TaalgebruikLezerspost

Lezerspost: soms biedt het woordenboek een handvat

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om handvatten en handvaten gaat niet.

Alom afkeuring en bestraffende woorden van onze lezers naar aanleiding van deze kop in de krant van 16 december: ‘Hoog tijd voor betere handvaten om YouTube en Facebook te beteugelen’. De auteur ‘moet toch weten dat je het woord ‘handvatten’ met twee t’s spelt en niet met één t’, schrijft Pim van Doesburg. Nu is de auteur in de meeste gevallen niet degene die de kop boven een artikel verzint, dat doet doorgaans de eindredactie. En die weet (of zoekt het even op en leest dan) dat het aantal t’s in het meervoud van ‘handvat’ wel degelijk mag variëren.

Neem het advies van Onze Taal: ‘Handvaten en handvatten zijn allebei correct. Handvatten is de oudste vorm; daarom krijgt dit meervoud nog steeds vaak de voorkeur. Alle recente naslagwerken, ook de officiële, vermelden echter beide meervouden.’

De klagers deden klaarblijkelijk geen moeite om hun klacht eerst even te verifiëren, maar klommen direct in het toetsenbord. Of ze moeten Wolters’ Ster Woordenboek Nederlands Kleine Koenen (lange naam trouwens, voor zo’n dun boekje) uit 1983 in de kast hebben staan, dat maakt inderdaad alleen melding van ‘handvatten’ als meervoud. Maar dat kun je inmiddels ook niet meer als ‘recent naslagwerk’ beschouwen.

Joost van Leeuwen wijst ons op een opvallende zin in de necrologie van Bram van der Vlugt (19 december), de acteur die onder meer jarenlang de rol van Sinterklaas voor zijn rekening nam: ‘Van der Vlugt heeft als serieus acteur nooit last gehad van zijn vereeuwiging met onze nationale kindervriend.’

Het gaat mis bij die vereeuwiging: ‘vereeuwigen’ betekent ‘voor het nageslacht vastleggen’, zegt Van Leeuwen terecht. Als je een foto maakt van een acteur met een golvende snor-baard-haarcombinatie en een rode mijter, kun je spreken van het vereeuwigen van onze kindervriend. Maar dat werd hier niet bedoeld. Bovendien klinkt het door het voorzetsel ‘met’ alsof Van der Vlugt met Sinterklaas op de foto is gegaan (en daar nooit last van heeft gehad).

Waar de zin in het artikel op doelt, is het kennelijk uitgebleven swiebertje-effect, het verschijnsel waarbij, aldus Wikipedia, ‘een acteur met één specifiek personage vereenzelvigd wordt’. Vereenzelviging, dat had er dus moeten staan, concludeert ook Van Leeuwen. En dan valt het ongelukkige voorzetsel ‘met’ ook ineens op zijn plaats: de acteur heeft nooit last gehad van de vereenzelviging met zijn kindvriendelijke alter ego.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over