taalgebruikLEZERSPOST

Lezerspost: bevattelijke mensen en zorgelijk kippenvlees

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om vatbaar en bevattelijk gaat niet helemaal.

Rogier Goetze

‘Taal is dynamisch’, mailt Peter Sloep ons, ‘en uiteindelijk is de taalgebruiker (collectief) de baas over de ontwikkeling van een taal en niet de taalpurist. Maar een uitzondering moet je maken voor taalgebruik dat tot verwarring leidt. Het duo ‘vatbaar’-‘bevattelijk’ is daar een voorbeeld van. Iets (een situatie) is bevattelijk, namelijk al of niet begrijpelijk voor de aanschouwer ervan. Een mens (of dier) is vatbaar, meestal voor een infectieziekte. En wat schrijft de Volkskrant vandaag (15 augustus): ‘Omdat dit een nieuw virus is, zijn extreem veel mensen er bevattelijk voor.’’

Nu wil het geval dat Van Dale bij het woord ‘bevattelijk’ óók als betekenis ‘vatbaar’ vermeldt, en vice versa (naast, uiteraard, de betekenissen die Sloep noemt, want een beetje woordenboek komt niet met één betekenis, maar met twee of drie, of elf). Dus formeel gezien – en wij zijn graag formeel – is de geciteerde zin juist. Maar Sloep heeft natuurlijk wel degelijk een punt: de taal wordt er niet helderder op als het best nuttige onderscheid tussen dit soort woorden vervaagt of verdwijnt.

Een soortgelijk niet-strikt maar potentieel nuttig onderscheid bestaat tussen ‘zorgelijk’ en ‘zorgwekkend’. R.T. de Boer las op 14 augustus de kop: ‘Hoe zorgelijk is met corona besmet kippenvlees?’ De Boer: ‘Mijn oma was een zorgelijk type. Maar nu lijken niet alleen kippen, maar zelfs hun vlees zorgen te kunnen hebben.’

Nee, niet helemaal waar, want, zo zegt Onze Taal: ‘zorgelijk en zorgwekkend hebben de betekenis ‘verontrustend’ gemeen. Dat zorgelijk ook andere betekenissen heeft, is nog geen reden om het in de betekenis ‘verontrustend’ af te keuren.’

Waar gaat dit heen, vraagt u zich af – wordt de Nederlandse taal langzaamaan één grote brij van woorden die allemaal min of meer hetzelfde betekenen? (Nee, natuurlijk niet.) Tot die tijd heeft deze taalrubriek in ieder geval bestaansrecht. Want als het gaat om woorden die op elkaar lijken, kunnen er nog steeds dingen écht misgaan. Vooral woorden die radicaal van betekenis veranderen zodra je ze minimaal wijzigt (de categorie katheder-katheter) zijn een aandachtspuntje. Voilà de krant van 11 september, met daarin de volgende parel: ‘...de schrik bij [de ziekenhuisdirecteur] als hij ziet dat het moratorium extra koelcontainers bijplaatst’.

‘Mortuarium, moratorium; ach joh, dat scheelt maar een paar letters. Doen we niet moeilijk over in deze kwaliteitskrant’, schrijft Piet van der Vlugt. Online is de fout inmiddels aangepast; op papier wachten de containers voor eeuwig op de juiste bestemming.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over