'Kunstonderwijs en gelijke rechten kan ik mijn mond niet over houden'

Een van de grootste mezzosopranen ter wereld is een maatschappelijk geëngageerd podiumbeest. Dinsdag staat Joyce DiDonato in het Concertgebouw met Ravels Shéhérazade. Aan de hand van vier thema's duidt ze haar werk.

Mezzosopraan Joyce DiDonato is geen fan van stilte Beeld Getty Images
Mezzosopraan Joyce DiDonato is geen fan van stilteBeeld Getty Images

Zo ravissant als ze de grote concertpodia betreedt, zo alledaags verschijnt Joyce DiDonato (46) bij de artiesteningang van de Berliner Philharmoniker. Zwarte laarsjes, zwarte spijkerbroek, T-shirt met opdruk: Live the Dream. Toepasselijke tekst. 'Heel toepasselijk, ja. Het is wat ik jonge mensen in de muziek probeer bij te brengen, want het kan zwaar zijn vast te blijven houden aan je droom.'

Het kwam de mezzosopraan uit Kansas niet aanwaaien. Als dochter van een kerkorganist en een koordirigente wilde ze zanglerares worden; de belangstelling voor een carrière op het podium kwam pas later. Na een moeizame weg naar boven debuteerde ze 11 jaar geleden, op haar 35ste, in de New Yorkse Metropolitan. Inmiddels mag ze zich tot de wereldsterren rekenen en wordt de 'yankee diva' - 'I'm just Joyce from Kansas' - vergeleken met grote operalegendes. De artiestennaam DiDonato hield de als Joyce Flaherty geboren zangeres over aan haar eerste huwelijk.

Een podiumbeest, zo typeert ze zichzelf. Ze laat dat tijdens haar tournees vaak vertalen in gewaagde outfits van de Britse modeontwerpster Vivienne Westwood. Grote dramatische rollen zijn haar op het lijf geschreven, zoals ze laat horen op de cd Drama Queens (2012) met barokaria's uit de 17de en 18de eeuw. Vorig jaar verscheen het album Stella di Napoli met bekend en minder bekend Italiaans belcanto repertoire waarin ze trillers, staccato's en arpeggio's met veel charisma en precisie aan elkaar rijgt.

Masterclass voor kinderen

Joyce DiDonato werkte afgelopen seizoen met 12- tot 14-jarigen uit New Yorkse achterstandswijken bij Carnegie Hall. 'Wij gaan er veel te snel van uit dat die kinderen niet tot het operapubliek kunnen gaan behoren. Iemand moet een deur openen, zodat ze zich de klassieke muziek eigen kunnen maken. Dit waren enthousiaste kinderen uit Brooklyn, Queens en Harlem, opgegroeid met popmuziek. Dat komt misschien makkelijker binnen, maar is oppervlakkiger.

Geen fan van stilte

Ook buiten het podium laat Joyce DiDonato haar stem horen. Op haar blog schrijft ze: 'Ik ben geen fan van stilte. Wacht. Laat het ik het uitleggen. Ik sta mezelf contemplatieve stilte toe zo vaak ik kan, of de stilte van frisse berglucht of de stilte die je overvalt als je kijkt naar de sterren in een maanloze nacht.' Maar: 'Twee dingen gaan me aan het hart en daar kan ik eenvoudig mijn mond niet over houden: kunstonderwijs en gelijke rechten voor iedereen.'

Deze week begint haar tournee met de New York Philharmonic. Komende dinsdag doen ze het Amsterdamse Concertgebouw aan, waar DiDonato de liederencyclus Shéhérazade van Maurice Ravel zal zingen.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Shéhé razade

'Ik heb een wat vreemd repertoire. De ruggegraat wordt gevormd door barok en belcanto, Händel, Rossini, maar ik heb er altijd Frans werk doorheen gemixt, zoals werk van Massenet en Berlioz. In de herfst heb ik Shéhérazade gezongen met de Kansas City Symphony, een perfecte voorbereiding op deze tournee met de New York Philharmonic. Ik voel me honderd procent thuis in dit repertoire. Het past goed bij mijn stem. Ik heb er geen andere technieken voor nodig dan voor belcanto, maar er is één groot verschil: de taal. Vroeger heb ik veel tijd besteed aan het leren van Italiaans, dat een erg heldere en directe uitspraak heeft. Frans repertoire is delicater. Hier in Berlijn zing ik Le damnation de Faust van Berlioz met Ludovic Tézier, een fantastische Franse bariton. Hoewel hij een native speaker is, zingt hij het Frans met een bijna Italiaanse uitspraak, waardoor het helderder wordt. Daar luister ik goed naar, dat is ook voor Shéhérazade belangrijk. Het is heel suggestieve poëzie.' DiDonato staat bekend om haar stevige aanpak van drama, een benadering waarvoor Shéhérazade niet geschikt lijkt. 'Voor Shéhérazade zie ik mezelf in de eerste plaats als een impressionistische schilder. Mijn stem is een penseel. Het drama is er wel, het leeft in de verbeelding van Shéhérazade, de vertelster die elke dag een nieuw verhaal moet verzinnen om de sultan tevreden te houden. Het zit in haar dromen en in haar zoeken naar het volgende verhaal. Vooral in het tweede deel, La flûte enchanteé. Om me in te leven stel ik me daarbij een soort met opiumrook gevulde kamer voor. 'Het drama zit dus niet zozeer aan de buitenkant. Op het einde heb ik het gevoel dat de muziek een rookwolkje is dat oplost in de lucht. Dan denk ik: wás het er eigenlijk wel? Heb ik dat net gezongen? Ik denk dat daarin, in dat subtiele, het genie van Ravel schuilt.'

Kunstonderwijs

'De kunsten bieden een veilige omgeving waarin we onze soms zeer verschillende meningen kunnen uitwisselen. Het is daarom ongelooflijk naïef en kortzichtig om te korten op kunstonderwijs. De voordelen ervan zijn aangetoond in een reeks wetenschappelijke onderzoeken. Ik participeer graag in onderwijsprogramma's en masterclasses. Mensen die het belang ervan niet inzien, wijs ik dan maar op de puur economische voordelen. Kinderen krijgen meer zelfvertrouwen, ze worden betere teamspelers, ze hebben een beter begrip van natuur- en wiskunde, van talen, van de wereld - ach, de voordelen zijn eindeloos. Economisch gezien worden het productievere burgers. 'Daarmee zou ik kunnen volstaan, maar ik wil een stap verder gaan. Door kunstonderwijs creëren we burgers die een bredere kijk hebben op de wereld. Kinderen leren door kunst wat empathie is. Als we leerlingen de kans geven naar de wereld te kijken via verschillende invalshoeken, verdwijnt ook het mentale extremisme. Want extremisme is niets anders dan pure angst en muziek helpt om die te lijf te gaan, daarvan ben ik overtuigd. 'Dit seizoen werkte ik bij Carnegie Hall met 12- tot 14-jarigen uit New Yorkse achterstandswijken. Ik gebruikte de aria Caro Mio Ben en dat soort muziek. Die kinderen vonden een totaal nieuw muzikaal universum. Hier was het levende bewijs dat opera niet aan het uitsterven is. 'Een van de mooiste dingen gebeurde aan het einde. Een meisje stak haar vinger op en vroeg: waarom zing jij eigenlijk? Ik antwoordde en stelde de wedervraag: 'En jij, wat motiveert jou om deze lessen te volgen, om te zingen?' Ze zei eerst: 'O God, dit is echt genant.' Daarna was haar reactie: 'Alles! Zingen is de enige manier waarop ik tot uitdrukking kan brengen wie ik ben.' Ik had op die leeftijd waarschijnlijk de moed niet gehad om dat te zeggen. Dus of klassieke muziek bij ze binnenkomt? Nou en of!'

null Beeld FilmMagic
Beeld FilmMagic

Homorechten

DiDonato sprak zich meermaals uit tegen discriminatie van vrouwen en Afro-Amerikanen en vooral van homo's. Tijdens de Last Night of the BBC Proms, in 2013, droeg ze het lied Somewhere Over the Rainbow op aan slachtoffers van homovervolging. Vorig jaar sloeg ze een uitnodiging af om in Rusland te komen zingen vanwege Poetins antihomowetten. 'Een emotionele beslissing waar ik achter blijf staan. Pas in tweede instantie vroeg ik me af of wegblijven wel effectief was. Ik had in Rusland op het podium kunnen verschijnen in een regenboogjurk. Misschien dat ik dat een volgende keer - als die er komt - ga doen.' De Russische dirigent Valeri Gergiev en de Russische sopraan Anna Netrebko lagen de afgelopen jaren weleens onder vuur vanwege hun vriendschap met Poetin. 'Ik heb met beiden samengewerkt. Ik bewonder hen zeer. Als ze er een andere mening op na houden, respecteer ik dat. Ik zeg niet dat kunstenaars de verantwoordelijkheid hebben hun politieke mening te uiten. Dat moet een puur persoonlijke keuze zijn. 'Veel mensen in mijn conservatieve homestate Kansas zijn waarschijnlijk beledigd door wat ik zeg. Als ze me boycotten heb ik daar vrede mee. Ik ben altijd op zoek naar een balans. Ik wil voorkomen dat mensen niet meer onbevangen naar klassieke muziek kunnen luisteren vanwege politieke opvattingen. Misschien ben ik naïef, maar ik vind het gewoon moeilijk om mijn mond te houden over zo veel onrecht. Tegelijkertijd ben ik een musicus en geef ik mezelf honderd procent, op een hoog niveau hoop ik. Ik kies mijn battles en mijn momenten in de wetenschap dat ik mezelf nooit zal compromitteren op het podium. Of ik mijn voorkeur zal uitspreken voor een presidentskandidaat in Amerika? Tijdens de inhuldiging van Hillary als president wil ik met alle plezier het volkslied zingen.'

Joyce DiDonato:'Ik had in Rusland op het podium kunnen verschijnen in een regenboogjurk.' Beeld Getty Images
Joyce DiDonato:'Ik had in Rusland op het podium kunnen verschijnen in een regenboogjurk.'Beeld Getty Images

Podiumkleding

'Ik vind het geweldig om out of the box te denken, maar wel in de traditie van Grand Opera en het concertpodium. Vivienne Westwood heeft veel affiniteit met opera en drama. Zij vindt het fantastisch om deze wereld te betreden. We stappen dus allebei een beetje uit onze comfortzone - het is een mooi huwelijk. 'Voor Shéhérazade maakt ze een nieuwe jurk voor me, mijn vijfde van haar. De derde is haast iconisch geworden, een rode die ik droeg tijdens de Drama Queens-tour. 'Afgelopen najaar bedacht ze een fantastische creatie voor Alcina, de opera van Händel. Alcina begint als een krachtige vrouw, maar die kracht ebt langzaam weg. Ik kwam op met een leren jasje met grote stoere pofmouwen, over mijn jurk. Eerst gaat het jasje uit, later de onderrok en op het laatst staat Alcina bijna in lompen. Couturelompen, dat wel. 'Het mooie van het team van Westwood is dat ze zich heel goed verdiepen in de vraag hoe ze de sfeer van het stuk kunnen beïnvloeden door de kleding. Belangrijk, want het publiek moet in die sfeer komen. We hebben dus ook uitgebreid gesproken over het verhaal van Shéhérazade. Haar jurk wordt romantisch, een tikje oriëntaals en dromerig. Ik wil ooit nog een expositie maken van die jurken. Met koptelefoons erbij, zodat mensen kunnen luisteren naar de muziek die erbij hoort.'

Joyce DiDonato en de New York Philharmonic treden op 21/4 op in het Concertgebouw in Amsterdam met onder meer Shéhérazade van Ravel.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images
Meer over