'Maak computerramp in 2000 pas vanaf 1990 verwijtbaar'

'Millennium bug' hebben de Amerikanen het genoemd. Na de eeuwwisseling dreigt een catastrofe als de software van veel computers niet wordt aangepast....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Over dit fenomeen, in het Nederlands het 'jaar-2000-probleem' gedoopt, is al veel geschreven, onder anderen door de Amerikaan P. de Jager die een hele Internet-site aan de progammeursblunder heeft gewijd. Weinig aandacht is nog besteed aan de juridische kant van de nakende computerramp.

In het jongste nummer van Rechtsgeleerd Magazijn Themis werpt de Leidse hoogleraar informaticarecht H. Franken de vraag op of de aanpassingskosten kunnen worden verhaald op de leveranciers en fabrikanten van de gebrekkige software. Geen onbelangrijke vraag, omdat de hersteloperatie wereldwijd in de honderden miljarden guldens zal lopen. Grote bedrijven moeten diep in de buidel tasten om hun computers 'millenniumbestendig' te maken. Zo zegt het elektronicaconcern Philips daarvoor niet minder dan honderd miljoen gulden te zullen uittrekken.

Beantwoording van de aansprakelijkheidsvraag is echter niet gemakkelijk. Weliswaar is het jaar-2000-probleem allang bekend en was er voldoende tijd om tegenmaatregelen te nemen, toch hebben de softwareleverancier volgens Franken heel wat argumenten om een claim te kunnen betwisten. In de specificaties van computerapparatuur is bijvoorbeeld niets opgenomen over millenniumbestendigheid. Bovendien was het in bijna de hele softwarewereld gebruik om de datum met twee cijfers aan te duiden. Daardoor werd de aanschaf van (toen nog kostbare) geheugenuitbreiding voorkomen: de jaartalfout was dus zelfs in het belang van afnemers.

Centraal staat de vraag of de leverancier de schade kon voorzien toen hij de programmatuur leverde. Dat is in individuele gevallen vaak moeilijk te beoordelen. De Leidse rechtsgeleerde zoekt daarom een oplossing aan de hand van een arrest van de Hoge Raad over de opruimingskosten van bodemverontreiniging. Franken stelt voor een datum aan te wijzen tot wanneer het de leverancier niet kan worden verweten dat hij een gebrekkig product aanbood.

Omdat computersystemen doorgaans in vijf tot tien jaar worden afgeschreven, moet de grens op 1 januari 1990 worden gesteld, meent de wetenschapper. Leveranciers kunnen dus niet worden aangesproken voor gebrekkige software die vóór die datum is verkocht. Franken: 'Zo zouden we in de digitale wereld een oplossing krijgen waarbij in ieder geval een groot aantal procedures wordt voorkomen.'

De Federatie van Nederlandse ondernemingen in informatietechnologie (Fenit) zegt geen leverancier of fabrikant te kennen die al een schadeclaim heeft ontvangen. Toch worden softwarehuizen nu al geconfronteerd met klanten die niet wensen te betalen voor de hersteloperatie.

Concerns als KPN en ABN Amro delen mee dat de leveranciers moeten opdraaien voor de aanpassingskosten. 'Tot nu toe is dat gelukt in goed overleg met hen', zegt een KPN-woordvoerder. 'Maar als een leverancier daarover moeilijkheden zou maken, zullen we ons harder opstellen.' Een ABN Amro-zegsman: 'We hebben nu nog geen claims ingediend, maar niemand kent de toekomst'.

Meer over