uitpraten, moest je goed kunnen vertellen.’

De verhalen in zijn boek verraden een excentrieke persoonlijkheid. Zo dreef hij naakt door de Amazone-rivier in Peru omdat hij zichzelf dat even daarvoor in een natte droom ook had zien doen. Uitgebreid schrijft hij over de nacht waarin de politie hem arresteerde vanwege ‘het verstoren van de orde’ omdat hij thuis, high van de wiet, naakt op zijn bongo speelde.

Dagboeken

Hij schreef die verhalen eerst op in de dagboeken die hij al 35 jaar bijhoudt. ‘Wacht, ik laat je er een paar zien’, zegt hij. Hij toont twee hersluitbare zakken met vier beduimelde dagboeken. ‘Ik heb iets van vijftig van deze zakken, voor het geval van overstromingen of zo. Soms schrijf ik nog in dit soort papieren boeken, maar ik doe het vaker op de Notities-app op mijn telefoon. Ik noteer alles wat me raakt. Dat kan een songtekst zijn, iets wat jij zegt. Het zijn verhalen, gebeden, gedichten, voorschriften. En bumperstickers, zo noem ik aforismen en oneliners.’

Hij schrijft om het te kunnen vergeten. ‘Als jij nu iets goeds zegt, pak ik gelijk mijn telefoon om het te noteren. Als ik dat niet doe, blijft 10 procent van mijn hersenen denken: niet vergeten, niet vergeten.’

Be truthful, not neutral’, een uitspraak van CNN-presentator Christiane Amanpour, is het laatste wat hij heeft opgeschreven. ‘De waarheid hoeft helemaal niet neutraal zijn’, zegt McConaughey, ‘die kan ook radicaal zijn. Hoe vaak zit je niet in een relatie waarin je je irritaties over de ander verzwijgt? Maar ooit gaan die overkoken. Vertel dus gewoon de waarheid en aanvaard de consequenties. Zo voorkom je een meltdown.’

Een meltdown was bij hem niet aanstaande in 2009, na zijn rol in Ghosts of Girlfriends Past, maar hij was wel uitgekeken op romantische komedies. ‘Met Camila (Alves, red.) had ik net mijn eerste kind gekregen’, legt hij uit. ‘Ons privéleven kreeg een diepere betekenis. Tegelijkertijd was het op het werk (fluit een vrolijk deuntje, red.). En zo hoort het natuurlijk ook, bij romantische komedies. Ik was alleen naar iets betekenisvollers op zoek.’

Maar castingbureaus achtten de mooiboy-met-sixpack op dat moment niet in staat tot het zwaardere werk en negeerden hem twee jaar. Tot 2011, als hij de rol van aalgladde advocaat in The Lincoln Lawyer krijgt aangeboden.

Oscar

Daarna worden films als Mud en Magic Mike (beide 2012) goed ontvangen, maar het klapstuk van zijn carrière komt in 2013, met de Oscar voor zijn rol in het waargebeurde verhaal van de Dallas Buyers Club.

McConaughey moest 24 kilo afvallen voor de rol van aidspatiënt Ron Woodroof in Dallas Buyers Club (2013), waarvoor hij de Oscar voor beste mannelijke hoofdrol zou krijgen. Beeld rv
McConaughey moest 24 kilo afvallen voor de rol van aidspatiënt Ron Woodroof in Dallas Buyers Club (2013), waarvoor hij de Oscar voor beste mannelijke hoofdrol zou krijgen.Beeld rv

Hij speelt daarin aidspatiënt Ron Woodroof, en moet dus flink afvallen. Duurde het lang voordat zijn lichaam was hersteld? ‘Ik had gelezen dat als je te snel afvalt of aankomt, het je lichaam kan vervormen. Dus heb ik het langzaam gedaan. In vijf maanden tijd ben ik 24 kilo kwijtgeraakt, tot ik 61 woog. Daarna heb ik er acht maanden over gedaan om weer terug te komen naar 85 kilo, mijn fight weight, zoals mijn vader dat altijd noemde.’

Hoe heeft de Oscar zijn carrière veranderd? ‘Deuren gaan sneller open. Producenten willen eerder met je samenwerken. En het winnen van die Oscar gaat altijd aan je introductie vooraf, wat best cool is. ‘The Academy Award winning best actor Matthew McConaughey.’ Damn right!

Zijn uitspraken komen onder een vergrootglas. ‘Als ik iets had gezegd, reageerden mensen met ‘wauw’ en leidde het tot grote krantenkoppen. Wisten jullie, zei ik dan, dat ik vijf jaar geleden precies hetzelfde heb gezegd?’

Na Dallas Buyers Club blijft het succes aanhouden. Hij vertolkt nog twee memorabele rollen. Een hoofdrol: die van de grillige detective Rust Cohle in het eerste seizoen van True Detective. En een bijrol: in de film The Wolf of Wall Street speelt hij beurshandelaar Mark Hanna, die bij wijze van werkritueel hijgend en neuriënd op zijn borst zit te kloppen tegenover Jordan Belfort (Leonardo DiCaprio). Een jaar later speelt hij de hoofdrol in de blockbuster Interstellar, een ruimte-epos van regisseur Christopher Nolan. ‘Een visueel spektakel voor mensen die van denken houden’, recenseerde de Volkskrant.

Als beurshandelaar Mark Hanna in The Wolf of Wall Street (2013). Beeld rv
Als beurshandelaar Mark Hanna in The Wolf of Wall Street (2013).Beeld rv

Het is een onwaarschijnlijke hot streak – volgens The New York Times een van de indrukwekkendste uit de filmgeschiedenis.

Maar dan komt de klad er een beetje in. The Sea of Trees (2015) flopt, The Dark Tower (2017) krijgt negatieve kritieken en ook zijn andere films evenaren zijn successen uit de periode 2011-2014 niet.

Als detective Rust Cohle in True Detective (2014). Beeld rv
Als detective Rust Cohle in True Detective (2014).Beeld rv

Real dude

In 2020 weet McConaughey zich weer te transformeren. Dit keer met het boek Greenlights, waarvan in Noord-Amerika drie miljoen exemplaren zijn verkocht.

Van acteurs ziet het publiek vaak een gefilterde versie, zegt hij. Hun scènes zijn door iemand anders geschreven, geregisseerd en gemonteerd. ‘Greenlights is dus het meest waarachtige beeld dat het publiek tot nu toe van mij heeft gezien’, zegt hij.

En dat beeld slaat aan – vorige maand verscheen ook Greenlights: Your Journal, Your Journey, met daarin nog meer citaten en levenswijsheden. ‘Ik zou wel dom zijn als ik niet zou denken: hoe komt dat succes?’

Hij denkt omdat hij ‘soms een duivel is die onverantwoorde dingen doet, en soms een engel die kwetsbaarheid toont’, zegt hij. ‘Ik denk dat lezers zullen zeggen: he’s a real dude. Want zo zijn we toch allemaal?’

De constatering dat McConaughey met zijn boek ‘een zenuw van een deel van de mensheid’ heeft geraakt, bracht hem tot conclusie dat het tijd was voor weer een nieuwe McConaissance. ‘Welke rol wil ik nu in mijn leven spelen? Dat vraag ik me op dit moment af.’

Gouverneur

Lang leek het antwoord daarop gouverneur van Texas te zijn. Maandenlang speculeerde McConaughey openlijk over een kandidaatstelling voor de verkiezing daarvoor, van eind dit jaar. In peilingen kreeg hij meer steun dan de zittende gouverneur, de Republikein Greg Abbott, en de prominente Democratische kandidaat Beto O’Rourke. Zelf liet McConaughey altijd in het midden of hij overwoog te runnen namens een van de twee grote partijen, of als onafhankelijke kandidaat.

Aangezien Greenlights moeilijk gelezen kan worden als een politiek manifest, begon de Amerikaanse pers zich af te vragen wat zijn politieke ideeën zijn. Bijvoorbeeld over de wetgeving in zijn staat die abortus al na zes weken verbiedt (antwoord: te restrictief.), en over de mondkapjesverplichting in Texas (gerechtvaardigd, voor volwassenen althans.)

Maar op 28 november maakte McConaughey bekend dat hij zich toch niet kandideert. Het interview met de Volkskrant heeft dan al plaatsgevonden – op zijn Zoom-achtergrond waren zowel de Amerikaanse als de Texaanse vlag te zien.

‘Het is een pad dat ik op dit moment niet ga bewandelen’, zei hij in een videoboodschap over zijn besluit op sociale media.

Nieuwe McConaissance

In plaats daarvan gaat hij zijn tijd besteden aan het ondersteunen van bedrijven en stichtingen die toonaangevend zijn, die mensen helpen om in hun leven succesvol te zijn en tegelijkertijd het onderling vertrouwen en de welvaart bevorderen. (McConaughey heeft onder meer geïnvesteerd in voetbalclub Austin FC,The Athletic, een site met sportjournalistiek en Unite Us, een platform dat lokale organisaties koppelt aan zorginstellingen en overheden)

Een nieuwe McConaissance is daarmee begonnen, zoveel is duidelijk. Maar deze is minder radicaal dan die van 2009. Waar toen 14,5 miljoen dollar hem er niet van weerhield om een fase in zijn leven – die van de romantische komedies – volledig achter zich te laten, is hij nu minder vastbesloten.

Zo is McConaughey als stemacteur te horen in Sing 2, een animatiefilm die eind december in de Nederlandse bioscopen te zien zou zijn, als corona dat niet had voorkomen. ‘Ik hoop sowieso’, zegt McConaughey, ‘dat ik ook in de toekomst kan blijven acteren’.

Meer over