Losse gedachtesprongen in beeld

Een mooie studie, onlangs in Psychologie Magazine. Hoe kan het, vroeg de onderzoeker zich af, dat kinderen tot een jaar of vier zo’n gigantisch goed geheugen hebben, terwijl de herinneringen aan die eerste jaren verderop in hun leven totaal lijken uitgewist?...

Marina de Vries

Het antwoord was opzienbarend. Die herinneringen zijn niet uitgewist. Ze zweven nog altijd in de hersenen, alleen is de beeldbank van de eerste levensjaren in de loop van de tijd vervangen door een woordbank en is daarmee de toegangssleutel zoek geraakt. De onderzoeker had helaas geen suggestie hoe die zwevende beelden en prilste herinneringen alsnog tevoorschijn konden worden gehaald.

Fotografen werken ook als ze volwassen zijn meer met beeld dan met woord. In de eind vorig jaar geopende, permanente fotogalerie van het Noorderlicht Fotofestival vlak achter de Der Aa-kerk in Groningen is nu een tentoonstelling te zien waarin drie fotografen een inkijkje bieden in de bonte verzameling beelden die als losse gedachtesprongen door hun hoofd dartelen. Een mooi thema, waarvan je hoopt dat het misschien ook een ander inkijkje biedt in je eigen hersenpan en een kettingreactie van onvermoede associaties en weggestopte herinneringen boven haalt.

Helaas hebben twee van de drie fotografen daarvoor een al te geconstrueerde hersenscan gemaakt.

Vooral de Duitse André Lützen komt in Hole in the Head gekunsteld over. Hij probeert de beelden die in de loop van een etmaal via onze ogen ons hoofd zouden kunnen binnensijpelen nadrukkelijk op te dienen als een thriller. Daarbij baden zijn fragmenten in zulk zwaar licht-donkercontrast en waaiert de mix aan gevonden en zelfgemaakte foto’s zo nadrukkelijk alle kanten uit – van een kunstgebit tot een roodgerokte bilpartij, van een snelwegberm tot een Caribische keukenprinses – dat er geen touw aan vast is te knopen.

Moe van het engagement en van zijn portretten van dakloze vrouwen maakt de Zweedse fotograaf J.H. Engström de kijker in de serie Trying to Dance deelgenoot van zijn erotisch getinte fantasieën. Maar het mozaïek van pastelkleurige naaktportretten rond onopgemaakte hotelbedden blijft wat het is: een wat voyeuristisch blik op een hoogstpersoonlijke obsessie, die door fotografen als Arno Nollen heel wat scherper en gedurfder voor het voetlicht is gebracht.

De enige waarbij je werkelijk kunt geloven dat de indrukken in deze vorm ook door je eigen hoofd spoken, is Joakim Eneroth, eveneens uit Zweden. Zijn beelden van mensen, dieren en straattaferelen zijn even poëtisch als rauw, even wazig als scherp, even raadselachtig als gewelddadig, groot en klein, zwart-wit en kleur. Daarbij geldt één rode draad: van de mediterende Tibetaanse monniken tot de schoppende skinheads, Eneroth was er zelf bij.

Ook de manier waarop hij fotografeert draagt bij aan de sfeer. Zijn pinhole-camera zit dankzij de afwezigheid van een lens zo dicht op de huid van het moment, dat je de vrouw met het bord op haar geämputeerde borst onmiddellijk gelijk geeft: ‘It’s not a photo, it’s reality.’

Groningen, Noorderlicht Fotogalerie (Akerkhof 12): One man’s land, t/m 12 maart; ma t/m vr 10-21u. Tel. 050-3182227 (www.noorderlicht.com).

Meer over