Liefdesexpositie is knieval voor publiek

'Hallo, Barry Paf hier van Radio 538. Sommigen noemen mij ook wel de cupido van de Nederlandse radio.' De discjockey is een van de bekende Nederlanders (waaronder ook Ruud Gullit, Tygo Gernandt en dj Marnix) die de bezoeker door de tentoonstelling Liefde uit de Hermitage in de Amsterdamse Nieuwe Kerk...

Rutger Pontzen

Barry zit onder 'liefdesknop' vijfentwintig van de audiotour voor jongeren. Zijn uitleg betreft een liefdesschaal uit de zestiende eeuw. Zo'n schaal, beschilderd met het portret van (in dit geval) een dame en gevuld met fruit, werd aan een man aangeboden als kennismaking met zijn mogelijk toekomstige echtgenote. Een soort 'dating-bord' dus, zoals Barry de jeugdige kijker in het oor fluistert.

De uitleg van de vaderlandse radiocupido in nog niet eens zo ver gezocht. De liefdesschaal is inderdaad een zestiende-eeuwse voorloper van de chatsites op internet. Barry's inbreng past bovendien goed in de eigentijdse museumpraktijk om kunstwerken en -voorwerpen in een jeugdig jasje te steken.

De expositie in de Nieuwe Kerk is op die ontwikkeling geen uitzondering. Integendeel. Het inhuren van filmacteurs, voetballers en dj's is eigenlijk maar een klein onderdeel om Liefde uit de Hermitage meer aansprekend, toegankelijker en up to date te maken voor een breder publiek.

Want dat was natuurlijk de opdracht waarvoor Ernst Veen, directeur van de Nieuwe Kerk, zich zag geplaatst: hoe presenteer ik tweehonderdvijftig serieuze kunstschatten uit het beroemde museum in Sint Petersburg zonder te elitair te zijn? De kunstgrepen die Veen daarvoor toepaste, liegen er niet om. Ze bepalen uiteindelijk het beeld van wat er in Amsterdam te zien is.

Dat begint al bij de keuze van het thema - de liefde. Die is, zoals ook Veen voor de audiotour heeft ingesproken, inderdaad van alle tijden. En om dat te onderstrepen heeft hij een dwarsdoorsnede gemaakt uit de verzameling, door alle disciplines en eeuwen heen. Variërend van zestiende-eeuwse snuifdoosjes uit ivoor tot een granieten familiebeeld uit het oude Egypte, van ringen en Griekse vazen tot een Duits zadelpistool ingelegd met afbeeldingen uit het bijbelverhaal van Adam en Eva.

Die bonte verzameling is in eerste instantie intrigerend. Wie heeft ooit het etui-doosje gezien, waarin tsaar Nicolaas I zijn verzameling Griekse en Romeinse miniatuurfallussen bewaarde? Of een album met tekeningen waaruit blijkt dat het seksleven van Chinezen en Mongolen in de achttiende eeuw even gevariëerd was als de Kamasutra uit India?

Hoogtepunten en curiosa zijn er genoeg. Zoals de ontroerende grafzerk van twee Romeinse broers, waarbij de ene rouwt om het de dood van de andere. De intense blik waarmee het echtpaar op een schilderij van Antonie van Dyck de kijker probeert te biologeren.

De liefde is inderdaad van alle tijden en voor iedereen. Maar meer dan dat levert de tentoonstelling inhoudelijk niet op. Om dat gebrek te maskeren is de beginzaal van de tentoonstelling omgetoverd tot een 'liefdestuin', inclusief groenvoorziening en vrolijk vogelgefluit uit luidsprekers. Overal hangen rode doeken om de sfeer intiem te maken. Tevergeefs: Liefde uit de Hermitage blijft een chaotische presentatie van losse kunstwerken waaraan een thematisch label is gehangen. Eerder een verzameling plaatjes met praatjes, dan een inzichtelijk vertoog over wat de kunst, in verschillende eeuwen en culturen, aan de beeldvorming over de liefde heeft bijgedragen.

Wat de expositie wel uitdraagt, als sluitstuk ter viering van het driehonderdjarige bestaan van Sint Petersburg, is hoe goed het directeur Ernst Veen na exposities over Catherina de Grote en de Stroganoffs, weer is gelukt om publiekstrekker samen te stellen waarmee hij Nederland kan overtuigen van de noodzaak van de dependence van de Hermitage, die volgend jaar aan de Amstel wordt geopend. Die komst is ook gerechtvaardigd, mits daarvoor een meer overtuigende keuze uit de verzameling wordt gemaakt en het publiek in de presentatie daarvan niet op de knieën wordt toegesproken.

Meer over