Malafide scharensliep is nu online

Steeds meer Nederlanders worden opgelicht; internet speelt daarbij een belangrijke rol.

Dit willekeurige bericht uit het nieuwsaanbod van donderdag geeft aan hoe verraderlijk bedrijven zich vaak aan hun ‘klanten’ presenteren. Een onderzoek (pdf) onder circa 1.900 Nederlanders in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie onderstreept hoe gemakkelijk mensen zich geld uit de zak laten kloppen.

Oplichting
Ruim één op de tien mensen kreeg tussen januari 2006 en juni 2008 te maken met oplichting. Internationaal vergeleken is dat niet bijzonder veel of weinig, maar het is de laatste decennia wel duidelijk toegenomen. Onderzoekster Marije Oudejans van Centerdata, dat de cijfers voor het WODC verzamelde, acht aannemelijk dat de explosieve groei van aankopen via internet daarbij zeker een rol speelt.

Oplichting kan vele gedaanten aannemen, van het niet terugbetalen van een lening tot de beruchte woekerpolis, en van het niet leveren van wel betaalde goederen of diensten tot het listig afhandig maken van geld. Bijna eenderde (31 procent) van die pogingen slaagt. En daarvan weer bijna eenderde (29 procent) betreft goederen die bij veilingsites als eBay of Marktplaats werden besteld maar niet gestuurd, of van mindere kwaliteit zijn dan voorgespiegeld.

Marktplaats
‘Wij adviseren onze bezoekers altijd goed alle waarschuwingen te lezen’, zegt Chantal Malfeyt van Marktplaats. Toch gaat er geregeld iets mis, al is het volgens Marktplaats niet vaak: slechts 10 tot 15 meldingen op 220.000 nieuwe advertenties per dag.

Het beste dat klanten kunnen doen om oplichting te voorkomen, is regelen dat de overdracht gelijktijdig plaatsvindt, zodat de koper het product in handen kan houden en de verkoper in de ogen kan kijken.

Maar niet elke aankoop is het waard om ver voor te reizen. Malfeyt: ‘Je kunt de verkoper bellen, of checken via internet. En je kunt via een tussenpersoon werken, een escrow. Je stuurt hem het geld, en als je het product in handen hebt, laat je het geld doorsturen naar de verkoper.’

Opvallend
Uit het WODC-onderzoek blijkt opvallend genoeg dat er meer oplichtingsslachtoffers zijn onder hoger opgeleiden. ‘Mogelijk omdat ze meer te besteden hebben’, zegt Oudejans. ‘Maar het zijn ook de mensen die meer ondernemen en meer kopen via internet.’

Het maakt nogal uit of de slachtoffers zelf ergens op reageren, of door de oplichter worden benaderd. In het laatste geval blijkt de Nederlander een stuk wantrouwiger. Veruit de grootste groep van de niet gelukte pogingen is het onder valse voorwendselen aftroggelen van geld. Bekendste voorbeeld: de Nigeriaanse bendes die beloven een fors bedrag ter bewaring op je rekening te storten, als je eerst even 2.000 euro overmaakt. Daar trappen we dus niet in.

Scharensliep
Met de internetverkoop lijkt de onbetrouwbare scharensliep of encyclopedieverkoper aan de voordeur verleden tijd. Daar wordt nog wel gerommeld door een enkele met wisselgeld jonglerende pizzaverkoper, maar in de anonimiteit van het computerscherm worden toch de meeste bokken geschoten. Internet geeft met foto’s, wervende teksten en ‘garanties’ alle mogelijkheid de aanbieding er betrouwbaar te laten uitzien.

Aan de andere kant, zegt Oudejans, geeft juist internet de mogelijkheid om verkopers op hun merites te beoordelen. Een bedrijfsnaam is zo gegoogled, en informatie over malafide handelaren is snel en breed beschikbaar. Jammer genoeg laten kopers die extra check vaak varen als ze door omstandigheden kwetsbaarder zijn dan anders, blijkt uit het onderzoek.

We zijn al met al wereldwijzer geworden, denkt Malfeyt van Marktplaats. ‘Maar kopen en verkopen via internet blijft een kwestie van vertrouwen.’

Meer over