Linkse uitgeverij krijgt 'kapitalistiese' eigenaar

De onvermijdelijke overwinning van het proletariaat maakte SUN groot - en bijna kapot. Een tweede leven vond de uitgeverij in de onvermoede nederlaag van het oude Philips-grootkapitaal....

Van onze verslaggever Mac van Dinther

'Het was een weemoedig moment', zegt redacteur Henk Hoeks over de verkoop van uitgeverij SUN aan de Boom-pers in Meppel. Directeur Sjef van de Wiel is onderkoelder. 'Het was een wijs besluit.' Maar natuurlijk, geeft hij toe, 'er zit ook een emotionele component aan'.

Dat kan ook niet anders, want met de overname van SUN verliest waarschijnlijk het allerlaatste bolwerk uit de opstandige jaren zestig zijn zelfstandigheid: de afkorting staat voor Socialistiese Uitgeverij Nijmegen. De nieuwe moeder Boom is eigenaar van onder meer de Meppelse Courant en vijf uitgeverijen.

Het was het juiste moment, zegt Van de Wiel, ook al ging het de laatste tien jaar weer heel goed met SUN. 'We ervaren dat het steeds moeilijker wordt om je als kleine zelfstandige uitgeverij staande te houden in een markt die wordt beheerst door grote concerns en inkoopcombinaties.'

Bovendien worden de drijvende krachten van SUN ook een jaartje ouder. Van de Wiel is 55, Hoeks is een jaar jonger. Van de Wiel: 'Je kunt voorzien dat binnen nu en tien jaar wij ons terugtrekken.' Binnen het Boom-concern is de continuïteit gewaarborgd en is er ook financiële armslag om opvolgers op te leiden.

Wie over SUN praat, rakelt onvermijdelijk het rijke linkse verleden van Nijmegen op. In 1969 werd de Socialistiese (let op het destijds verplichte -iese) Uitgeverij Nijmegen opgericht, als uitvloeisel van de studentenbeweging. De jonge SUN publiceerde vaak zwaar theoretische marxistisch geïnspireerde boekwerken.

De boeken werden voor een prik in elkaar gedraaid, zagen er vaak ook niet uit ('Veredelde pamfletten', aldus Hoeks), maar ze gingen er in het linkse Nijmegen in als Gods woord in een ouderling. Boekjes als Inleiding in het marxisme van Ernest Mandel waren een verplicht onderdeel van de linkse boekenkast.

Het ging met duizenden uit het schap, net als de werken van Ger Harmsen over de arbeidersbeweging of de kloeke heruitgaven van Henriëtte Roland Holst over kapitaal en arbeid. 'Mooie tijden', zegt Van de Wiel terugblikkend. 'Ze stonden in de rij als er een nieuw boek van ons uitkwam.'

Maar in weerwil van de gangbare normen in linkse kringen van die tijd, koos SUN al snel voor professionalisering. 'We pasten ons snel aan aan de wetten van het kapitalisme. We hadden binnen een paar jaar zeven mensen in vaste dienst, we hielden een serieuze boekhouding bij, publiceerden jaarverslagen. In 1972 kochten we dit pand.'

Van de Wiel was van het begin af aan directeur. Want een collectief is SUN nooit geweest, onderstreept mede-oprichter Hoeks: 'Daarvoor hadden we de Russische revolutie te goed bestudeerd. Het democratisme waarin de jongste bediende meepraat over nieuwe boeken, is bij ons nooit binnengekomen.'

Eind jaren zeventig kwam de eerste bloeitijd ten einde. Het marxisme verloor zijn glans, de studentenbeweging zakte in. Hoeks: 'Dat was het einde van het politieke boek. Ons vaste publiek wendde zich van ons af. Ze studeerden af, gingen geld verdienen, reizen, lol maken. Daarin voorzagen wij niet.' SUN miste de aansluiting met de nieuwe actiebewegingen van de jaren tachtig zoals die van de krakers, die minder ophadden met zware theorievorming en SUN rekenden tot het linkse establishment.

Begin jaren tachtig waren crisisjaren, waarin SUN op de rand van de afgrond wankelde. De uitgever moest saneren, mensen ontslaan. Van de Wiel: 'In feite moest er een heel nieuw fonds worden opgebouwd. Dat heeft jaren geduurd. Pas in 1990 waren we weer op volle sterkte.'

SUN zocht en vond een nieuwe markt in kwalitatieve non-fictie. Boeken over architectuur, archeologie, geschiedenis, filosofie. Een doorbraak was de Van A tot Z-reeks, waarin thema's uit bijvoorbeeld de bijbel en de Griekse mythologie worden behandeld. In deze reeks zijn tot nu toe dertien delen verschenen.

In de recente jaren deed SUN van zich spreken met bedrijfsgeschiedenissen van Marcel Metze over Philips (Kortsluiting, Let's make things better) en Barbara Smit over Heineken (Een leven in de brouwerij).

De jaren negentig brachten SUN nieuwe bloei. Het bedrijf heeft een omzet van drie miljoen gulden, geeft per jaar 30 tot 35 boeken uit en heeft al zijn collega's uit het linkse verleden overleefd, zoals de Socialistiese Uitgeverij Amsterdam, Van Gennep en de feministische uitgever Sara.

Toch woedde achter de bureaus aan de Bijleveldsingel, waar SUN tot op de dag van vandaag huis houdt, een discussie over de kwetsbaarheid van SUN als kleine uitgever. Die kwam in een stroomversnelling toen uitgever PCM onlangs de Belgische uitgever en distributeur Kritak sloot. Daarmee verloor SUN zijn distributiekanaal in België, goed voor eenvijfde van de omzet.

Sinds januari zond SUN discreet signalen uit dat het in was voor een overname. Niet lang daarna stonden vrijwel alle uitgeversconcerns in Nijmegen op de stoep. 'We waren blij verrast', zegt Van de Wiel. 'We bleken een goede naam te hebben. Ze zien ons als een A-merk, een uitgever van kwalitatief goede boeken.'

PCM, dat SUN zelf in problemen had gebracht, was het brutaalst. 'Toen ik met ze ging praten over het sluiten van Kritak zeiden ze: Geen nood, dan kom je toch gewoon bij ons.' Maar SUN was bang onder te gaan in het grote PCM. Andere kandidaten waren Weekbladpers en Veen. Uiteindelijk viel de keuze op Boom.

'De overnameprijs was voor ons niet het belangrijkst. We wilden een bedrijf dat bij ons past. Dat is Boom. Het is een familiebedrijf, staat niet aan de beurs genoteerd en hoeft dus geen waanzinnige rendementen te behalen. Boom bood ons de beste garanties dat we de SUN-traditie voort kunnen zetten. We mogen gewoon hier in Nijmegen met onze oude ploeg doorgaan. En er is zelfs ruimte voor uitbreiding.'

Wat wel verandert is dat Van de Wiel voortaan geen verantwoording meer aflegt aan het bestuur van de stichting SUN, maar aan de directie in Meppel. 'Ik kan over belangrijke zaken voortaan niet meer zomaar zelf beslissen. Maar daar ben ik niet bang voor.'

Natuurlijk is er in eigen kring fiks gediscussieerd over de overname. De aandelen waren in bezit van de stichting SUN en van de vijf stafleden. 'Per saldo was iedereen het uiteindelijk ermee eens', zegt Van de Wiel droog.

Ook het eigenbelang heeft een, zij het bescheiden, rol gespeeld. Helemaal volgens de nieuwe mores hebben de oprichters van SUN 'gecasht'. Maar daar moeten we ons niets Nina Brink-achtigs bij voorstellen, relativeert Van de Wiel. Hij wil de prijs die Boom heeft betaald niet noemen. 'Het is echt niet zo dat wij stil kunnen gaan leven. Het is een prettige bijkomstigheid. Niet meer.'

Meer over