TaalgebruikLezerspost

Lezerspost: cijfers kunnen heel wat losmaken

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om cijfers gaat niet altijd.

Theo Kuilboer beklaagt zich over ‘de cijfers’ die dagelijks in het nieuws zijn. Hij stoort zich daarbij niet zozeer aan die cijfers zelf, het gaat hem om het woord: dat zou volgens hem ‘getallen’ moeten zijn, of ‘aantallen’. Maar is dat ook zo?

Een cijfer is allereerst een teken om een aantal mee aan te geven: 0, 1, 2 (…) 7, 8, 9 dus. Een getal is de ‘uitdrukking van een veelheid’ (die overigens ook uit één cijfer kan bestaan). Vertaald naar taal: zoals je met letters een woord kunt vormen, kun je met cijfers een getal vormen.

Maar een ‘cijfer’ kan daarnaast ook duiden op een ‘uitgedrukt getal’, denk bijvoorbeeld aan het geboortecijfer, of aan de dagelijkse coronacijfers. Als er op een dag 6.782 besmettingen bij zijn gekomen, zijn de cijfers van de dag niet 6, 7, 8 en 2, maar is het dagcijfer 6.782.

Maar dat cijfers voer kunnen zijn voor discussie, is duidelijk. Piet van der Vlugt schrijft: ‘In de krant van 3 december is sprake van ‘elke drie jaar’ de helft van de Eerste Kamer verversen, maar ook ‘om de drie jaar’. Dit laatste is m.i. foutief taalgebruik: om de drie jaar is iedere zes jaar.’

Zou het echt? Waar ik drie zeg, bedoel ik zes – dat klinkt een beetje als dat kaartspel uit Jiskefet.

Als we de Taalunie mogen geloven, is ‘om de [aantal] jaar’ wel degelijk een synoniem van ‘elke [aantal] jaar’, als dat aantal twee of hoger is tenminste: de Olympische Spelen vinden om de vier jaar plaats (ja nee, dit keer niet, maar daar gaat het nu niet om). Onder de twee geldt de verdubbelende redenering van Van der Vlugt wel: ‘om het jaar’ betekent ‘elke twee jaar’: de Biënnale van Venetië vindt om het jaar plaats (ja nee, ook die nu dus niet).

Kees Hiddinga klaagde eerder al eens over het al dan niet onterechte gebruik van de term ‘dubbele cijfers’, als een getal van 10 of hoger wordt bedoeld. ‘Tot voor kort weermannenjargon’ volgens hem, al jaren vaste prik bij erg hoge voetbaluitslagen volgens ons, en vermoedelijk geïnspireerd op het Engelse double digits.

Wie op internet naar de term op zoek gaat, komt al snel in het esoterische hoekje terecht: ‘Zie jij altijd dubbele cijfers op de klok? Daar zit een betekenis achter.’ Gelul natuurlijk, maar taalkundig niets mis mee, zal ook Hiddinga beamen.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over