Fotografie

Marleen Daniëls fotografeert in oorlogsgebieden én in de kleedkamer van modeshows

Een werk van ontwerper Iris van Herpen. Beeld Marleen Daniëls
Een werk van ontwerper Iris van Herpen.Beeld Marleen Daniëls

De Vlaamse fotograaf Marleen Daniëls schakelt tussen oorlogs- en modefotografie en benadert beide velden even onzichtbaar als nieuwsgierig. Haar modefoto’s zijn nu gebundeld in het boek Sarajevo to Paris. Hier een voorproefje.

Wég wilde Marleen Daniëls. Weg uit het godvergeten Belgisch-Limburgse gat Heusden-Zolder waar ze opgroeide. Haar doel: de wereld zien en hem vervolgens verbeteren. Daniëls (1958) besloot fotografie te gaan studeren en kon na het afronden van het Technicum in Antwerpen snel aan de slag voor Het belang van Limburg. Het begon lokaal met een overstroming, maar niet lang daarna trok Daniëls zes weken met een verslaggever door Beiroet. Daarna ging ze naar Roemenië, waar Ceaușescu nog aan de macht was, en naar Irak. Ze fotografeerde de oorlog in voormalig Joegoslavië en de belegering van Sarajevo. Bang was ze geen moment, gretig des te meer. En gepast trots, toen het prestigieuze persbureau Gamma haar inlijfde en haar werk verscheen in Newsweek, Paris Match en Stern.

Ondertussen had Het Belang Daniëls gevraagd om ook modeshows te fotograferen. In Milaan, en zeker in Parijs, waar een hele generatie Belgen op het punt van doorbreken stond: allereerst haar provinciegenoot Martin Margiela. En in zijn kielzog de Antwerpse Zes: de verzamelnaam voor Walter Van Beirendonck, Dries van Noten, Ann Demeulemeester, Dirk Van Saene, Dirk Bikkembergs en Marina Yee. Ontwerpers die met hun conceptuele, ingetogen mode een fascinerend tegenwicht boden aan maximalisten als Thierry Mugler, John Galliano en Jean Paul Gaultier die eveneens naam maakten.

Aanvankelijk fotografeerde Daniëls frontstage, aan de kant van de catwalk, maar daar bleken alle fotografen exact dezelfde gepolijste plaatjes te schieten. Ze besloot als een van de eersten te verkassen naar de andere kant, backstage, en daar ging een wereld voor haar open. Dáár gebeurde het. Hier was niets gepolijst en beheerst, hier was het chaotisch, lawaaiig – óók een soort oorlog, maar dan op de vierkante meter. Ze zag de zenuwen voor aanvang, de stress van het afspelden van een kapotte zoom en het aanplakken van een laatste wimper. De kwaadheid als het niet opschoot, de gierende euforie en ontlading als een show na afloop een daverend applaus kreeg. Hier kon Daniëls’ creativiteit vloeien doordat ze foto’s kon maken van toevalligheden, onderonsjes, onbedoelde choreografieën. Hier ving ze verveling, verbazing en vermoeidheid met drie camera’s en een paar lenzen. Ze vroeg de modellen nooit om te poseren, maar schoot documentair, op le moment décisif, zoals vakgenoot Henri Cartier Bresson het noemde. Ze werkte met bestaand licht en verfijnde de kunst om zich onzichtbaar te maken, een vlieg op de muur. Al werd ze soms ontdekt, uitgekafferd en ruw verwijderd. In die gevallen probeerde Daniëls het gewoon weer van voren af aan.

Met een aantal ontwerpers, met name Belgische en Nederlandse, raakte ze bevriend. Sommigen gaven haar opdrachten, anderen mocht ze een tijd lang volgen voor internationale modebladen. Het leverde een gigantisch archief op, van waaruit Daniëls nu een boek heeft samengesteld. De bedoeling was om er 400 pagina’s van te maken, het werden er 820: een lijvig testament van een tijd waarin fotograferen in het inner sanctum van de mode nog heel bijzonder was. Een tijd waarin niet elk model een iPhone en een Instagramaccount had, en het woord livestream nog niet bestond. De titel van het boek is Sarajevo to Paris, omdat Daniëls die reis ooit letterlijk aflegde op een werkdag.

Of ze ooit nog terug is gegaan naar dat godvergeten Heusden-Zolder? Jawel, om foto’s te maken voor in het gemeentehuis. Van alle markten thuis, noemen we dat.

Marleen Daniëls, Sarajevo to Paris, 820 pagina’s, uitgeverij Stockmans Art Books, € 75

A.F. vandervorst Beeld Marleen Daniëls
A.F. vandervorstBeeld Marleen Daniëls
Walter van Beirendonck Beeld Marleen Daniëls
Walter van BeirendonckBeeld Marleen Daniëls
Ronald van der Kemp Beeld Marleen Daniëls
Ronald van der KempBeeld Marleen Daniëls
Olivier Theyskens Beeld Marleen Daniëls
Olivier TheyskensBeeld Marleen Daniëls
Viktor&Rolf Beeld Marleen Daniëls
Viktor&RolfBeeld Marleen Daniëls
Margiela Beeld MarleenDaniëls
MargielaBeeld MarleenDaniëls
Ronald van der Kemp Beeld MarleenDaniëls
Ronald van der KempBeeld MarleenDaniëls
Raf Simons Beeld MarleenDaniëls
Raf SimonsBeeld MarleenDaniëls
Olivier Theyskens Beeld MarleenDaniëls
Olivier TheyskensBeeld MarleenDaniëls
Haider Ackermann Beeld MarleenDaniëls
Haider AckermannBeeld MarleenDaniëls
Viktor&Rolf Beeld MarleenDaniëls
Viktor&RolfBeeld MarleenDaniëls
Viktor&Rolf Beeld MarleenDaniëls
Viktor&RolfBeeld MarleenDaniëls
Meer over